شاید این سوال به ذهنتان بیاید که بیماری‌های قلبی چه نسبتی با سکته‌های مغزی دارند، اما باید بدانید که سکته‌های مغزی می‌توانند ناشی از اختلالات قلبی و عروقی نیز باشند و بسیاری از مواقع، سکته‌های مغزی به دلیل وجود بیماری‌های قلبی در فرد بروز می‌کنند. به ویژه در مورد بیماری‌هایی که ممکن است هیچ‌گاه ما را وادار به مراجعه به پزشک نکرده و فرصت درمان مناسب را از ما گرفته‌اند.
فشار خون بالا به عنوان یکی از مهم‌ترین عوامل موثر هم در سکته‌های مغزی و هم در بیماری‌های قلبی به شمار می‌آید. افزایش فشار خون می‌تواند به عروق خونی آسیب زده و خطر تشکیل لخته‌های خونی را که ممکن است به سکته مغزی منجر شود، افزایش دهد. نکته‌ای که بسیاری از افراد، حتی سالمندان نیز از آن بی‌خبرند.
دکتر گلاره بنی‌هاشمی، متخصص مغز و اعصاب، ارتباط بین بیماری‌های قلبی و وقوع سکته مغزی را به وضوح توضیح می‌دهد و می‌افزاید: چندین دلیل برای بروز سکته مغزی وجود دارد که یکی از آن‌ها بیماری‌های قلبی به شمار می‌رود. افرادی که مبتلا به بیماری‌های قلبی هستند، به ویژه آنهایی که از اختلال در ریتم ضربان قلب رنج می‌برند که به اصطلاح به آن آریتمی گفته می‌شود، یا افرادی که اقدام به تعویض دریچه قلب کرده‌اند، در صورت عدم مصرف منظم داروهای خود، در معرض خطر سکته مغزی قرار دارند.
این پزشک متخصص در ادامه توضیح می‌دهد: علت بروز سکته در این افراد به خاطر نامنظم شدن ضربان قلب و تشکیل لخته‌های خونی در درون قلب است که با پمپاژ خون به مغز منتقل می‌شود و به این پدیده آمبولی گفته می‌شود.
دکتر بنی‌هاشمی اضافه می‌کند: ما همچنین با بیماری‌ای به نام فیبریلاسیون دهلیزی مواجه هستیم که می‌تواند به اختلال در ریتم طبیعی ضربان قلب منجر شود. بسیاری از افراد سالخورده به این بیماری مبتلا هستند و خود از آن بی‌خبرند و در نتیجه از دریافت درمان مناسب محروم می‌مانند. این یکی از دلایل اصلی سکته‌های مغزی است. در حالی که اگر به موقع به پزشک مراجعه کنند و تحت درمان قرار گیرند، احتمال بروز سکته تا حد زیادی کاهش می‌یابد.
دکتر بنی‌هاشمی درباره نشانه‌های عدم نظم در ضربان قلب می‌گوید: ضربان قلب باید بر اساس یک الگوی منظم و منسجم باشد. اگر فردی با سن بالای ۶۵ سال متوجه شود که ضربان قلبش نامنظم است، مثلاً به جای ریتم طبیعی، به صورت غیر منظم می‌زند؛ لازم است به پزشک مراجعه کند. این وضعیت ممکن است در جوانان نیز بروز کند و نباید تصور کرد که تنها سن بالا باعث ابتلا به چنین مشکلاتی می‌شود. متأسفانه، بسیاری از بیماران مسن و حتی جوان از وجود بیماری‌های قلبی و عروقی خود بی‌خبرند.
بسیاری از افراد از فشار خون خود اطلاع ندارند!
این متخصص مغز و اعصاب می‌گوید: برخی از مراجعه‌کنندگان ما که سن‌شان بالای ۷۰ سال است، اطلاعی از ابتلای خود به فشار خون ندارند! به عنوان مثال، وقتی از آن‌ها می‌پرسیم آیا فشار خون دارند یا خیر، پاسخشان منفی است. یا زمانیکه از آن‌ها می‌پرسیم آخرین بار کی فشار خونشان را اندازه‌گیری کرده‌اند، می‌گویند که هیچ بیماری یا مشکل خاصی پیش نیامده که بخواهند فشار خود را بررسی کنند. در حالی که غربالگری و نظارت بر بیماری‌هایی نظیر فشار خون و دیابت باید از سن مشخصی آغاز شده و به صورت دوره‌ای (مثلاً هر ماه) انجام شود تا در صورت لزوم، فرد بتواند دارو مصرف کند.
