محصولات غذایی یا کشاورزی که در اثر ترکیب با افزودنی‌ها، شکل طبیعی و تازه خود را از دست می‌دهند، به دسته غذاهای فرآوری‌شده تقسیم می‌شوند. این غذاها الزماً ناسالم یا مضر نیستند و بسیاری از خوراکی‌هایی که در کارخانه‌های تولید مواد غذایی تولید شده و در فروشگاه‌ها به فروش می‌رسند، به نوعی فرآوری شده به حساب می‌آیند. اما غذاهای فوق فرآوری چه نوع غذاهایی هستند و چه تفاوت‌هایی با غذاهای فرآوری شده دارند و آیا بهتر است از مصرف آن‌ها خودداری کنیم؟
دکتر حمید خسروی، متخصص علوم و صنایع غذایی توضیح می‌دهد: غذاهای فرآوری نشده، به مواد غذایی‌ای اطلاق می‌شود که هیچ گونه تغییر و دستکاری در آن‌ها صورت نگرفته و در حالت طبیعی خود قرار دارند. از این نمونه می‌توان به میوه‌ها، سبزیجات، گوشت‌های تازه، تخم‌مرغ، شیر و غلات کامل اشاره کرد.
در مقابل، غذاهای فرآوری شده به محصولاتی گفته می‌شود که از طریق اعمال فرآیندهایی مانند کنسرو کردن، منجمد کردن، خشک کردن و یا افزودن نمک، شکر و چربی‌ها، تغییری در شکل آن‌ها ایجاد شده و عموماً عمر مفید بیشتری دارند. محصولات کنسرو شده، نان‌های آماده و… از این دسته محسوب می‌شوند. غذاهای فرآوری شده شامل مواد افزودنی هستند، ولی نوع و مقدار و همچنین شدت فرآوری آن‌ها به مراتب کمتر از غذاهای فوق فرآوری شده است.
غذاهای فوق فرآوری چه هستند؟
غذاهای فوق فرآوری شده به آن دسته از غذاهایی اطلاق می‌شود که تحت فرآیندهای صنعتی پیچیده قرار گرفته و دارای افزودنی‌هایی چون شیرین‌کننده‌ها، رنگ‌های خوراکی، طعم‌دهنده‌ها و نگهدارنده‌ها در فرمولاسیون خود می‌باشند. این غذاها معمولاً از ترکیباتی ساخته شده‌اند که به طور طبیعی در آشپزخانه‌ها یافت نمی‌شوند و در مقایسه با غذاهای فرآوری شده، از سطح بالاتری از فرآوری برخوردارند.
برای شناسایی دقیق‌تر محصولات فوق فرآوری، باید به بررسی جدول ترکیبات آن‌ها پرداخت و همچنین اطلاعاتی درباره نحوه فرآوری و آماده‌سازی آن‌ها کسب نمود. سوسیس، کالباس و سایر فرآورده‌های گوشتی که حاوی نیتریت و نیترات هستند، به ویژه پس از سرخ شدن در روغن، به ترکیبات ناخواسته‌ای آلوده شده و در رده بالای فهرست مواد غذایی فوق فرآوری قرار می‌گیرند.
علاوه بر این، چیپس‌های سرخ شده و برخی فرآورده‌های گوشتی بدون نیتریت و نیترات در رتبه‌های بعدی قرار دارند. نوشیدنی‌های گازدار، غلات حجیم شده نظیر ذرت پف کرده، کیک‌ها و شیرینی‌های بسته‌بندی شده، غذاهای آماده یا نیمه‌آماده مانند پیتزاهای یخ زده، برخی سس‌ها، پنیرهای فرآوری شده و حتی انواع خاصی از محصولات نانوایی به دلیل وجود افزودنی‌های موجود در آن‌ها، در جایگاه بعدی قرار می‌گیرند. این نوع غذاها غالباً در بسته‌بندی‌های زیبا و جذاب عرضه می‌شوند و به وفور در سوپرمارکت‌ها یافت می‌شوند.
خطرات غذاهای فوق فرآوری
مصرف مکرر و بیش از حد غذاهای فوق فرآوری می‌تواند منجر به بروز مشکلات جدی در سلامت شود. این غذاها معمولاً دارای کالری بالا، قند و چربی‌های ناسالم و همچنین مقدار زیادی نمک هستند که می‌توانند سبب افزایش وزن و چاقی گردند. استفاده بیش از حد از این غذاها احتمال ابتلا به بیماری‌های قلبی و عروقی، دیابت نوع دوم، فشار خون بالا و مشکلات گوارشی را به همراه دارد. بسیاری از افزودنی‌های مصنوعی که در این نوع غذاها به کار می‌روند، ممکن است با مسائل مختلفی چون آلرژی‌ها، حساسیت‌های غذایی و حتی بعضی از انواع سرطان‌ها مرتبط باشند. تحقیقات نشان داده‌اند که رژیم‌های غذایی غنی از غذاهای فوق فرآوری می‌تواند موجب بروز اختلالات متابولیک و التهاب‌های مزمن گردد.
از سوی دیگر، شرکت‌های صنایع غذایی با تولید محصولاتی که غنی‌سازی شده‌اند و یا با بهره‌گیری از افزودنی‌های طبیعی و کاهش یافته در تلاشند تا برخی از محصولات فوق فرآوری را به رده غذاهای سالم تر بیاورند. در حالی که مصرف غذاهای فرآوری شده در حد متعادل و گه‌گاهی معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما بهتر است که میزان مصرف غذاهای فوق فرآوری را به حداقل برسانیم و بیشتر به سمت غذاهای کامل و طبیعی رویم. نتیجه‌گیری این است که صرف یک یا دو بار در ماه از این نوع غذاها تاثیر جدی بر سلامت نخواهد داشت، اما تداوم در مصرف آن‌ها می‌تواند مشکلات عمیقی ایجاد کند.