به نقل از خبرگزاری مهر و به استناد به اطلاعات منتشر شده از سوی دانشگاه تهران، پژوهشی جدید توسط محققان دانشکده محیط زیست این دانشگاه، به ریاست دکتر عبدالرضا کرباسی، استاد گروه مهندسی محیط زیست، و با همکاری دکتر تورج نصرآبادی، دانشیار گروه مدیریت محیط زیست انجام شده که گامی مهم در فهم فرایندهای مصبی در کشور به شمار می‌آید.
دکتر عبدالرضا کرباسی، که سرپرستی گروه تحقیقاتی را بر عهده دارد، توضیح داد که این مطالعه به بررسی اثرات پتانسیل اکسیداسیون-کاهش (ORP) و شوری در فرایند فلکولاسیون (لخته‌سازی) و رفتار فلزات سنگین در مصب رودخانه پلرود و دریای خزر پرداخته و خاطرنشان کرد: فلکولاسیون به عنوان یک مکانیزم طبیعی خودپالایی، نقشی کلیدی در حذف فلزات موجود در آب و انتقال آن‌ها به رسوبات ایفا می‌کند. در این پژوهش، شرایط مصبی در آزمایشگاه شبیه‌سازی شده و تأثیر ORP و شوری بر فلکولاسیون فلزات مختلفی از جمله سرب (Pb)، روی (Zn)، نیکل (Ni)، مس (Cu) و منگنز (Mn) مورد بررسی قرار گرفته است.
استاد گروه مهندسی محیط زیست خاطرنشان کرد: بر اساس نتایج به‌دست‌آمده، در وضعیت معمول، Zn بیشترین میزان حذف با نرخ ۵۱.۳ درصد و Pb کمترین میزان حذف با نرخ ۲.۵ درصد را داشته‌اند. همچنین، افزایش ORP تغییرات قابل‌توجهی در رفتار فلزات ایجاد کرد به‌طوری‌که نرخ فلکولاسیون فلزات Pb، Mn و Ni به ترتیب ۲۱.۶، ۱۱.۳ و ۸.۸ درصد افزایش یافت، در حالی که Zn و Cu کاهش‌هایی به ترتیب ۴.۱ و ۲.۴ درصد را تجربه کردند.
وی همچنین بیان داشت که این تفاوت‌ها نشان‌دهنده تأثیر متقابل شوری و ORP بر فرایند فلکولاسیون است و رفتار هر فلز به ویژگی‌های شیمیایی خاص آن بستگی دارد. به علاوه، تحرک فلزات در رسوبات نیز تحت تأثیر ORP و pH قرار می‌گیرد. افزایش ORP یا کاهش pH باعث افزایش تحرک فلزات شده که ترتیب تحرک به صورت Mn > Ni > Zn > Pb > Cu مشاهده گردید.
استاد دانشکده محیط زیست تأکید کرد: ارزیابی ریسک تحرک فلزات (RAC) نشان داد که Mn با بیشترین تحرک در دسته ریسک متوسط قرار دارد، در حالی‌که Cu کمترین تحرک را نشان داد. همچنین، افزایش ORP موجب افزایش مقادیر RAC برای تمامی فلزات شد که نشان‌دهنده افزایش احتمال آزادسازی آن‌ها در شرایط اکسیداسیون است.
کرباسی به اهمیت ORP و شوری در کنترل سرنوشت فلزات سنگین در محیط‌های مصبی اشاره کرد و بیان داشت: یافته‌ها نشان می‌دهد که تغییرات در شرایط اکسیداسیون-کاهش می‌تواند تأثیر مستقیمی بر کارایی فرایندهای طبیعی نظیر فلکولاسیون داشته باشد.
سرپرست گروه تحقیقاتی افزود: اطلاعات به‌دست‌آمده از این مطالعه برای مدیریت آلودگی فلزات در مصب‌ها و طراحی راهکارهای مؤثر در پالایش محیطی بسیار حائز اهمیت است. نتایج این تحقیق می‌تواند به عنوان پایه‌ای برای کاوش‌های آینده در زمینه رفتار فلزات در اکوسیستم‌های آبی پیچیده به کار رود.
وی در خاتمه اظهار داشت: این تحقیق همچنین بر ضرورت درک عمیق‌تر تأثیر عواملی نظیر مواد آلی محلول (DOM) و ویژگی‌های رسوبات بر رفتار فلزات تأکید می‌کند و می‌تواند به گسترش مدل‌های دقیق‌تر برای پیش‌بینی تحرک و سمیت فلزات در محیط‌های آبی کمک نماید. با شناخت بهتر فرایندهای طبیعی، می‌توان از آن‌ها برای بهبود وضعیت محیط زیست بهره برداری کرد.