جشن سده، که در روز چهارشنبه دهم بهمن ماه در استان هایی نظیر تهران، کرمان، یزد و خراسان با حضور اعضای جامعه زرتشتی برگزار می شود، به عنوان یکی از جشن های باستانی شناخته می شود.
جشن سده» در تاریخ ۱۵ آذر ۱۴۰۲ به عنوان بیست وچهارمین عنصر از میراث فرهنگی ناملموس ایران و در همکاری با تاجیکستان، به ثبت جهانی در فهرست میراث ناملموس یونسکو درآمد. در طی این دو سال، بسیاری از کارشناسان و علاقه مندان به میراث فرهنگی بر این نکته تأکید کرده اند که جشن «سده» با پیشینه تاریخی و سنت های فرهنگی غنی اش، باید به عنوان یک جشن ملی برگزار شود و به صورت گسترده و با شرکت مردم از هر اعتقادی صورت گیرد. اما متأسفانه، این مراسم با گذر زمان به شکلی کمرنگ تر درآمده و در مکان های روستایی محدود شده و یا تنها با حضور زرتشتیان برگزار می شود. تا اوایل دهه 90، حتی تورهای گردشگری به مناسبت جشن سده برنامه ریزی می شد که امروزه این امکان در مقایسه با گذشته وجود ندارد، هرچند که همایش ها و گردهمایی های روایی به این مناسبت هم چنان برپا می شوند.
در سال جاری نیز پس از دو سال از ثبت جهانی جشن سده توسط ایران در یونسکو، نمایندگان انجمن های زرتشتیان در تهران و کرمان به اطلاع داده اند که این جشن تنها با حضور زرتشتیان برگزار خواهد شد. پیگیری های انجام شده از یزد نیز نشان می دهد که شرایط این جشن در این استان نیز مشابه تهران و کرمان است.
سیروس نیکبخت، رئیس انجمن زرتشتیان کرمان در مورد چگونگی برگزاری جشن «سده» در این استان اظهار داشت: مراسم امسال به صورت نیمه خصوصی و در روز چهارشنبه، دهم بهمن ماه، در محل آتشکده کرمان برگزار می شود. این برنامه از ساعت ۱۵ آغاز می گردد و در حدود ساعت ۱۷:۱۵ آتش افروزی انجام خواهد شد.
او ادامه داد: به دلیل محدودیت فضایی، از تعداد دعوت شدگان به شدت کاسته ایم. بیشتر از اعضای خود زرتشتیان دعوت شده اند و تنها تعدادی معدود از مقامات در این مراسم حضور خواهند داشت. ظرفیت مکان برگزاری مراسم حدود ۲۰۰ نفر است.
نیکبخت در پاسخ به این پرسش که آیا امکان حضور عمومی در خارج از محل برگزاری مراسم وجود دارد یا نه، گفت: خیر. برای جلوگیری از بروز هرگونه مشکل باید این موضوع مدیریت شود. هم چنین در داخل مراسم، حضورکنندگان بهتر است ماسک بزنند و باید اطمینان حاصل کنیم که افراد بیمار نبوده و نکات بهداشتی به درستی رعایت شود، زیرا اخیراً شیوع ویروس سرماخوردگی زیاد شده و نمی خواهیم که مشکلی به وجود آید.
مهرتاش مهروزیاد، رئیس سازمان جوانان زرتشتی تهران نیز درباره برگزاری جشن سده در تهران به اعلام کرد: این جشن فقط در یکی از آتشکده های ما در ١٨ کیلومتری جاده کرج در روز دهم بهمن ماه برگزار خواهد شد. از ساعت ۴ بعدازظهر از مهمانان دعوت کرده ایم و برنامه رسمی از ساعت ۱۶:۳۰ آغاز می شود.
وی افزود: این مراسم به صورت محدود و فقط ویژه هم کیشان زرتشتی بوده و برای عموم آزاد نیست. بنابراین، امکان حضور گروه های گردشگری و تورها در این مراسم وجود ندارد. ظرفیت محل برگزاری قابل توجه است و در سال های گذشته تعداد حاضران حدود یک تا دو هزار نفر می رسید.
علیرضا حسن زاده، رئیس پژوهشکده مردم شناسی که در تاریخ یکشنبه هفتم بهمن ماه در نشستی به بررسی تاریخی و معنوی جایگاه سده پرداخته بود، از برگزاری این جشن در شهر توس در خراسان رضوی خبر داد و اعلام کرد که این مراسم به همت انجمن فردوسی و با سخنرانی استاد ایران دوست، دکتر علیرضا قیامتی صورت خواهد گرفت.
از مسئولان استان یزد نیز پیگیری هایی صورت گرفت که معلوم شد جشن سده در این شهر با حضور موبدان زرتشتی برگزار خواهد شد.
همچنان در جستجوی پاسخ مسئولان وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به عنوان متولی ثبت و نگهداری میراث فرهنگی ایران درباره برگزاری این جشن بوده، لیکن تا این لحظه پاسخی دریافت نکرده است.
در عین حال، علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت و حریم آثار و حفظ و احیاء میراث معنوی و طبیعی این وزارتخانه پیش تر اشاره کرده بود که ثبت جهانی پرونده هایی نظیر تعزیه و نقالی موجب ارتقاء این آثار شده و بدون تردید جشن های «سده» و «مهرگان» هم با افزایش آگاهی اجتماعی، منجر به پیشرفت و تجدید حیات خواهند شد.
جشن «سَده» یکی از سه جشن بزرگ ایران باستان است که در شبی آغاز می شود و در شامگاه ۱۰ بهمن برگزار می شود. روایت های مختلفی درباره ریشه این جشن وجود دارد که شایع ترین آنها با استناد به شاهنامه فردوسی، جشن پیدایش آتش تلقی می شود و به زمان هوشنگ شاه، دومین پادشاه پیشدادی برمی گردد.
در این زمینه بخوانید:
ناگفته هایی از «جشن سده» و شرحی از وضعیت برگزاری آن