آیا امکان تشخیص ام اس از طریق آزمایش خون وجود دارد؟

در حال حاضر هیچ تست خونی منفردی وجود ندارد که به‌طور قطعی نشان دهد شما به مولتیپل اسکلروزیس (MS) مبتلا هستید. اما روش‌هایی وجود دارند که با استفاده از نمونه‌های خونی می‌توان اطلاعات مفیدی در مورد این بیماری به‌دست آورد، هم در زمان تشخیص و هم پس از آن.

دکتر آشیلفس نترانوس، متخصص مغز و اعصاب، به این نکته اشاره می‌کند: «متاسفانه، ما هنوز آزمایش خونی‌ای نداریم که بتواند ام اس را به‌دقت تشخیص دهد. با این وجود، ما از چندین آزمایش خون برای کمک به رد سایر بیماری‌هایی که ممکن است علائم ام‌اس را شبیه‌سازی کنند، استفاده می‌کنیم.»

چگونه ام اس تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص ام اس، معیار‌های تشخیصی خاصی وجود دارد:

تاریخچه پزشکی

باید به یک پزشک، به ویژه متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید که اگر به ام اس مشکوک باشد، پیش از هر چیز، تاریخچه پزشکی شما را بررسی می‌کند. زمانی که بیمار به همراه علائم به پزشک مراجعه می‌کند، توضیحات جامعی از وضعیت پزشکی را جمع‌آوری می‌کنیم تا بتوانیم مشخص کنیم که آیا نشانه‌ها از نظر نوع و نحوه تحول‌شان در طول زمان با بیماری ام‌اس انطباق دارند یا خیر.

معاینه بدنی

پس از آن، پزشک احتمالاً یک معاینه فیزیکی کامل انجام می‌دهد تا نشانه‌هایی از اختلال عملکرد بخش‌های مختلف مغز، نخاع یا اعصابی که مغز را به چشم‌ها مرتبط می‌کند، پیدا کند. این معاینه ممکن است شامل آزمایش‌های رفلکس، بررسی نحوه راه رفتن و ارزیابی تعادل باشد. دکتر هریسون تصریح می‌کند: «اگر تاریخچه و معاینه فیزیکی به ام‌اس شباهت داشته باشد، ما بیمار را برای تصویربرداری MRI مغز و نخاع و گاهی اوقات بررسی چشم‌ها یا اعصاب مربوط به چشم ارجاع می‌دهیم».

ام آر آی

تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI) می‌تواند مشخص کند که آیا شما ضایعات مغزی دارید که نشان‌دهنده ام‌اس است یا خیر. دکتر هریسون خاطرنشان می‌کند که در صورت تأیید تشخیص، آزمایش‌های بیشتری ضروری نخواهد بود. در برخی موارد، ممکن است هیچ ضایعه مغزی مربوط به ام‌اس مشاهده نشود. اگر نیاز به شواهد بیشتری وجود داشته باشد، بیمار برای آزمایش مایع نخاعی ارجاع داده می‌شود.

پزشکان همچنین به دنبال علائم عصبی هستند که با ام‌اس مطابقت داشته باشد. در نهایت، تشخیص التهاب در مایع اطراف مغز و نخاع، به نام مایع مغزی نخاعی (CSF)، نیز می‌تواند در فرآیند تشخیص یاری‌رسان باشد.

دکتر نترانوس که مقاله‌ای در خصوص پیشرفت‌های تشخیصی ام‌اس در گزارش‌های فعلی علم اعصاب منتشر کرده است، به این نکته اشاره می‌کند: «توانایی ما برای تشخیص ام‌اس با گذشت زمان بهبود یافته و این حوزه در چند دهه اخیر پیشرفت‌های چشم‌گیری داشته است.» وی ادامه می‌دهد: «با این حال، تشخیص اشتباه ام‌اس هنوز به عنوان یک مسئله عمده در جامعه پزشکی مطرح است.»

این موضوع نشان می‌دهد که تقریبا یک‌پنجم بیماران به اشتباه به عنوان بیماران ام‌اس تشخیص داده می‌شوند، در حالی که واقعاً به بیماری دیگری دچار هستند. بیایید نگاهی به برخی از این بیماری‌های مشابه بیندازیم و ببینیم که چگونه آزمایش‌های خونی می‌توانند به جلوگیری از تشخیص نادرست کمک کنند.

