آسیب‌های مخرب به کلیه‌ها را شناسایی کنید

 به‌طور کلی، هر انسان سالم دارای دو کلیه است که در دو طرف ستون فقرات و زیر دنده‌های پایینی قرار دارند. این کلیه‌ها شکل لوبیا و رنگی مایل به قهوه‌ای و قرمز دارند. اندازه هر کلیه به اندازه یک مشت بسته فرد بالغ است. به علت وابستگی اکثر اندام‌های بدن به عملکرد کلیه‌ها، این اندام‌ها جزو مهم‌ترین قسمت‌های بدن انسان به شمار می‌آیند.

در حال حاضر، تعداد ۸۶ هزار نفر در کشور به بیماری‌های کلیوی مبتلا هستند که از این تعداد، ۲۰ هزار نفر در حال دیالیز و ۲۴ هزار نفر تحت عمل پیوند کلیه قرار گرفته‌اند. مردان نسبت به زنان بیشتر در معرض خطر ابتلا به مشکلات کلیوی هستند.

رئیس انجمن اورولوژی ایران، شایع‌ترین بیماری‌های مرتبط با دستگاه ادراری در مردان را ابتدا مشکلات پروستات، سپس سنگ‌های ادراری و در نهایت عفونت‌ها عنوان کرد و افزود: در گذشته، سنگ‌ها بیشتر در مثانه ایجاد می‌شدند، اما امروزه به‌واسطه تغییرات سبک زندگی، بیشتر در کلیه‌ها شکل می‌گیرند.

دکتر عباس بصیری با تأکید بر افرادی که در معرض خطر تشکیل سنگ کلیه هستند، توضیح داد: کسانی که در مناطق گرم فعالیت می‌کنند یا به‌طور مداوم زیر نور آفتاب قرار دارند، در صورت عدم مصرف مایعات کافی، ممکن است با افزایش خطر ابتلا به سنگ کلیه مواجه شوند.
بصیری به این نکته اشاره کرد که این امر به معنی آن نیست که آن‌ها مستعد تمامی انواع بیماری‌های کلیوی، سرطانی و ناهنجاری‌ها هستند. مناطق گرم و خشک با تعریق زیاد و کاهش حجم ادرار می‌توانند به‌طور مستقیم در افزایش ابتلا به سنگ مؤثر باشند.

بصیری همچنین اظهار داشت: کم‌تحرکی و تغییر در رژیم غذایی از مصرف فیبر و سبزیجات به سمت افزایش مصرف گوشت، به‌طور خاص به‌عنوان عواملی در معرض ابتلا به بیماری‌های کلیوی و مشکلات مرتبط با مجاری ادرار شناخته می‌شود.

رئیس انجمن اورولوژی ایران از تأثیر مثبت و مفید ورزش بر سلامت کلیه‌ها یاد کرد و گفت: کم‌تحرکی یکی از ریسک‌های ایجاد سنگ کلیه محسوب می‌شود. به‌طور کلی، افرادی که در مشاغل ساکن و بدون حرکت فعالیت دارند، دارای خطر بیشتری برای ابتلا به سنگ‌های کلیوی هستند.
 
ابتلای ۳ برابری مردان به سنگ‌های ادراری

وی خاطر نشان کرد که به‌طور کلی، سنگ‌های ادراری در مردان دو تا سه برابر زنان شایع‌تر هستند و سرطان‌های کلیه و مثانه که در هر دو جنس مشاهده می‌شود، نیز در مردان بیشتر به‌چشم می‌خورد. به همین دلیل، می‌توان نتیجه گرفت که بیماری‌های مجاری ادراری غالباً در مردان بیشتر از زنان دیده می‌شود.

وی تصریح کرد: تنها موردی که در زنان بیشتر از مردان مشاهده می‌شود، عفونت‌های مثانه است که از بیماری‌های خطرناک به حساب نیامده و تهدید جدی برای جان افراد محسوب نمی‌شود.
 
مصرف ویتامین‌ها و تشکیل سنگ

وي در زمینه مصرف ویتامین‌ها و ارتباط آن‌ها با تشکیل سنگ‌ها گفت: اگر ویتامین‌های تزریقی برای مدت طولانی استفاده شوند، به‌ویژه ویتامین C، می‌توانند خطر ابتلا به سنگ‌های کلسیم اگزالات را افزایش دهند.

