مکمل‌ها شامل دسته‌ای از ویتامین‌ها، مواد معدنی، گیاهان دارویی و دیگر محصولات متنوع هستند. این مکمل‌های ویتامینی به‌طور کلی به دو شکل تک‌ویتامین و یا به صورت ترکیبی از ۱۳ ویتامین ضروری بدن موجود می‌باشند. در خصوص مولتی‌ویتامین‌ها، معمولاً ویتامین‌ها در کنار مواد معدنی و سایر ترکیبات سودمند برای سلامت انسان قرار دارند.
ولی آیا مکمل‌های ویتامینی نیز دارای تاریخ انقضا می‌باشند؟ وری‌ول هلث در گزارشی به این سوال پاسخ می‌دهد.
آیا ویتامین‌ها مدت اعتبار دارند؟
پاسخ به این سوال از جنبه فنی مثبت است.
سازمان غذا و داروی ایالات متحده، نیازی به درج تاریخ انقضا بر روی بسته‌های مکمل ویتامین نمی‌بیند، اما برخی از تولیدکنندگان تاریخ انقضا را روی محصولات خود درج می‌کنند.
تاریخ انقضا که بر روی بسته‌های مکمل‌ها نوشته شده، تضمینی برای کارایی و ایمنی محصول در مدت زمان مشخصه محسوب می‌شود. تولیدکنندگان ملزم به ارائه شواهدی هستند که نشان دهد کیفیت و کارایی مکمل‌ها در مدت تعیین شده به‌طور کامل تست و تایید شده است.
معمولاً تولیدکنندگان عمر مفید مکمل‌ها را حدود دو سال مقرر می‌کنند، البته به شرطی که ویتامین‌ها در بسته‌بندی اصلی و در شرایط مطلوب نگهداری شوند.
برای حفظ سلامت و پیشگیری از بیماری‌ها، بدن به مقادیر مشخصی ویتامین نیاز دارد. ویتامین‌ها به‌عنوان مکمل برای جبران کمبود‌های تغذیه‌ای که به علت سلیقه‌های غذایی خاص، آلرژی یا عدم دریافت کافی غذا به وجود می‌آید، مورد استفاده قرار می‌گیرند. رعایت تاریخ انقضا اطمینان می‌دهد که دز صحیح و مناسبی از مواد مغذی مورد نیاز خود را دریافت می‌کنید.
عوامل موثر بر ماندگاری
ایندیپندنت گزارش می‌دهد که تمام ویتامین‌ها به تدریج از قدرت و کارایی خود کاسته می‌شوند، اما برخی عوامل محیطی می‌توانند این فرآیند را تسریع کنند.
عوامل متعددی بر عمر مفید مکمل‌ها تاثیرگذارند که برخی از آن‌ها قابل کنترل هستند، در حالی که برخی دیگر قبل از رسیدن این محصولات به قفسه‌های فروشگاه تاثیر خود را گذاشته‌اند.
بخشی از اثر بخشی ویتامین‌ها ممکن است در جریان تولید کاهش یابد و نگهداری نادرست آن‌ها در مراحل تولید، توزیع یا در خانه می‌تواند باعث کاهش ماندگاری این مواد مغذی شود.
قرار گرفتن مکمل‌ها در معرض اکسیژن، نور، رطوبت و دما می‌تواند از عمر مفید آن‌ها بکاهد، اما دما مهمترین عامل در این مورد به شمار می‌رود.
ویتامین‌هایی که در دمای ۲۵ درجه سانتی‌گراد نگهداری می‌شوند، به مراتب مواد مغذی بیشتری را حفظ می‌کنند نسبت به ویتامین‌هایی که در دماهای بالاتر نگهداری شوند. یک مطالعه نشان داد که نگهداری مکمل‌های مایع ویتامین دی در دمای ۲۵ درجه باعث حفظ اثربخشی بیشتری نسبت به دمای ۴۰ درجه می‌شود.
نوع و فرم ویتامین نیز تاثیر به‌سزایی بر ماندگاری آن دارد.