دکتر بنی‌هاشمی خاطرنشان می‌کند: ما چندین سطح غربالگری داریم؛ یک سطح پیش از وقوع سکته و یک سطح پس از آن. به همین خاطر، اگر با مشاهده علائمی در نوع تپش قلب خود مواجه شدید، نیاز است به پزشک مراجعه کنید تا درمان‌های لازم را دریافت کنید و از بروز سکته مغزی جلوگیری شود.
به گفته این متخصص، تعدادی از بیماری‌های زمینه‌ای عروقی نیز می‌توانند به سکته مغزی منجر شوند که می‌بایست توسط پزشک شناسایی گردد. ما در مورد جوانانی که دچار سکته مغزی می‌شوند، معمولاً عملکرد کلیه‌های آن‌ها را آزمایش می‌کنیم. برخی از آن‌ها عموماً به بیماری‌های ژنتیکی مبتلا هستند که می‌تواند سبب پاره شدن زودتر عروق یا لخته شدن آسان‌تر خون نسبت به سایرین گردد. با انجام آزمایش‌ها و معاینات می‌توان تا حدی به شناخت و تشخیص این بیماری‌ها نائل آمد. بنابراین، مراجعه به موقع به پزشک از اهمیت بالایی برخوردار است.
افزایش آمار سکته مغزی در کشورهای در حال توسعه
سکته‌های مغزی همواره یکی از عوامل اصلی مرگ و میر در سطح جهانی بوده‌اند. این عارضه در بعضی از کشورها به عنوان دومین و در برخی دیگر به عنوان سومین عامل مرگ شناخته می‌شود، اما نکته مهم این است که آمار سکته در بین افراد جوان در کشورهای در حال توسعه بیشتر از کشورهای توسعه‌یافته است. دکتر بنی‌هاشمی به این نکته اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: یکی از دلایل این امر، بالا بودن آمار تصادفات، به ویژه تصادفات موتوری در این کشورها و به ویژه کشور ما است. به همین دلیل، سکته مغزی در میان جوانان در کشور ما بیشتر شایع است.
این متخصص مغز و اعصاب ادامه می‌دهد: دلیل دیگری که باعث می‌شود نرخ شناسایی سکته‌های مغزی در کشور افزایش یابد، بهبود روند ثبت آمار در سال‌های اخیر است. به عنوان مثال، بیمارانی که با اورژانس تماس می‌گیرند سریع‌تر شناسایی می‌شوند و به بیمارستان‌ها منتقل می‌گردند و در نتیجه، آمار هم افزایش می‌یابد.
دکتر بنی‌هاشمی می‌گوید: آمار بیماری‌های سکته مغزی که ماهانه به بیمارستان‌ها مراجعه می‌کنند، به طور مستقیم به وزارت بهداشت گزارش شده و به همین دلیل ثبت آمار سکته مغزی در سال‌های گذشته به مراتب بهتر شده است. لذا لزوماً افزایش آمار سکته مغزی در کشور به این معنا نیست که تعداد واقعی آن افزایش یافته، بلکه بهبود شناسایی و ثبت موارد جدید مشاهده می‌شود.
بالاخره، دکتر بنی‌هاشمی درباره آمار سکته مغزی در جوانان کشور می‌گوید: من آمار دقیقی از سکته‌های مغزی در جوانان کشور ندارم و این موضوع باید توسط وزارت بهداشت اعلام گردد؛ اما برای نمونه، در کشور پیشرفته‌ای همچون آمریکا، سالانه حدود ۸۰۰ هزار سکته مغزی در افراد بین ۱۸ تا ۴۵ سال ثبت می‌شود که معادل ۱۰ تا ۱۵ درصد از مجموع سکته‌ها را شامل می‌شود. در کشورهای در حال توسعه، نرخ سکته مغزی در میان جوانان ممکن است تا ۳۰ درصد نیز برسد.