پژوهش‌ها نشان می‌دهد بوی خوش ناشی از استفاده از مواد شوینده و معطر، لزوماً نشانه پاکیزگی هوای خانه نیست؛ زیرا ترکیبات معطر موجود در این مواد می‌توانند با ازون موجود در هوای داخل ساختمان واکنش داده و ذرات فوق‌ریزی تولید کنند که قابلیت نفوذ به عمق ریه را دارند.
یافته‌های پژوهشی به سرپرستی براندون بور (Brandon Boor)، استادیار مهندسی عمران و ساختمان دانشگاه پردو، نشان می‌دهد ترکیبات شیمیایی معطری که از شوینده‌های معمولی منتشر می‌شوند، می‌توانند در عرض چند دقیقه با ازون موجود در هوای داخل خانه واکنش دهند. این واکنش هم با محصولات معمولی و هم با جایگزین‌های گیاهی حاوی اسانس رخ می‌دهد؛ یعنی برچسب طبیعی روی شوینده‌ها لزوماً مانع ایجاد این نوع آلودگی نمی‌شود.
پژوهشگران دریافتند کار‌های روزمره‌ای مثل تی‌کشیدن زمین، اسپری‌کردن روی سطوح و دستمال‌کشیدن می‌توانند میلیارد‌ها یا حتی تریلیون‌ها ذره فوق‌ریز تولید کنند. این ذرات بسیار کوچک‌تر از آن هستند که دیده شوند و اغلب از دید دستگاه‌های پایش کیفیت هوای خانگی پنهان می‌مانند؛ به همین دلیل، افراد ممکن است هنگام تمیزکاری ناخواسته آنها را تنفس کنند.
وقتی بوی خوش به آلودگی هوا تبدیل می‌شود
بور که درباره کیفیت هوای داخل ساختمان مطالعه می‌کند، می‌گوید: نشان دادیم وقتی مواد معطر شوینده‌ها با ازون داخل خانه واکنش می‌دهند، ذرات فوق‌ریزی تولید می‌شوند که فرد ممکن است به اندازه ایستادن کنار یک خیابان پرترافیک، یا حتی بیشتر، آنها را استنشاق کند. این ذرات از نظر ترکیب متفاوت‌اند، اما مقدار کلی مواجهه می‌تواند بالاتر باشد. شما دود، گردوغبار یا مِه در هوا نمی‌بینید؛ در عوض فکر می‌کنید هوا بوی خوبی دارد، پس حتماً تمیز است.
بور و ارنست بلچلی (Ernest Blatchley)، استاد دانشگاه پردو، بررسی کردند وقتی شوینده‌های معطر همراه با لامپ‌های ضدعفونی‌کننده فرابنفش (UV-C) استفاده می‌شوند چه اتفاقی می‌افتد. این لامپ‌ها برای ضدعفونی هوا طراحی شده‌اند، اما واکنش آنها با اکسیژن می‌تواند ازون هم تولید کند؛ گازی که خودش آلاینده است.
پژوهشگران برای این آزمایش، خانه کوچکی را در دانشگاه پردو بازسازی کردند که آشپزخانه، کف چوبی و حمام داشت. این خانه به آنها امکان می‌داد واکنش‌های شیمیایی داخل خانه را در شرایطی واقع‌گرایانه، اما کنترل‌شده بررسی کنند.
آزمایش‌ها نشان داد این لامپ‌ها غلظت ازون را به حدود ۲۰ تا ۴۰ قسمت در میلیارد رساندند؛ یعنی به ازای هر میلیارد مولکول هوا، ۲۰ تا ۴۰ مولکول ازون. این سطح تقریباً به اندازه غلظت ازون در هوای بیرون بود، هرچند کمی کمتر. وقتی این ازون اضافی با ترپن‌های فراوان شوینده‌های معطر ترکیب شد، ذرات فوق‌ریز باز هم بیشتر تشکیل شدند. ترپن‌ها ترکیبات معطری هستند که گیاهان آزاد می‌کنند و در اسانس‌ها هم فراوان‌اند.
راه‌های ساده برای کاهش مواجهه
این یافته‌ها به معنای بی‌اهمیت بودن پاک کردن میکروب‌های مضر از سطوح نیست؛ بلکه نشان می‌دهد برخی روش‌های تمیزکردن، در کنار بهبود بهداشت، می‌توانند هوای داخل خانه را هم به شکلی نامحسوس تغییر دهند.
برای کاهش این مواجهه، می‌توان چند کار ساده انجام داد:
استفاده از محصولات بدون عطر یا کم‌عطر.
کاهش تعداد شوینده‌های معطری که در یک نوبت به کار می‌رود.
تهویه بهتر با بازکردن پنجره‌ها یا روشن‌کردن هواکش.
پژوهشگران همچنین توصیه می‌کنند هنگام کار با دستگاه‌های ازون‌ساز، از جمله لامپ‌های فرابنفش، از شوینده‌های معطر استفاده نکنید.
بور می‌گوید: تمیز کردن سطوح، ویروس‌ها و باکتری‌ها را از بین می‌برد، اما می‌تواند آلودگی هوای نامرئی هم تولید کند. در حالی که هیچ گردوغبار یا دودی در هوا مشاهده نمی‌کنید، این ذرات در حال تشکیل‌شدن هستند.
پژوهشگران نتایج خود را در نشست فضا‌های سالم داخل ساختمان: پل زدن میان فلور میکروبی و شیمی در گردهمایی پاییزی انجمن شیمی آمریکا (ACS) ارائه کردند.