آیا واقعاً احساس غم می‌کنیم؟

دکتر علیرضا استقامتی، فوق‌تخصص غدد و متابولیسم، به این نکته اشاره می‌کند که اندوه‌های شدید، به ویژه در مواردی همچون سوگ عزیزان، می‌تواند سبب فعالیت ناگهانی تیروئید در افرادی شود که پیش‌تر هیچ مشکلی با این غده نداشتند و در نتیجه، ممکن است دچار پرکاری تیروئید شوند.

احتمالاً جملاتی را شنیده‌اید که برخی افراد به دلیل غم و اندوه شدید، دچار غمباد شده و بیمار می‌شوند. عموماً، افرادی که غمباد را تجربه می‌کنند، احساس می‌کنند که لقمه‌ای در گلویشان گیر کرده و بلع آن برایشان دشوار شده است. برای برخی، این احساس مانند بغضی است که مسیر گلویشان را مسدود کرده و بلعیدن حتی آب دهان هم برایشان مشکل می‌باشد.

بسیاری از افراد غمباد را مترادف با گواتر می‌دانند. گواتر به افزایش اندازه و بافت غده تیروئید اطلاق می‌شود که موقعیت آن در قسمت جلویی گردن است و به همین دلیل، بسیاری تصور می‌کنند که این ناحیه مکان غمباد است.

آیا بیماری‌ای به نام غمباد وجود دارد؟

دکتر علیرضا استقامتی، پزشک متخصص داخلی و فوق‌تخصص غدد و متابولیسم و استاد دانشگاه، در گفت‌وگو با همشهری‌آنلاین در پاسخ به این پرسش که آیا غمباد یک اصطلاح علمی است و در واقعیت چنین عارضه‌ای وجود دارد یا خیر، اظهار می‌دارد: استرس‌های شدید و اندوههای بزرگ که فراتر از تحمل فرد هستند، ممکن است منجر به پرکاری تیروئید شوند که البته این عارضه درمان‌پذیر است، ولی ارتباطی با اصطلاح غمباد ندارد.

دکتر استقامتی ادامه می‌دهد: آنچه که در میان مردم به عنوان غمباد شناخته می‌شود، حالتی است که در آن فرد به سبب استرس و اندوه شدید در ناحیه جلوی گردن – همان محل غده‌های تیروئید – احساس گرفتگی می‌کند که به طور علمی به این حس، Globus Sensation گفته می‌شود. بنابراین، غمباد همان حس لقمه است. عده‌ای بیان می‌کنند که احساس می‌کنند بادی در گلویشان وجود دارد و عده‌ای دیگر به آن غمباد می‌گویند، اما اصطلاح علمی صحیح آن گلوبوس سنسیشن است. پیش‌تر این حالت به عنوان گلوبوس هیستریکوس (Globus hystericus) شناخته می‌شد، به معنای لقمه عصبی، که به سبب ناپسند بودن کلمه «هیستریک» به Sensation Globus تغییر نام داده شد.

چگونه غم‌های بزرگ روی تیروئید اثر می‌گذارند؟

دکتر استقامتی درباره ارتباط میان غم و تیروئید بیشتر می‌گوید: استرس‌های بسیار شدید احتمال دارد باعث پرکاری تیروئید در فرد شوند. البته استرس‌های روزمره دخالتی در این موضوع ندارند؛ چراکه تقریباً تمام افراد در تمامی مراحل زندگی خود انواع مختلف استرس‌ها را تجربه می‌کنند: در زمان امتحانات، جستجوی شغل، مطالعه، کار کردن، مواجهه با اختلاف نظر با همسر و مسائل اجتماعی دیگر. ما به طور روزمره انواع استرس‌ها را تحمل می‌کنیم، اما این بدان معنا نیست که هر نوع استرس معمولی می‌تواند غده تیروئید را بزرگ کند.

این فوق تخصص غدد بیان می‌کند که غم‌ها و استرس‌های بزرگ مانند از دست دادن یک عزیز، سوگواری برای فردی خاص، ورشکستگی، از دست دادن شغل و دیگر شوک‌ها و اندوه‌های بزرگ می‌توانند بر سیستم ایمنی تأثیر بگذارند و آن را مختل کنند، به طوری که برخی افراد دچار پرکاری تیروئید می‌شوند. به عبارت دیگر، غم‌های فراتر از تحمل توانایی فرد ممکن است موجب پرکاری تیروئید گردند که این موضوع نیز قابل درمان است.

در گذشته، بزرگ شدن تیروئید را غمباد می‌نامیدند.

غده تیروئید یکی از مهم‌ترین غدد درون‌ریز بدن است که وزنی بین ۱۰ تا ۱۵ گرم دارد و در جلوی گردن قرار گرفته است. افراد قدیمی، بزرگ شدن این غده را به عنوان عامل غمباد می‌پنداشتند. دکتر استقامتی تأکید می‌کند که این دو موضوع ارتباطی با یکدیگر ندارند و این یک تصور غلط است. همان‌طور که ذکر شد، استرس‌های شدید تنها می‌توانند باعث پرکاری تیروئید شوند. حتی استرس‌های کوچک روزمره به قدری تأثیرگذار نیستند که بتوانند باعث بزرگ شدن شدید تیروئید شوند.

این استاد دانشگاه توضیح می‌دهد که علت گلوبوس سنسیشن یا احساس لقمه می‌تواند به اسپاسم و گرفتگی عضلات در ناحیه گردن مربوط باشد. در برخی موارد، ممکن است دلیل آن مشکلات گوارشی باشد و همواره به تیروئید مربوط نیست.

دکتر استقامتی خاطرنشان می‌سازد که شوک‌ها و غم‌های شدید مانند سوگ نسبت به عزیزان می‌تواند باعث شود افرادی که هیچ‌گاه مشکلی با تیروئید نداشته‌اند، به یک‌باره دچار اختلال عملکرد تیروئید و پرکاری آن شوند.

آیا غمباد و گواتر ارتباطی با یکدیگر دارند؟

در مورد ارتباط میان غمباد و گواتر، دکتر استقامتی توضیح می‌دهد: گواتر (Goitre) به معنای افزایش اندازه و بافت غده تیروئید است و این تصور عمومی که بین غم و اندوه و بزرگ شدن غده تیروئید یا گواتر ارتباط وجود دارد، نادرست است. به زبان ساده، غمباد همان حس لقمه عصبی می‌باشد و گواتر به غده تیروئید بزرگ شده اطلاق می‌گردد.

پزشکان اعلام می‌کنند که علت بزرگ شدن تیروئید ممکن است شامل کم‌کاری تیروئید، پرکاری تیروئید، سرطان تیروئید و حتی کمبود ید در رژیم غذایی باشد. برای درمان گواتر، ابتدا باید دلیل پیدایش آن شناسایی گردد تا بتوان درمان مناسب را تجویز کرد. اگر گواتر نسبت به درمان‌های دارویی واکنش نشان ندهد، جراحی برای برداشت آن توصیه می‌شود.