آزمایش‌های خونی که شرایط مشابه را رد می‌کند

هرچند هیچ آزمایش خونی نمی‌تواند به‌طور مستقیم ام‌اس را تشخیص دهد، اما می‌تواند به شناسایی این موضوع که آیا شما به بیماری مشابهی مبتلا هستید یا خیر، کمک کند. این آزمایش‌های خون می‌توانند بیمارانی را که به بیماری‌هایی مشابه ام‌اس دچار هستند رد کنند، از جمله:

اختلال آنتی بادی گلیکوپروتئین الیگودندروسیت میلین (MOGAD)
اختلال طیف نورومیلیت اپتیکا (NMOSD)
بیماری‌های ارثی نادر
سندرم شوگرن
برخی عفونت‌ها
لوپوس اریتماتوی سیستمیک
کمبود ویتامین و مواد معدنی

دکتر هریسون توضیح می‌دهد: «هر زمانی که یک بیمار از نظر ام‌اس بررسی می‌شود، باید شرایط مشابه یا نزدیک به ام‌اس ارزیابی گردد. در زمان جمع‌آوری تاریخچه بیمار و بررسی MRI، به دنبال نشانه‌های هشداردهنده‌ای هستیم که بازتاب‌دهنده جنبه‌هایی از تاریخچه بیمار یا تغییرات غیرمعمول در MRI باشد که به ام‌اس مربوط نمی‌شود.»

اجرای آزمایش‌هایی که به‌طور دقیق این وضعیت‌ها را رد می‌کند می‌تواند به تأیید تشخیص ام‌اس کمک کند. یکی از آزمایش‌ها، آزمایش آنتی بادی ضد هسته‌ای (ANA) است. پس از اینکه یک فلبوتومیست نمونه‌برداری کرد، خون شما در آزمایشگاه تحت آنالیز آنتی بادی‌های ضد هسته‌ای قرار می‌گیرد. این پروتئین‌ها ممکن است نشان‌دهندۀ وجود یک اختلال خودایمنی در فرد باشد. پزشکان می‌توانند با استفاده از این نتایج در شناسایی یا کاهش شرایط خودایمنی مانند لوپوس اریتماتوز سیستمیک و سندرم شوگرن، کمک کنند.

یکی دیگر از اختلالات مشابه، NMOSD است که می‌توان آن را با آزمایش خونی آنتی بادی AQP۴-IgG یا آنتی بادی MOG (MOG-IgG) ارزیابی کرد. پزشک شما احتمالاً این آزمایش را پس از ثبت موارد زیر انجام می‌دهد:

ضایعاتی در نخاع که در مقیاس وسیعی گسترش یافته‌اند و بخش‌هایی طولانی از نخاع را درگیر می‌کنند (در حالی که در ام‌اس معمولاً ضایعات کوچکی در نخاع مشاهده می‌شود).

درگیری خفیف مغز و در نواحی ویژه‌ای از مغز که با ام‌اس متفاوت است.

آسیب‌های شدیدتری به مسیرهای بینایی که بیشتر از آنچه در ام‌اس مشاهده می‌شود، رخ می‌دهد.

دکتر نترانوس تصریح می‌کند: علی‌رغم این، گاهی آزمایش خون ممکن است نتیجه منفی کاذب داشته باشد (این موضوع نیز می‌تواند در مورد NMOSD صدق کند)، بنابراین متخصصان ام‌اس برای تشخیص درست، به دقت به تاریخچه پزشکی و الگوهای ضایعات در MRI استناد می‌کنند.»

پس از تشخیص مولتیپل اسکلروزیس

پس از انجام آزمایش‌های خونی، MRI و سایر آزمایش‌های تشخیصی، زمان آن فرا رسیده که با پزشک خود برای ایجاد یک برنامه درمانی همکاری کنید. دکتر هریسون می‌گوید: «به محض آنکه تشخیص ام‌اس تأیید شود، بیماران باید به سرعت برای شروع درمان اصلاح کننده بیماری (DMT) مشاوره دریافت کنند. این داروها در جلوگیری از عودهای مکرر، بدتر شدن ناتوانی و وخیم‌تر شدن بار بالینی در MRI مؤثرند. هر چه زودتر روند درمان آغاز شود، پیش‌بینی‌های کمتری برای مدیریت وضعیت بیمار وجود خواهد داشت.»

