ناصرالدین شاه به پاس جشن پنجاهمین سالگرد سلطنت خود، به حرم عبدالعظیم رفت که در آنجا به دست میرزا رضا کرمانی ترور شد. او داخل کالسکهای قرار گرفت که امروز به نام «کالسکه ترور ناصرالدین شاه» شناخته میشود؛ این کالسکه مجلل از سوی یکی از برجستهترین کارگاههای کالسکهسازی در اروپا به سفارش ایران ساخته شده و اکنون به میراث تاریخی ایران پیوسته است.
«کالسکه ناصری» که پس از گذشت چندین سال در موزه خودروهای تاریخی به نمایش درآمده، نخستین کالسکه سلطنتی ایران به شمار میرود که توسط کارخانه مشهور «واگن فابریک» در اتریش ساخته شده است.
ناصرالدینشاه شش سال پس از نشستن بر تخت، در حالی که تنها ۲۳ سال داشت، حسین علی خان معیرالممالک، رئیس ضرابخانه و خزانهداری را مأمور خرید این کالسکه کرد. حسین علی خان با روابطی که از گذشته بین ایران و اتریش برای تأسیس دارالفون وجود داشت، به کارخانه واگن فابریک اتریش درخواست ساخت کالسکه را داد. هزینه تمامشده این سفارش در آن زمان (سال ۱۲۳۳ شمسی/۱۸۵۴ میلادی) به پنجهزار تومان قاجاری میرسید.
این کالسکه دارای هشت پنجره است که تنها سه پنجره آن امکان پایین و بالا شدن دارند، شامل دو پنجره کنار درها و یک پنجره در جلوی کالسکه میباشد. پنجرهها فاقد دستگیره برای بلند کردن هستند و با استفاده از یک کمربند پارچهای حرکت میکنند.
چرخهای کالسکه از چوب ساخته شده که قسمت تماس با سنگفرش خیابان پوشیده با لاستیک است. محفظه جلوی کالسکه برای نگهداری تجهیزات تعمیر در مواقع ضروری تعبیه شده و در دو طرف آن آیینههایی با تزئینات نقاشی وجود دارد.
اتاق کالسکه به وسیله تسمهها و فنرهایی به شاسی متصل شده است تا حرکات آن کنترل شود.
گلمیخهای جلوی کالسکه برای اتصال اسبها طراحی شده است و در مراسمهای مختلف از چهار تا شش اسب برای کشیدن کالسکه بهرهبرداری میشد.
رنگ اصلی کالسکه لاکی بود و تزئینات زرشکی داشت، اما در دوره پهلوی به رنگ مشکی و با تزئینات اسلیمی و نماد خانواده پهلوی تغییر کرد. صندلی و تودوزی داخلی کالسکه از اطلس و ساتن آبی رنگ ساخته شده است.
نخستین کالسکهران این وسیله «لطفالله خان کالسکهچی باشی» نام داشت.
آخرین باری که ناصرالدینشاه از این کالسکه استفاده کرد، روز ترورش در حرم حضرت عبدالعظیم در سال ۱۲۷۵ شمسی بود. کالسکه ناصری پس از فوت ناصرالدین شاه همچنان در مراسم رسمی سلطنتی مورد استفاده قرار میگرفت.
در دوران پهلوی دوم، این کالسکه به طور مکرر در مراسم شاهی و استقبال از مقامات کشورهای دیگر به کار میرفت. با انقراض قاجار، در دوره پهلوی پس از تغییر رنگ کالسکه به مشکی با تزئینات طلایی، از آن در مراسم تاجگذاری جشنهای دوهزار و پانصدساله بهرهبرداری شد.
این کالسکه در مراسم استقبال از ملکه و پادشاه انگلستان در سال ۱۳۳۹ شمسی، استقبال از پادشاه دانمارک در سال ۱۳۴۲ شمسی، سفر اولاف پنجم ـ پادشاه نروژ ـ به ایران در سال ۱۳۴۳ شمسی، دیدار شیخ راشد بن سعید آل مکتوم در سال ۱۳۵۳ شمسی و همچنین در جشن تاجگذاری محمدرضا پهلوی در سال ۱۳۴۶ شمسی به عنوان تشریفات استفاده شده است.
کالسکههای مجلل به عنوان نسخههای لوکسی از کالسکههایی طراحی شده بودند که برای نقل و انتقال اشراف و خاندان سلطنتی به کار میرفتند.
این کالسکه در اواخر سال ۱۴۰۳ پس از مرمت، در موزه خودروهای تاریخی ایران به نمایش گذاشته شد. این موزه در کیلومتر ۱۱ جاده مخصوص تهران ـ کرج واقع است و بهای بلیت بازدیدکنندگان داخلی ۸۴ هزار تومان و برای بازدیدکنندگان خارجی ۵۰۰ هزار تومان میباشد.
