آیا نگرانید که مصرف کراتین موجب ریزش موهای شما شده باشد؟ برای آشنایی با واقعیت علمی این ادعا و اشتباهات متداول در این زمینه، ادامه مطلب را مطالعه کنید.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ اگر به ورزشگاه می‌روید، به احتمال زیاد بارها از دیگران شنیده‌اید که می‌گویند: «مصرف کراتین باعث ریزش مو می‌شود.»
این مکمل، که در بین ورزشکاران و کسانی که به فیتنس علاقه دارند برای افزایش انرژی و بهبود عملکرد عضلانی شناخته‌شده است، به‌طور غیرمنصفانه‌ای به نازک شدن موها نسبت داده می‌شود.
اما واقعیت چیست؟ پاسخ مختصر این است: احتمالاً نه.
با این که کراتین به عنوان یکی از پر معما‌ترین مکمل‌ها در حوزه‌ی تغذیه ورزشی مورد بررسی قرار گرفته، ارتباط آن با ریزش مو به‌طرز شگفت‌آوری ضعیف و فاقد شواهد مستند است.
کراتین و ریزش مو: حقیقت یا افسانه؟
دکتر فورتادو توضیح می‌دهد:
«شواهد علمی قاطعی وجود ندارد که نشان دهد کراتین به‌طور مستقیم موجب ریزش مو می‌شود. این باور غلط از یک پژوهش محدود نشأت گرفته که در آن مشاهده شد که مصرف کراتین می‌تواند سطح هورمون دی‌هیدروتستوسترون (DHT) را به‌طور خفیفی افزایش دهد — هورمونی که ارتباط مستقیمی با نازک شدن موهای ارثی در مردان دارد. اما این به معنای آن نیست که کراتین خود عامل ریزش مو باشد.»
هورمون DHT در واقع یکی از محصولات تستوسترون است و در افرادی که زمینه‌ی ژنتیکی دارند، می‌تواند منجر به کوچک شدن فولیکول‌های مو شود. با این حال، خود کراتین باعث تولید DHT نمی‌شود — فقط ممکن است به‌صورت جزئی بر فرآیند تبدیل تستوسترون به DHT تأثیر بگذارد، و آن هم به‌طور ضعیف و بدون شواهد واضح علمی.
در واقع، بیشتر تحقیقات علمی در رابطه با کراتین نشان داده‌اند که این مکمل:
• انرژی عضلات را تقویت می‌کند
• کارایی بدن را در تمرینات شدید افزایش می‌دهد
• تأثیر چندانی بر سطح هورمون‌ها ندارد که بخواهد بر رشد یا ریزش مو تأثیر بگذارد
دکتر فورتادو ادامه می‌دهد:
«ریزش مو تحت تأثیر مواردی نظیر ژنتیک، استرس، کمبود مواد مغذی و تغییرات هورمونی بیشتر از مکمل‌هایی مانند کراتین است.»
از کجا ارتباط کراتین و DHT نشأت گرفته است؟
مطالعه‌ای که این باور را شکل داد به سال ۲۰۰۹ برمی‌گردد. در این پژوهش، گروهی از بازیکنان راگبی مرد برای مدتی سه هفته‌ای کراتین را مصرف کردند و نتیجه‌ای اندک، یعنی افزایش جزئی در سطح DHT مشاهده شد. با این حال، سطح تستوسترون تغییر نکرد و این افزایش نیز در همان محدوده طبیعی باقی ماند. خود پژوهشگران نیز تأکید کردند که این یافته تنها یک همبستگی احتمالی را نشان می‌دهد و نه یک رابطه علت و معلولی.
از آن زمان، هیچ مطالعه‌ی جامع‌تری نتوانسته است ثابت کند که کراتین واقعاً DHT را در حدی افزایش می‌دهد که منجر به ریزش مو شود.