دکتر نترانوس افزود که بسیاری از بیماران مبتلا به ام‌اس که تحت درمان با DMT قرار دارند به طور منظم، معمولاً هر سه تا شش ماه یک بار، برای تحت نظر قرار دادن اثرات داروها و ارزیابی عوامل خطر مختلف نیاز به آزمایش خون دارند. به عنوان مثال، برای پایش آنزیم‌های کبدی در هنگام مصرف اینترفرون، آزمایش خون الزامی است، زیرا آسیب کبدی می‌تواند یکی از عوارض جانبی احتمالی باشد. برخی از پزشکان، از جمله مطب دکتر نترانوس، به بیماران ام‌اس پیشنهاد می‌دهند که آزمایش‌های خون را به صورت منظم از خانه و از طریق بهداشت از راه دور کنترل کنند. یک فلبوتومیست به منازل بیماران واجد شرایط مراجعه کرده و نمونه‌ها را به آزمایشگاه ارسال خواهد کرد. ممکن است از پزشک خود بپرسید که آیا امکان انجام آزمایش خون در منزل وجود دارد یا خیر، تا به‌راحتی وضعیت خود را تحت کنترل داشته باشید.

درمان مولتیپل اسکلروزیس

در صورت تأیید تشخیص، پزشک چندین گزینه ممکن را برای درمان بیماری شما مورد بررسی قرار خواهد داد، که شامل:

تزریق درمان‌های اصلاح کننده بیماری (DMT)

DMT‌ها به‌ویژه برای افرادی که به ام‌اس عودکننده مبتلا هستند تجویز می‌شوند و فرآیندهای التهاب را تغییر می‌دهند، به‌ویژه با کاهش تولید سلول‌های ایمنی که به میلین حمله می‌کنند. دوزهایی از این داروها که به صورت تزریقی به بیمار داده می‌شود، عبارتند از:

بتاسرون (اینترفرون بتا-۱b
آوونکس (اینترفرون بتا-۱a)
پلگریدی (اینترفرون پگیله بتا-۱a)
کوپاکسون یا گلاتوپا (گلاتیرامر استات یا GA)
Kesimpta (ofatumumab)

تزریقات DMT

به‌غيراز موارد فوق، برخی داروها به‌صورت داخل وریدی تزریق می‌شوند و نیاز به مراجعه به مراکز تخصصی برای انفوزیون دارند که ممکن است هر چند هفته یا چند ماه یک بار باشد. نمونه‌هایی از این نوع DMT عبارت‌اند از:

لمترادا (المتوزوماب)
Ocrevus (ocrelizumab)
ریتوکسان، روکسینس و تروکسیما (ریتوکسیماب)
تیسباری (ناتالیزوماب)

درمان‌های اصلاح کننده خوراکی

از سال ۲۰۱۰، DMT‌های خوراکی برای درمان ام‌اس در دسترس قرار گرفته‌اند و اگر اقدامات درمانی قبلی برای شما جوابگو نبوده یا درصدد کاهش تعداد سوزن‌ها در زندگی‌تان هستید، این گزینه می‌تواند بسیار مناسب باشد. DMT‌های خوراکی شامل:

اوباجیو (تری فلونوماید)
گیلینا (فینگولیمود)
میزنت (siponimod
Mavenclad (کلادریبین)
Teceiferda (دی متیل فومارات)
زپوزیا (اوزانیمود)

کورتیکواستروئید‌ها

کورتیکواستروئید‌ها به‌طور معمول به صورت قرص، آمپول، اسپری یا کرم موضعی تجویز می‌شوند. در شرایطی که نیاز به تسکین سریع وجود داشته باشد، پزشک معمولاً یک درمان IV با دوز بالا را به مدت سه تا پنج روز تجویز می‌کند و سپس مصرف یک قرص با دوز پایین‌تر را به مدت یک تا دو هفته ادامه می‌دهد. داروهای استروئیدی رایج عبارتند از:

کورتف (هیدروکورتیزون)
سلستون (بتامتازون)
دکادرون (دگزامتازون)
اوراپرد (پردنیزولون)
پردنیزون Intensol، Deltasone یا Cordrol (پردنیزون)
سولو-مدرول (متیل پردنیزولون)

در پایان

تشخیص و درمان مولتیپل اسکلروزیس امری پیچیده و دشوار است. با این حال، با وجود آزمایش‌های امروزی برای ارزیابی وضعیت ام‌اس و پیشرفت‌های اخیر در حوزه درمان، شما گزینه‌های زیادی برای کنترل و درمان این بیماری خواهید داشت.