دکتر بصیری ادامه داد: ویتامین D نیز در صورت تزریق و عدم جذب روده‌ای به دلیل افزایش کلسیم، می‌تواند خطر تشکیل سنگ را افزایش دهد، اما اگر به مقداری که پزشک روماتولوژیست یا ارتوپد برای مقابله با پوکی استخوان تجویز کرده باشد، مصرف شود، تأثیر چندانی در ابتلا به سنگ کلیه نخواهد داشت.

او در مورد علائم و نشانگان نارسایی کلیه توضیح داد: در افرادی که دارای دو کلیه هستند (که اکثریت افراد جامعه را شامل می‌شوند)، ممکن است یک کلیه به‌طور غیر فعال باشد و فرد از آن بی‌خبر بماند زیرا کلیه دیگر در حال عملکرد است. اصولاً اگر حتی نیمی از یک کلیه در بدن فرد فعال باشد، علائم نارسایی کلیه خودش را نشان نمی‌دهد و شخص متوجه نخواهد شد.

رئیس انجمن اورولوژی افزود: افرادی که تنها یک کلیه دارند، در هنگام آسیب به آن، با علائمی چون ضعف، خستگی، بی‌اشتیاقی، خارش بدن و بی‌حوصلگی متوجه وجود مشکل می‌شوند که در نهایت به نارسایی کلیه منجر می‌گردد.

وی ادامه داد: در افرادی با دو کلیه، آن‌ها قادر به تشخیص مشکل در یکی از کلیه‌ها نیستند، مگر آنکه در اثر یک اتفاق ناگهانی مثلاً بروز سنگ یا عفونت که منجر به تب و درد می‌شود، مشکل آشکار گردد. اگر این علائم بروز نکند، فرد از خاموشی کلیه‌اش آگاه نخواهد شد. بنابراین، علائم عمومی تنها زمانی به نمایش درمی‌آید که هر دو کلیه یا یک کلیه در افراد با یک کلیه عملکرد خود را از دست دهند.
 
رژیم غذایی و سنگ کلیه

دکتر بصیری در خصوص تأثیر رژیم‌های غذایی بر کلیه‌ها گفت: رژیم‌های غذایی معمولاً تأثیر چندانی ندارند مگر اینکه فرد مشکل زمینه‌ای داشته باشد. به عنوان مثال، اگر یک فرد به نارسایی کلیه دچار باشد و عملکرد کلیه‌اش ضعیف باشد، در صورت مصرف رژیم‌های پُرپروتئین و حاوی کراتینین، کلیه نمی‌تواند این مواد را به درستی دفع کند و این امر موجب آسیب خواهد شد. اما در شرایطی که عملکرد کلیه طبیعی باشد، مصرف این مواد چندان تأثیرگذار نخواهد بود.
وی ادامه داد: ما به بیمارانی که دچار سنگ کلیه هستند، توصیه می‌کنیم تا مصرف نمک خود را کاهش دهند، زیرا این عامل یک شناخته شده در ایجاد سنگ کلیه به نظر می‌رسد. در صورتی که کلیه به‌طور طبیعی فعال باشد، تأثیر رژیم غذایی چندان محسوس نخواهد بود.
 
توصیه‌های دکتر بصیری برای مراقبت از کلیه‌ها

۱- افراد باید تاریخچه مشکلات کلیوی در خانواده و بستگان نزدیک خود را مورد بررسی قرار دهند. مسائلی مانند سرطان پروستات، سنگ کلیه و دیگر سرطان‌ها که تا حدی ریشه خانوادگی دارند، حائز اهمیت هستند. درصورتی که سابقه بیماری پروستات در پدر، برادر یا عمو وجود داشته باشد، بهتر است از سن ۴۰ سالگی به فکر چک کردن این بیماری باشند.

۲- در صورت عدم وجود سابقه خانوادگی، شخص باید به علائم ادراری دقت کند.

۳- اگر فرد دچار سوزش هنگام ادرار، تکرر ادرار، شب‌ادراری، مشکلات مربوط به ادرار (مثل خروج قطره‌ای)، دردهای ناگهانی و شدید در ناحیه پهلو، تعریق بسیار، تهوع یا استفراغ و خارش بدن باشد، باید به پزشک مراجعه کرده و از وضعیت خود مطلع گردد. در صورتی که سابقه خانوادگی وجود نداشته باشد و این علائم مشاهده نشود، جای نگرانی چندانی وجود ندارد.

منبع: بهپو