می‌توانم بگویم بیکارم، چون تنها با حقوق‌های اندک و مشاغل نامرتبط با تحصیلات خود، فقط می‌توانند مخارج جزئی خود را تأمین کنند. جای امیدواری است، اما از آنجایی که حقوق بازنشستگی‌ام کفاف زندگی‌ام را نمی‌دهد، در این سن ناچار به کار کردن هستم.»؛ این جملات بخشی از صحبت‌های همسفرم در مترو است که هر از گاهی او را می‌بينم و شاید همین ارتباط باعث شده است که درد دل‌هایش را با من درمیان بگذارد. به او نگفتم که من هم بازنشسته هستم و در حال بازگشت از سر کارم. در همان مسیر برگشت از محل کار با یک مرد میانسالی که جوراب می‌فروخت، خریدی انجام دادم و او در حال تلاش برای کشیدن کارت، به خاطر سرعت پایین اینترنت چندین بار ناکام ماند. وقتی به انتظار من نگاه کرد، بدون اینکه سوالی بپرسد، گفت: «من بازنشسته‌ام. شغل من دستفروشی نیست. حقوقم حدود ۱۶ میلیون تومان است. خدا را شکر (واقعا تعهد و شکرگزاری این قشر قابل تحسین است)، اما با این حقوق ۹ میلیون تومان اجاره می‌دهم و دو فرزند دانش‌آموز دارم و ناچار به کار هستم…» و در این حین که صدای موفقیت‌آمیز پرداخت از کارتخوان شنید شد، بدون اینکه جمله‌اش را کامل کند، دوباره تکرار کرد: «سه جفت جوراب فقط…». با خود گفتم خدایا شکر که اگرچه در حاشیه شهر تهران زندگی می‌کنم، اما حداقل یک سقف بالای سر دارم و نگرانی بابت اجاره خانه ندارم.
تاریخچه و شروع بازنشستگی
بازنشستگی در واقع به معنای کناره‌گیری از شغل یا موقعیت خاصی است. بسیاری از افراد در سنین بالا یا به دلیل موضوعات بهداشتی که مانع از ادامه کارشان می‌شود، این مسیر را انتخاب می‌کنند. همچنین، ممکن است برخی افراد وقتی که واجد شرایط دریافت مزایای بازنشستگی دولتی یا خصوصی هستند، بازنشسته شوند، هر چند که در برخی مواقع، وضعیت بدنی فرد به دلیل بیماری یا سانحه آن‌ها را ناچار به بازنشستگی می‌کند یا ممکن است تحت تأثیر قوانین شغلی خود قرار گیرند. مفهوم بازنشستگی به اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم برمی‌گردد. پیش از قرن هجدهم، میانگین عمر انسان‌ها به ۲۶ تا ۴۰ سال محدود می‌شد. با توجه به امید به زندگی پایین، عدم وجود حمایت‌های اجتماعی و فقدان رویکردهای بازنشستگی، اکثر افراد تا آخر عمر به کار خود ادامه می‌دادند. آلمان نخستین کشوری بود که در سال ۱۸۸۹ اقدام به معرفی مزایای بازنشستگی کرد. امروزه، اکثر کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه سیستم‌هایی برای ارائه مستمری در دوران پیری دارند که از سمت کارفرمایان یا دولت تأمین می‌شود.
فرد می‌تواند در هر سنی که تمایل دارد بازنشسته شود، اما قوانین خاص یک کشور معمولاً به این معنی است که سن خاصی به عنوان سن استاندارد بازنشستگی تعیین می‌شود. با توجه به افزایش امید به زندگی، مشاهده می‌کنیم که افراد بیشتری به سنین بالا دست پیدا می‌کنند و در بسیاری از کشورها، سن بازنشستگی به تدریج در قرن بیست و یکم افزایش یافته است. سن استاندارد بازنشستگی از کشوری به کشور دیگر متفاوت است، اما معمولاً بین ۵۰ تا ۷۰ سال قرار می‌گیرد.
