یک مدرس نجوم با اشاره به وقوع بارش شهابی رُبعی در انتهای هفته جاری اعلام کرد: رصد این پدیده شهابی با چشم غیرمسلح از صبح زود روز جمعه (۱۴ دی) در مناطق مختلف ایران و تهران امکان پذیر خواهد بود.
کاظم کوکرم به تشریح بارش های شهابی پرداخته و یادآور شد که در طول سال شاهد وقوع بارش های شهابی متعددی هستیم؛ به طوری که تعداد آن ها به بیش از ۶۰ بارش می رسد. اما تنها تعداد کمی از این بارش ها از لحاظ数量 به قدری غنی هستند که بتوان شهاب های زیادی را در زمان اوج شان مشاهده کرد.
وی ادامه داد: یکی از مشهورترین این بارش ها، بارش شهابی جوزایی است که به عنوان بهترین و پرتعدادترین بارش شهابی هر سال شناخته می شود و معمولاً در حوالی تاریخ ۲۲ تا ۲۳ آذر به اوج خود می رسد؛ لیکن امسال این بارش با ماه کامل همزمان شده و نتوانستیم آن را به خوبی رصد کنیم.
این خبرنگار علمی تصریح کرد: بارش شهابی مهم دیگری که می توان به آن اشاره کرد، بارش شهابی برساوشی است که هر سال در بیست و یکم یا بیست و دوم مرداد به اوج می رسد و شرایط خوبی نیز در شب های آن برای رصد داشته ایم؛ اما به دلیل وجود ابرها در کشور، نتوانستیم از آن استفاده کنیم.
سومین بارش شهابی مهم در سال جاری، بارش شهابی رُبعی است که هر سال در نیمه دی ماه و در حدود سیزدهم تا پانزدهم دی به اوج خود می رسد.
چرا بارش شهابی رُبعی؟
وی در بررسی این بارش شهابی توضیح داد: منشأ این پدیده شهابی یک سیارک به نام ۲۰۰۳ EH است. البته برخی از اخترشناسان بر این باورند که دلیل اصلی این بارش شهابی، یک دنباله دار منقرض شده است که اکنون بخشی از آن به صورت تکه های کوچک در قالب همین سیارک به چشم می خورد.
کوکرم در ادامه به نام گذاری بارش های شهابی اشاره کرد و افزود: معمولاً نام گذاری این بارش ها از صورت های فلکی گرفته می شود که کانون آن ها در آنجا واقع شده؛ به عنوان مثال وقتی می گوییم بارش شهابی جوزایی، به این معناست که ناظران زمینی می توانند شهاب ها را از سمت صورت فلکی جوزا در آسمان رصد کنند، یا در مورد بارش شهابی برساوشی، کانون آن در صورت فلکی برساوش قابل مشاهده است و شهاب ها همانند تیرهای روشن از آن سمت در آسمان ظاهر می شوند.
وی ادامه داد: اما صورت فلکی به نام رُبع وجود ندارد؛ نام این بارش شهابی مرتبط با یک صورت فلکی قدیمی است که در تقسیمات جدید اتحادیه بین المللی نجوم که تقریباً یک قرن پیش انجام شد، از فهرست صورت های فلکی حذف گردید.
سردبیر سابق مجله نجوم افزود: این صورت فلکی در آسمان بین سه صورت فلکی عوا، دب اکبر و اژدها واقع شده است. امروزه محدوده های این صورت فلکی رُبع بین این سه صورت فلکی تقسیم شده است. با این حال نام این بارش شهابی همچنان به یادگار مانده است. بنابراین از آنجا که بارش شهابی ربعی در فصل زمستان و در دی ماه در شب های سرد به اوج خود می رسد و نزدیکی کانون بارش آن به قطب شمال آسمان است، به طور طبیعی برای بسیاری از ساکنان نیمکره جنوبی زمین قابل رؤیت نیست. همچنین، شهاب های بارش رُبعی معمولاً به اندازه شهاب های جوزایی روشن نیستند و همه این عوامل سبب شده که این بارش شهابی در مقایسه با دیگر بارش ها کمتر شناخته شود و کمتر درباره اش صحبت شود. ضمن اینکه اوج بارش شهابی رُبعی نیز مدت زمان کوتاهی در حدود پنج تا شش ساعت به طول می انجامد. سازمان بین المللی شهاب (IMO) اعلام کرده است که اوج بارش شهابی رُبعی در دو شب سیزدهم و چهاردهم دی ماه است.
با توجه به موقعیت کانون این بارش در آسمان، به نظر می رسد صبح روز جمعه (۱۴ دی) بهترین زمان برای مشاهده بارش شهابی ربعی در ایران باشد؛ منظور از صبح، از نیمه شب تا سپیده دم است، چرا که با نزدیک شدن به صبح، با اوج گیری کانون بارش در آسمان، تعداد شهاب ها افزايش می یابد.
کوکرم با توضیحات بیشتری درباره این بارش شهابی گفت: شهاب های بارش شهابی رُبعی با سرعتی حدود ۴۰ کیلومتر در ثانیه در آسمان حرکت می کنند، که در مقایسه با شهاب های بارش های شهابی دیگر همانند برساوشی، تا حدودی کندتر هستند و به همین دلیل فرصت بیشتری برای مشاهده آن ها فراهم می شود.
او اضافه کرد: تجربه نشان داده که تعداد شهاب های درخشان یا آذرگوی های بارش رُبعی معمولاً کمتر از بارش های شهابی جوزایی و برساوشی هستند و شهاب های کم نورتر نیز شمار بیشتری از مجموع شهاب ها را تشکیل می دهند؛ اما برخی اوقات ممکن است با شهاب های درخشان این بارش نیز روبرو شویم. لذا برای رصد این بارش شهابی نیاز به مکانی داریم که آسمانی تاریک و دور از آلودگی نوری و غبار داشته باشد.
این منجم آماتور در پایان اعلام کرد: در آخر این هفته، وضعیت ماه برای رصد بارش شهابی بسیار مناسب است؛ در شب های سیزدهم و چهاردهم دی، هلال نازک ماه در ابتدای شب غروب خواهد کرد و فقط حدود ۱۱ درصد از سطح آن روشن است؛ پس انتظار داریم بارش چشمگیری از بارش شهابی ربعی مشاهده کنیم و تعداد زیادی شهاب را ببینیم.
کوکرم همچنین یادآور شد: برای مشاهده این بارش شهابی نیازی به تلسکوپ نیست. کافی است در صبح جمعه (۱۴ دی) لباس گرم به تن کرده و در زیر آسمانی تاریک پس از نیمه شب، رو به سمت شمال یا شمال شرق بنشینید و با چشم غیرمسلح به آسمان نگاه کنید و منتظر درخشش شهاب ها باشید؛ احتمالاً هر چند دقیقه یک شهاب خواهید دید. اما اگر در تهران یا سایر شهرهایی که آسمان آن ها آلوده به نور است، رصد کنید، ممکن است در یک ساعت فقط دو تا چهار شهاب درخشان مشاهده کنید.