مسئله آلودگی ناشی از سوخت مازوت، بخصوص در فصول سرد، به یک معضل دائمی و اساسی برای کلان‌شهرها تبدیل شده است. در این راستا، رئیس جمهور پزشکیان دستور داده تا مصرف مازوت در سه نیروگاه اراک، کرج و اصفهان به خاطر حفظ سلامت و سلامتی ریه‌های مردم متوقف شود. همچنین مقرر گردید که برای جبران این اقدام، خاموشی‌های برنامه‌ریزی شده‌ای در سطح کشور به مدت معین اجرا شود؛ این تصمیم واکنش‌های مختلفی را به همراه داشته است. اما مازوت در واقع چیست و چه پیامدهای مضری برای سلامتی افراد دارد؟
در همین زمینه دکتر عباس شاهسونی – رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت ، به تشریح ماهیت مازوت پرداخت و اظهار داشت که این سوخت سنگین به‌طور معمول در نیروگاه‌ها برای تولید برق استفاده می‌شود. استفاده از این سوخت سنگین موجب تولید گاز «دی‌اکسید گوگرد» و ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون می‌گردد. از آنجا که سوزاندن مازوت به تولید این آلودگی‌ها منجر می‌شود، برای سلامتی انسان‌ها بسیار خطرناک است. به‌طور کلی، مصرف مازوت غلظت آلاینده‌های هوا را افزایش می‌دهد و در زمان‌های پایدار جوی که آلاینده‌ها انباشته می‌شوند، شدت آلودگی بیشتر می‌شود و کیفیت هوا کاهش می‌یابد.
مازوت، تهدیدی برای سلامت انسان‌ها
وی افزود: به همین دلیل، سوزاندن مازوت به افزایش آلاینده‌های هوا کمک کرده و به خطر سلامت انسان‌ها می‌افزاید. این در حالی است که آلاینده‌ها تنها به مازوت محدود نمی‌شوند و از منابع دیگر نیز ناشی می‌شوند. افزایش آلاینده‌ها سلامت افرادی را که با آن‌ها در ارتباط هستند، به خطر می‌اندازد.
رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت توضیح داد: هر چه میزان آلاینده‌ها کاهش یابد، به همان اندازه کیفیت هوای مطلوب‌تری خواهیم داشت. دستیابی به هوای با کیفیت می‌تواند از طریق دو رویکرد حاصل شود؛ یکی مدیریت و کنترل منابع و دیگری کاهش مواجهه افراد با آلاینده‌ها. استفاده از سوخت‌های پاک مانند گاز طبیعی در نیروگاه‌ها یا صدور دستورات کنترلی برای مهار آلودگی‌ها، از جمله روش‌های مدیریتی به شمار می‌آیند.
غفلت در کنترل آلاینده‌های هوا در سال‌های اخیر
شاهسونی با اشاره به اینکه مساله کنترل آلاینده‌ها در سال‌های گذشته به حاشیه رفته است، افزود: نیاز است که در بحث کاهش آلاینده‌های ناشی از مازوت در سال‌های قبل، توجه بیشتری صورت گیرد. در کشور شرکت‌های دانش‌بنیانی وجود دارند که قادرند روش‌هایی را برای کاهش میزان آلاینده‌های خروجی از نیروگاه‌ها با مصرف مازوت ارائه دهند. وزارت نیروی کشور و دیگر نهادها می‌توانند از توان فنی این شرکت‌ها بهره‌برداری کنند تا میزان آلودگی‌های ناشی از مصرف مازوت کاهش یابد.
او خاطرنشان کرد: با کاهش ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون و دیگر آلاینده‌ها، آسیب کمتری به سلامت مردم وارد خواهد شد.
تأثیر مازوت‌سوزی بر تشدید بیماری‌های قلبی و تنفسی و مرگ‌های زودرس
شاهسونی درخصوص عوارض مازوت‌سوزی و تأثیر آن بر سلامت انسان‌ها بیان کرد: سوختن این مازوت منجر به تولید گاز «دی‌اکسید گوگرد» می‌شود که بر سیستم تنفسی فوقانی اثر می‌گذارد. این گاز دارای حلالیت بالایی است و می‌تواند منجر به تنگی نفس و خس‌خس سینه گردد. گاز دی‌اکسید گوگرد به تشدید بیماری‌های قلبی و تنفسی کمک می‌کند و بخصوص بر افراد مبتلا به آسم تأثیرگذار است.
رئیس گروه سلامت هوا و تغییر اقلیم وزارت بهداشت ادامه داد: به‌طور کلی، گاز دی‌اکسید گوگرد خطر جدی برای جامعه به شمار می‌رود. علاوه بر این، ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون نیز در هوا وجود دارد که بیشترین حساسیت به آن را بیماران قلبی‌عروقی، سالمندان و کودکان دارند. این ذرات در غلظت‌هایی که برای تمام گروه‌ها ناسالم تلقی می‌شود، منجر به افزایش مرگ‌های زودرس می‌گردند. مرگ‌های زودرس ناشی از ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون عمدتاً در بیماران قلبی‌عروقی و سالمندان مشاهده می‌شود.
شاهسونی تصریح کرد: ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون در غلظت‌های ناسالم و مضر به سلامت منجر به افزایش موارد بیماری‌های ریوی و قلبی‌عروقی می‌گردد. همچنین، گاز دی‌اکسید گوگرد می‌تواند مشکلات تنفسی از قبیل تنگی نفس و خس‌خس سینه به ویژه در افراد آسمی ایجاد کند و می‌تواند عامل بروز بیماری‌های قلبی‌عروقی و ریوی باشد.
بیش از ۳۰۰۰۰ مرگ مرتبط با آلودگی هوا در ۵۷ شهر
وی با اشاره به اینکه منابع مختلف آلاینده در مناطق مختلف وجود دارد، گفت: منابع آلاینده در تمامی مناطق واقع‌اند و نباید تصور کرد که فقط آلاینده ناشی از مازوت در یک منطقه خاص وجود دارد. در کلان‌شهرها چندین منبع آلودگی وجود دارد و مصرف مازوت یکی از آن‌هاست. لذا آمار مربوط به آلاینده‌ها تنها به مازوت محدود نمی‌شود بلکه شامل سایر آلاینده‌ها نیز می‌شود.
شاهسونی اضافه کرد: بر اساس آخرین آمار منتشر شده از سوی وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۲، بیش از ۳۰ هزار و ۶۰۰ مورد مرگ به آلودگی هوا در ۵۷ شهر کشور با جمعیتی بالغ بر ۴۸ میلیون نفر نسبت داده شده است.