تاریخچه همسان‌سازی حقوق
بازنشستگی به معنای کناره‌گیری از مسئولیت‌های شغلی و به نوعی به زمان آسایش و استراحت تعبیر می‌شود. با این حال، در کشور ما به دلیل شرایط اقتصادی نامناسب که از دولتی به دولت دیگر منتقل می‌شود و به علت افزایش بی‌رویه و کنترل‌نشده قیمت‌ها و چالش‌هایی که صندوق‌های بازنشستگی با آن مواجه‌اند که به‌عنوان یک معضل بزرگ به حساب می‌آید، بسیاری از بازنشستگان ناچار به جستجوی منابع درآمد دیگر برای تأمین نیازهای خود هستند. در واکنش به این چالش‌ها، دولت‌ها اقدام به افزایش حقوق سالیانه بازنشستگان کرده و اخیراً هم مصوبه همسان‌سازی حقوق آنان در مجلس به تصویب رسیده است که اجرای آن الزام‌آور است. در عین حال، برای بیمه‌شدگان سازمان اجتماعی تنها یک بار مبلغ ۳ میلیون تومان به صورت علی‌الحساب و به‌ویژه نزدیک به انتخابات ریاست‌جمهوری پرداخت شد و بعد از آن هیچ خبری نشد و این موضوع انتقادات بسیاری را برانگیخت. حجت‌الاسلام علیرضا سلیمی، سخنگوی هیأت‌رئیسه مجلس شورای اسلامی اظهار داشت: «اگر قانونی برای همسان‌سازی حقوق بازنشستگان به سرعت عملی نشود، مجلس وارد عمل خواهد شد. وی اهمیت همسان‌سازی حقوق بازنشستگان را گوشزد کرده و افزود: مجلس در ابتدا لایحه برنامه هفتم را به خاطر موضوع همسان‌سازی حقوق بازنشستگان رد کرد، پس از آن دولت بندهایی به برنامه هفتم اضافه کرد که در آن گفته شده بود یک درصد از ارزش افزوده به عنوان پرداختی به بازنشستگان افزایش یابد. نماینده مجلس همچنین گفت: پس از شهادت رئیسی، بنده با آقای پزشکیان نیز صحبت کردم و همسان‌سازی حقوق بازنشستگان یکی از مسائلی بود که من با ایشان جلسه خصوصی داشتم. وی نیز قول داد که به قانون همسان‌سازی عمل کند. این مسئله قانونی است و باید به آن توجه شود.»
توافق دولت دوازدهم بر لایحه دائمی شدن متناسب‌سازی
هیأت وزیران دولت دوازدهم، به منظور ادامه متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان با کارمندان فعال پس از پایان برنامه ششم توسعه و به خاطر تحقق عدالت در نظام پرداخت و بهبود شرایط معیشتی بازنشستگان و مستمری‌بگیران، «لایحه دائمی شدن متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان با شاغلان» را تصویب کرد. اما دولت سیزدهم در اولین مواجهه خود با تنظیم بودجه سال ۱۴۰۱، این لایحه را که با همکاری محمدباقر نوبخت و در پایان کار دولت دوازدهم به مجلس ارائه شده بود، پس گرفت. «علی بهادری جهرمی»، سخنگوی دولت وقت نیز در پاسخ به این سوال که دولت چه بدیلی برای لایحه مذکور دارد، بیان کرد که دولت در حال یافتن راهکار است و رئیس‌جمهور در این مورد دستوری صادر کرده است. هرچند جهرمی به جزئیات این راهکار اشاره‌ای نکرد، اما به انتقاد از عملکرد دولت قبلی پرداخت و یادآور شد که در آن دوران، تعدادی لایحه غیرکارشناسی مطرح شد که بخش‌های مختلف دولت نیز با آن‌ها مخالف بودند. وی شیوه ارائه این لوایح را «دومینووار» توصیف کرد و بر این نکته تأکید کرد که این دولت در تلاش است تا یک «نقشه اصلاحی جامع» را ارائه دهد که شامل حوزه‌های استخدام و بازنشستگی باشد.
آخرین وضعیت همسان‌سازی
در روزهای اخیر، احمد میدری با بیان اینکه قانون متناسب‌سازی به ۱۳۰ هزار میلیارد تومان اعتبار نیاز دارد، اعلام کرد که شیوه‌نامه دقیق این قانون در هفته‌های آتی نهایی خواهد شد. وی در مورد زمان اعمال احکام همسان‌سازی گفت: هدف ما این است که به حداقل بگیرها کمک کنیم.
به نقل از ایلنا؛ وقتی خبرنگار می‌پرسد: این کار کی انجام می‌شود؟ چه زمانی؟ و وزیر کار پاسخ می‌دهد: برخی از این موارد که به سازمان برنامه و بودجه مربوط می‌شود، امیدواریم ظرف دو ماه آینده پرداخت شود و هماهنگی بین دستگاه‌ها نیز انجام خواهد شد.
نتیجه‌گیری
بازنشستگان، چه در بخش دولتی و چه در تأمین اجتماعی، به سبب وضعیت اقتصادی جامعه با چالش‌های متعددی مواجه‌اند و در این شرایط، ناچار به انجام کارهایی هستند که شاید با شأن و جایگاه شغلی پیشینشان مغایرت داشته باشد، به‌ویژه برای افرادی که از نظر جسمی در وضعیت مناسبی قرار دارند. مسئولان باید به انتظار اجرای قانون همسان‌سازی حقوق بازنشستگان باشند تا این قشر در این رقابت نابرابر با تورم، کمکی دریافت کنند. در این راستا، سرعت در انجام اقدامات، بسیار حائز اهمیت است.