دکتر فورتادو اظهار می‌دارد:
«حتی اگر کراتین اندکی DHT را افزایش دهد، این بدان معنا نیست که موجب طاسی می‌شود. فقط افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد آلوپسی آندروژنیک (طاسی الگوی مردانه یا زنانه) هستند، نسبت به این تغییرات حساس‌تر هستند.»
مطالعه‌ای که در Clinical Journal of Sport Medicine منتشر شد نیز همان نتیجه را تأیید می‌کند: علیرغم افزایش جزئی DHT در اثر مصرف کراتین، هیچ کاهش قابل‌توجهی در تعداد یا تراکم مو مشاهده نشد.
آیا مصرف کراتین برای مو فایده دارد؟
دکتر فورتادو پاسخ می‌دهد:
«نه، واقعاً. کراتین در بدن نقش اصلی را در تأمین انرژی برای عضلات در فعالیت‌های شدید ایفا می‌کند و نمی‌توان آن را به عنوان مکملی برای تقویت مو در نظر گرفت.»
با این حال، بعضی از ورزشکاران این تصور را دارند که چون کراتین در ساخت پروتئین‌های عضلانی مؤثر است، ممکن است برای مو نیز مفید باشد؛ اما این دو فرآیند کاملاً متفاوت هستند. مسیرهای مربوط به رشد عضله با مسیرهای تغذیه‌ای فولیکول مو ارتباطی ندارند.
برای داشتن موهایی سالم، دکتر فورتادو توصیه می‌کند که به جای اتکا به مکمل‌هایی چون کراتین، بر اصول بنیادین تمرکز کنید:
• تغذیه متعادل شامل پروتئین، آهن، روی و ویتامین‌های A، C و D
• نوشیدن آب کافی در طول روز
• مدیریت استرس، زیرا نقش مهمی در ریزش موقت مو دارد
• رعایت بهداشت پوست سر و اجتناب از رنگ یا درمان‌های خشن مو
آیا باید مصرف کراتین را در صورت ریزش مو متوقف کرد؟
نه لزوماً.
دکتر فورتادو بیان می‌کند:
«مگر اینکه مطمئن باشید ریزش موی شما بلافاصله بعد از آغاز مصرف کراتین شروع شده یا شدت گرفته است. در غیر این صورت، نیازی به قطع فوری آن نیست. هیچ مدرک قاطعی وجود ندارد که نشان دهد کراتین عامل ریزش مو است.»
او خاطرنشان می‌کند که بسیاری از افراد بدون بررسی عوامل اصلی‌تر، به‌اشتباه مکمل‌ها را مقصر می‌دانند. از جمله دلایل متداول ریزش مو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
• ژنتیک: شایع‌ترین عامل طاسی در مردان و زنان
• استرس: که منجر به وضعیت موقتی به نام «تلوژن افلوویوم» می‌شود
• کمبود مواد مغذی: به‌ویژه کمبود پروتئین یا آهن
• نوسانات هورمونی: مانند دوره پس از زایمان، اختلالات تیروئیدی یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
به گفته او، اگر نگران ریزش مو هستید، بهتر است برای چند هفته مصرف کراتین را متوقف کنید و در عین حال با یک متخصص پوست مشورت کنید تا علت دقیق مشخص شود.
«قبل از این که به کراتین به عنوان مقصر نگاه کنید، بهتر است سایر عوامل زمینه‌ای را بررسی کنید.»
جمع‌بندی
بر اساس شواهد علمی موجود، کراتین موجب ریزش مو نمی‌شود. در صورتی که از نظر ژنتیکی predisposed به طاسی هستید، عواملی نظیر حساسیت به DHT، استرس یا تغذیه نامناسب تأثیر بسیار بیشتری دارند.
برای اکثر افراد، مصرف کراتین در دوز مناسب ایمن و بی‌خطر است.
دکتر فورتادو نتیجه‌گیری می‌کند:
«از کراتین هراسی نداشته باشید. اما بدن خود را زیر نظر بگیرید، تغییرات را ثبت کنید و اگر ریزش مو ادامه پیدا کرد، به جای باور شایعات اینترنتی، از متخصصان کمک بگیرید.»