همشهری آنلاین: آزیتا نبی‌زاده بیان کرد: یکی از مهم‌ترین منابع گرانبهای بشری، آنتی‌بیوتیک‌ها به شمار می‌روند و باید به آنها توجه ویژه‌ای داشته باشیم. این داروها از زمان ظهور خود نقش ویژه‌ای در پیشرفت علوم پزشکی و سلامت جامعه ایفا کرده‌اند؛ به‌طوری که آنتی‌بیوتیک‌ها سبب افزایش امید به زندگی در بین انسان‌ها شده‌اند.
او تأکید کرد: با توجه به زمان‌بر و هزینه‌بر بودن کشف آنتی‌بیوتیک‌های جدید، در حال حاضر تعداد محدودی از این نوع دارو ها به بازار می‌آیند. با این حال، گزارش‌هایی حاکی از بروز مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها به گوش می‌رسد که این مسئله به‌شدت نگران‌کننده است و می‌تواند منجر به بازگشت به وضعیتی شود که حتی جراحت‌های جزئی نیز مسبب مرگ انسان‌ها باشد.
از نظر معیارهای جهانی ایران، ایران از لحاظ مصرف آنتی‌بیوتیک در وضعیت مناسبی قرار ندارد. بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت، کشور ما پس از نپال و اروگوئه، در زمینه مصرف آنتی‌بیوتیک در جایگاه سوم قرار دارد.
سرپرست گروه ارزیابی فناوری سلامت و مطالعات مدیریتی و اقتصادی سازمان غذا و دارو تأکید کرد: آنتی‌بیوتیک‌ها داروهای حیاتی هستند و باید درباره تجویز و مصرف آنها احتیاط شود. این داروها علیه مجموعه‌ای از میکروب‌ها مؤثر بوده و نجات‌بخش جان بسیاری از افرادند، اما مصرف نادرست و خودسر این داروها می‌تواند منجر به بروز عوارض و حساسیت‌های ناخواسته گردد.
او همچنین خاطرنشان کرد: یکی از جدی‌ترین عوارض جانبی ناشی از مصرف خودسرانه و غیرمنطقی آنتی‌بیوتیک‌ها، از بین رفتن فلور طبیعی بدن (میکروب‌های مفید و معمولی) است. کاهش این میکروب‌ها می‌تواند منجر به عدم جذب برخی ویتامین‌ها و در نتیجه ایجاد کمبود آنها شود. همچنین، بدن را در معرض خطر ابتلا به عفونت‌های قارچی قرار می‌دهد. از دیگر عوارض جانبی می‌توان به اسهال اشاره کرد که در صورت نوع کلستریدیوم دیفیسیل ممکن است به آسیب جدی و حتی فوت افراد منجر شود.
میزان مصرف آنتی‌بیوتیک در ایران
نبی‌زاده پیرامون مقدار مصرف آنتی‌بیوتیک در کشور گفت: از منظر آمار جهانی، جمهوری اسلامی ایران از لحاظ مصرف آنتی‌بیوتیک در وضعیت مناسبی نیست. بر اساس آخرین گزارش سازمان جهانی بهداشت، کشور ما در مصرف آنتی‌بیوتیک بعد از نپال و اروگوئه در رتبه سوم قرار دارد.
امحای نامناسب آنتی‌بیوتیک‌ها موجب می‌شود که این داروها دوباره به چرخه طبیعت بازگردند و با ورود به بدن حیوانات و مصرف گوشت یا شیر آنها، ممکن است به بدن انسان‌ها وارد شوند و در نتیجه مقاومت میکروبی در این افراد به وجود آید.
او ادامه داد: سازمان جهانی بهداشت از سال ۲۰۱۷ رویکرد خود را در خصوص مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها تغییر داده و علاوه بر توجه کمی، به رویکرد کیفی نیز پرداخته و برای پایش دقیق آنها یک طبقه‌بندی جدید ارائه کرده است. بر این اساس، آنتی‌بیوتیک‌ها به سه گروه تقسیم می‌شوند: گروه اول، اکسس است که در خط مقدم درمان قرار دارد. گروه دوم، واچ است که احتمال بالایی برای ایجاد مقاومت میکروبی دارند و باید مراقبت ویژه‌تری از آنها صورت گیرد. گروه سوم به نام ریسر مشهورند که آنتی‌بیوتیک‌هایی هستند که مقاومت در برابر آنها شکل گرفته و فقط در صورتی که سایر داروها موثر واقع نشوند، مورداستفاده قرار می‌گیرند.
نبی‌زاده مطرح کرد: مصرف آنتی‌بیوتیک‌های گروه واچ که نیاز به محافظت بیشتری دارند، در سطح جهان در رتبه بالایی قرار دارد و پس از کشورهای قبرس و اروگوئه، ایران بالاترین مصرف را داراست. حدود ۶۰ درصد آنتی‌بیوتیک‌های مورد استفاده در ایران از گروه واچ هستند.
