تیمهای باستانشناسی پس از بررسی و گشتزنی در نواحی مختلف محوطه باستانی معروف به «شهر قومس» در دامغان، موفق به شناسایی آسیابها، کانالهای آبرسانی، کورههای سفالگری و سردابهای انبار آذوقه شدند. همچنین، شواهد وسیعی از استقرار پیش از تاریخ در مرکز این شهر کشف گردید که بهدورهای بین ۴۴۰۰ تا ۳۵۰۰ سال قبل از میلاد بازمیگردد.
محوطۀ باستانی «شهر قومس» در فاصله تقریبی ۳۰ کیلومتری غرب دامغان، در استان سمنان قرار دارد. این منطقه نخستین بار در دهۀ ۱۳۵۰ توسط یک هیأت بریتانیایی مورد کاوش قرار گرفت. نتایج یافتهها از این کاوشها نشان میدهد که «قومس» یک استقرار بزرگ مربوط به دوران اشکانی بوده و احتمالاً همان شهر «صددروازه» یا به تعبیر منابع یونانی «هکاتومپیلوس»، یکی از پایتختهای این سلسله ایرانی به شمار میآید.
شواهد باستانشناسی نشان میدهد که این محوطه در دوران ساسانی چندان مورد استفاده قرار نگرفته، اما در دوره سلجوقی تا زمان حمله مغول رونق و توسعه یافته است. وسعت عرصۀ باستانی شهر قومس (که شامل هر دو دوره اشکانی و سلجوقی میشود) حداقل ۷۰۰ هکتار برآورد میگردد.
کوروش روستایی ـ عضو هیأت علمی پژوهشکدۀ باستانشناسی ـ با ارائه گزارشی از مرحلۀ اول برنامۀ میدانی بلندمدت «شکوفایی، توسعه و دگرگونی استقرارهای انسانی در حوضۀ شاهرود ـ دامغان»، آخرین یافتههای پژوهشهای باستانشناسی در شهر باستانی قومس دامغان را اعلام کرده است.
به گفته وی، در مرحلۀ اول این برنامه که در دی و بهمن ۹۸ اجرایی شد، حدود ۱۸۰۰ هکتار از عرصۀ محوطه و زمینهای مجاور آن بهوسیله پهپادها تصویر برداری و مستند شد، که این اطلاعات در تحلیلهای مکانی و زیستمحیطی محوطه اثر زیادی خواهد داشت.
روستایی افزود: در این برنامه میدانی، بیش از سه پنجم محوطه بهطور پیمایشی مورد بررسی قرار گرفت و در این راستا، عوارض گوناگونی از جمله آسیاب، کانالهای آبرسانی، کورههای سفالگری و سردابهای ذخیرۀ آذوقه شناسایی شده است. یکی دیگر از دستاوردهای این برنامه، کشف شواهد سطحی وسیع به مساحت نزدیک به ۱۱۰ هکتار از استقراری پیش از تاریخ در مرکز شهر قومس بوده که همزمان با اواخر دورۀ چشمهعلی تا دورۀ حصار ۲ (حدود ۴۴۰۰ تا ۳۵۰۰ قبل از میلاد) است.
این باستانشناس تأکید کرد که در پژوهشهای میدانی آینده، باید منابع آبی استقراری مشخص گردند و نیز روندهای تشکیل محوطه، بهعلاوه ماهیت استقراری این منطقه بهطور دقیق مورد بررسی قرار گیرد.
روستایی همچنین اظهار داشت: با توجه به کاوشهای وسیع هیأت بریتانیایی و نمایان شدن چندین بنا از دوره اشکانی، میتوان با ساماندهی مناطق کاوششده، این آثار را بهراحتی مرمت کرده و برای بازدید گردشگران آماده کرد.