ویتامین‌های محلول در چربی نظیر ویتامین آ و ویتامین «ای» به نور و اکسیژن بیشتر حساسند و به سرعت تجزیه می‌شوند. ماندگاری ویتامین‌های محلول در آب مانند ویتامین‌های گروه ب و ویتامین ث بستگی به نوع ویتامین و شیوه نگهداری دارد. به عنوان مثال، ویتامین ب۱ در شرایطی که سطح پی‌اچ (PH) بالا می‌رود، تخریب می‌شود و پایداری آن کاهش می‌یابد. همچنین ویتامین ث در برابر اکسیژن، نور، حرارت و همچنین دما و مدت زمان نگهداری حساس‌تر است.
ویتامین‌هایی به صورت جامد مانند قرص‌ها، پودرها و کپسول‌ها در مقایسه با ویتامین‌های مایع از ماندگاری بیشتری برخوردارند. محصولات جویدنی و قرص‌های ویتامین نیز در مقایسه با مایعات پایدارترند، اما نسبت به کپسول‌های مکمل، زودتر تجزیه می‌شوند.
نگهداری ویتامین‌های مایع به‌مراتب دشوارتر است و آن‌ها بیشتر در معرض از دست دادن خاصیت‌های خود هستند.
توصیه‌ها در مورد ماندگاری ویتامین‌های مایع پس از باز شدن بسته متفاوت است و بسیاری از تولیدکنندگان به زمان مصرف ویتامین بعد از باز کردن آن اشاره‌ای نمی‌کنند. با این حال، ویتامین مایع باید حداکثر در مدت یک سال مصرف شود. این زمان برای کودکان و نوزادان نیز به ۱۰ ماه کاهش می‌یابد.
آیا مصرف ویتامین‌های منقضی شده خطرناک است؟
شواهدی که نشان دهد مصرف ویتامین‌های تاریخ مصرف گذشته مضر است، به طور محدود وجود دارد. با این حال، برخی ویتامین‌ها ممکن است کپک بزنند و قطعاً مصرف ویتامین‌های کپک‌زده ضرر دارد.
اگرچه ممکن است مصرف ویتامین‌های تاریخ مصرف گذشته بی‌خطر باشد، اما در ضمن به اندازه کافی مؤثر نخواهند بود و با گذر زمان از تاریخ انقضا، اثربخشی آنان کاهش می‌یابد؛ بنابراین بهتر است ویتامین‌هایی را که تاریخ مصرفشان به پایان رسیده است، دور بیندازید و به دنبال محصولات جدید باشید.
اثربخشی واقعی مکمل‌ها تنها در آزمایشگاه‌ها قابل تایید است، اما می‌توانید نکات کارآمدی را در نظر بگیرید. پیش از استفاده از ویتامین، ظاهر و بوی آن را بررسی کنید، به ویژه در صورتی که نزدیک به تاریخ انقضا یا پس از آن باشد. تغییر رنگ، کدری، ترک‌ها یا هر نوع تغییر بافتی می‌تواند نشان‌دهنده‌ی این باشد که مدت استفاده محصول به پایان رسیده است. ویتامین‌های مایع نیز ممکن است بوی نامطبوعی از خود آزاد کنند، رنگشان تغییر کند یا حباب‌هایی در آن‌ها شکل بگیرد. هر ویتامینی که دارای تغییر بو یا ظاهر است باید به‌راحتی دور انداخته شود.
برای نگهداری از مکمل‌های ویتامینی، آن‌ها را در مکانی خشک و خنک و به دور از نور قرار دهید. طبق یافته‌ها، داروهایی که به درستی در مکان‌های خشک، خنک و تاریک نگهداری می‌شوند، می‌توانند تا پنج سال یا بیشتر پس از تاریخ انقضا، ۹۰ درصد اثربخشی خود را حفظ کنند.
مواجهه ویتامین‌ها با نور و محیط مرطوب نیز می‌تواند اثربخشی آن‌ها را تحت تاثیر قرار دهد. برای جلوگیری از قرارگیری در معرض اکسیژن، ویتامین‌ها را در ظروف محکم نگهداری کنید و ویتامین‌های مایع را نیز در یخچال قرار دهید.