مصرف بیش از حد قند میتواند بیشتر از آنچه تصور میکنید به بدن آسیب برساند، بهویژه زمانی که بدن در حال ترمیم و بازسازی است. یک پزشک توضیح میدهد که قند خون چگونه بر روند بهبود زخمها تأثیر میگذارد و کدام باورها حقیقت دارند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ بسیاری از ما این جمله را شنیدهایم: «اگر میخواهی زخمهایت زودتر خوب شوند، مصرف قند را کم کن.» اما آیا این توصیه واقعاً پایه علمی دارد؟
پاسخ کوتاه این است: بله، تا حد زیادی. اگرچه قند تنها عامل مؤثر در روند بهبود زخم نیست، اما بالا بودن مداوم قند خون میتواند فرآیند ترمیم را بهطور قابل توجهی به تأخیر بیندازد.
دکتر آنکیتا تجا نارایان، متخصص داخلی توضیح میدهد:
«واقعیت این است که مصرف بیش از حد قند، بهویژه زمانی که قند خون بهخوبی کنترل نشود، میتواند روند ترمیم زخم را کند کند.»
ترمیم زخم در بدن چگونه انجام میشود؟
ترمیم زخم فرآیندی ساده نیست. این روند به همکاری چندین سیستم مختلف بدن وابسته است؛ از جمله:
* عملکرد مناسب سیستم ایمنی
* خونرسانی کافی
* دریافت مواد مغذی لازم برای بازسازی بافتها
دکتر نارایان میگوید:
«هرگاه یکی از این عوامل دچار اختلال شود، روند بهبود زخم نیز کند خواهد شد. مصرف بیش از حد قند یکی از عواملی است که میتواند این تعادل را بر هم بزند.»
قند چگونه توانایی بدن برای ترمیم زخم را کاهش میدهد؟
به گفته دکتر نارایان، مصرف زیاد قندهای افزوده میتواند سطح التهاب مزمن در بدن را افزایش دهد.
التهاب در کوتاهمدت بخشی از روند طبیعی ترمیم است، اما وقتی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، به جای کمک، مانع بازسازی بافتها میشود و بدن را در چرخهای از التهاب و آسیب گرفتار میکند.
علاوه بر این، بالا ماندن قند خون در طول زمان ــ وضعیتی که در افراد مبتلا به دیابت یا پیشدیابت شایع است ــ به تدریج به رگهای خونی آسیب میرساند.
دکتر نارایان توضیح میدهد:
«این آسیب توانایی رگهای خونی را برای رساندن اکسیژن و مواد مغذی ضروری به نواحی در حال ترمیم کاهش میدهد و در نتیجه روند بهبود زخمها کندتر میشود.»
تأثیر بر سیستم ایمنی
مشکل فقط به رگهای خونی محدود نمیشود. افزایش قند خون همچنین عملکرد گلبولهای سفید را تضعیف میکند؛ سلولهایی که نقش اصلی را در مبارزه با عفونتها بر عهده دارند.
در نتیجه:
* زخمها دیرتر بسته میشوند.
* خطر عفونت بهطور قابل توجهی افزایش مییابد.
* احتمال بروز عوارض جدی بیشتر میشود.
یافتههای علمی چه میگویند؟
بر اساس یک مطالعه مروری منتشرشده در سال ۲۰۲۵ در نشریه Burns & Trauma، گلوکز در تمام مراحل ترمیم زخم نقش حیاتی دارد.
بدن از گلوکز برای:
* تأمین انرژی سلولهای ایمنی
* تولید بافتهای جدید
* ترمیم پوست آسیبدیده
استفاده میکند.
اما هنگامی که متابولیسم گلوکز دچار اختلال شود ــ همانند آنچه در دیابت رخ میدهد ــ التهاب مزمن و استرس اکسیداتیو افزایش مییابد. این شرایط روند بهبود را بهشدت کند کرده و خطر عوارض جدی مانند عفونتهای شدید یا حتی قطع عضو را بالا میبرد.
همه قندها یکسان نیستند
در اینجا یک نکته مهم وجود دارد.
دکتر نارایان تأکید میکند:
«قند موجود در میوهها، سبزیجات و محصولات لبنی با قند موجود در آبنباتها، شیرینیها و نوشابههای شیرین یکسان نیست.»
منابع طبیعی قند همراه با مواد مغذی ارزشمندی مانند:
* ویتامینها
* مواد معدنی
* آنتیاکسیدانها
وارد بدن میشوند که برای سلامت عمومی و ترمیم بافتها ضروری هستند.
بنابراین نگرانی اصلی، مصرف قندهای افزوده و کنترل نامناسب قند خون است، نه قند طبیعی موجود در غذاهای کامل و سالم.
برای تسریع ترمیم زخم چه بخوریم؟
اگر زخم مزمن، آسیبدیدگی یا جراحی داشتهاید و میخواهید روند بهبود سریعتر و بهتر انجام شود، دکتر نارایان توصیه میکند روی این موارد تمرکز کنید:
دریافت پروتئین کافی برای بازسازی بافتها
مصرف ویتامینها و مواد معدنی از منابع غذایی طبیعی
استفاده از غلات کامل، میوهها و سبزیجات
نوشیدن آب و مایعات کافی
حفظ قند خون در محدوده سالم از طریق رژیم غذایی متعادل
جمعبندی
متخصصان تأکید میکنند که اگرچه بدن برای ترمیم زخمها به گلوکز نیاز دارد، اما مصرف بیش از حد قند و کنترل نامناسب قند خون میتواند روند بهبود را مختل کند. حفظ یک رژیم غذایی متعادل، دریافت مواد مغذی کافی و کنترل قند خون از مهمترین عواملی هستند که به بدن کمک میکنند زخمها را سریعتر و مؤثرتر ترمیم کند.
دکتر نارایان در پایان میگوید:
«تغذیه سالم و کنترل قند خون، دو عامل کلیدی هستند که به بدن کمک میکنند فرآیند طبیعی ترمیم و بهبود را به بهترین شکل انجام دهد.»