او افزود: به‌طور کلی، در مجموع ۴۸ آنتی‌بیوتیک اکسس، ۱۱۰ آنتی‌بیوتیک واچ و ۲۲ آنتی‌بیوتیک ریسر در رده‌بندی آنتی‌بیوتیک‌ها وجود دارد. اگر مقایسه‌ای بر مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها در ایران داشته باشیم، خواهیم دید که آنتی‌بیوتیک‌های سفکسیم و آزیترومایسین بالاترین مصرف را دارا هستند که هر دو از گروه واچ محسوب می‌شوند و باید در مصرف آنها احتیاط شود.
عوامل ایجاد مقاومت آنتی‌بیوتیکی
سرپرست گروه ارزیابی فناوری سلامت و مطالعات مدیریتی و اقتصادی سازمان غذا و دارو با اشاره به این موضوع که عواملی از جمله مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک در عفونت‌های ویروسی یا پیشنهاد مصرف این داروها به دیگران می‌توانند منجر به بروز مقاومت آنتی‌بیوتیکی شوند، گفت: استعمال آنتی‌بیوتیک در دام‌ها، طیور و آبزیان و همچنین امحای نادرست این دسته از داروها نیز می‌تواند مقاومت میکروبی را به وجود آورد.
مصرف خودسرانه و بالای این ۳ دارو در کشور
نبی‌زاده تأکید کرد: استفاده نامعقول از آنتی‌بیوتیک‌ها می‌تواند به نابودی آنتی‌بیوتیک‌های ضعیف منجر شده و در نتیجه، آنتی‌بیوتیک‌های قوی و مقاوم باقی بمانند. این وضعیت می‌تواند باعث متدوال شدن ژن‌های مقاومت بین جمعیت میکروب‌ها و باکتری‌ها شده و در انتقال آنها از فردی به فرد دیگر، در نهایت منجر به مقاومت میکروبی گردد و داروها بر روی آنها اثر نکنند.
او مجدداً تأکید کرد: امحای نادرست آنتی‌بیوتیک‌ها دوباره آنها را به چرخه طبیعت بازمی‌گرداند و با ورود آنها به بدن حیوانات و مصرف گوشت یا محصولات لبنی آنها، ممکن است به بدن انسان‌ها نفوذ کنند و منجر به ایجاد مقاومت میکروبی در این افراد شوند.
سرپرست گروه ارزیابی فناوری سلامت و مطالعات مدیریتی و اقتصادی سازمان غذا و دارو همچنین عنوان کرد: سازمان جهانی بهداشت پیش‌بینی کرده است که مقاومت‌های میکروبی و آنتی‌بیوتیکی طی یک دهه آینده به عنوان اصلی‌ترین عامل مرگ‌ومیر شناخته خواهد شد. از این رو، بسیار ضروری است که از این مسئله پیشگیری کنیم و نسل‌های آینده را از این داروها بی‌نصیب نگذاریم. پزشکان که قرار است آن را تجویز کنند و داروسازان که قصد دارند آنها را عرضه کنند، باید با مسئولیت‌پذیری عمل کنند و مادران نیز نباید پزشک را مجبور به تجویز آنتی‌بیوتیک نمایند.
او همچنین خاطرنشان کرد: پزشک باید آنتی‌بیوتیک را با دوز و زمان مناسب تجویز کند و بیمار نیز ملزم است تا در ساعت مشخص و در طول مدت تجویز شده، تعداد کامل آن را مصرف نماید. مادران نیز باید تنها بر اساس تجویز پزشک به کودکان خود آنتی‌بیوتیک دهند تا در آینده دچار مقاومت آنتی‌بیوتیکی نشوند.
سرماخوردگی‌های ویروسی، آنتی‌بیوتیک نمی‌خواهد
نبی‌زاده همچنین افزوده است: اکثر موارد سرماخوردگی‌ها به علت ویروسی بوده و برای درمان آنها نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک نمی‌باشد. علائم این بیماری معمولاً با مصرف مایعات گرم رفع می‌شود و در صورتی که علائم ادامه یابد، تنها باید بر اساس تجویز پزشک آنتی‌بیوتیک مصرف کرد. در حالتی که این دسته از داروها نیاز نباشند اما مصرف شوند، باکتری‌ها نسبت به آنها مقاوم شده و دیگر آنتی‌بیوتیک تأثیری نمی‌گذارد. این امر می‌تواند به تجویز آنتی‌بیوتیک قوی‌تری منجر شود و در نهایت به وضعیتی برسد که هیچ آنتی‌بیوتیکی مؤثر واقع نشود و بیمار جان خود را از دست بدهد.
وی همچنین خاطرنشان کرد: عوارض جانبی مانند شک آنافیلاکسی، موارد پوستی، تهوع و… نیز از عوارض مصرف آنتی‌بیوتیک به شمار می‌رود. متأسفانه سفتریاکسین که یک داروی بیمارستانی است، به‌طور گاه‌به‌گاه در مطب‌ها تجویز می‌شود و در مواردی شک ناشی از آنافیلاکسی ناشی از آن می‌تواند منجر به مرگ گردد.