افزایش توانمندی سیستم ایمنی کودکان از طریق بازی در خاک

تحقیقات علمی حاکی از آن است که تماس با میکروب‌های موجود در خاک می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی کودکان کمک کند و همچنین احتمال بروز آلرژی و بیماری‌های خودایمنی را در آن‌ها کاهش دهد.

خاک تنها ترکیبی از آب و مواد معدنی نیست؛ بلکه اکوسیستمی پیچیده و غنی از میکروارگانیسم‌هاست. در یک گرم خاک، تا ۱۰ میلیارد میکروارگانیسم از گونه‌های متفاوت می‌توان یافت.

این مجموعه گوناگون از باکتری‌ها، قارچ‌ها و میکروب‌های دیگر در خاک و گل نقشی اساسی در سلامتی ما ایفا می‌کنند و کلید یک وضعیت در بدن است که به وسیله ایمونولوژیست‌ها به عنوان «آموزش ایمنی» شناخته می‌شود. این فرآیند شامل یادگیری سیستم ایمنی بدن برای تشخیص پاتوژن‌های مضر از مواد بی‌ضرر محیطی است.

در دوران کودکی، سیستم ایمنی به خوبی قابلیت انطباق دارد و هنگامی که در معرض تنوعی از میکروب‌ها قرار می‌گیرد، یاد می‌گیرد که چگونه تعادل برقرار کند و در برابر میکروب‌های مضر واکنش مناسب نشان دهد، در حالی که به مواد بی‌ضرری مانند گرده یا ذرات غذا بی‌توجه می‌ماند.

فقدان این آموزش می‌تواند به تضعیف سیستم ایمنی منجر شود.

طبق فرضیه بهداشت، رشد جوامع شهری و افزایش توجه به بهداشت می‌تواند موجب شود که سیستم ایمنی ما از چالش‌های میکروبی که برای رشد صحیح ضروری است، محروم بماند. این مساله ممکن است باعث افزایش حساسیت سیستم ایمنی شود و مواد بی‌ضرر نظیر گرده یا گرد و غبار را به عنوان مهاجمان خطرناک شناسایی کند. این وضعیت می‌تواند منجر به بروز بیماری‌های آلرژیک مانند آسم، اگزما یا تب یونجه شود.

عدم قرارگیری در معرض میکروب‌ها، به‌ویژه در مراحل ابتدایی زندگی، ممکن است احتمال بروز سرماخوردگی‌های مکرر و سایر بیماری‌های رایج دوران کودکی را افزایش دهد، زیرا سیستم ایمنی به اندازه کافی برای مقابله با پاتوژن‌های معمولی آموزش نمی‌بیند.

عدم وجود آموزش در زمینه ایمنی می‌تواند توضیح دهد که چرا کودکانی که در محیط‌های به شدت ضدعفونی شده رشد کرده‌اند، ۵۰ درصد بیشتر در معرض ابتلا به بیماری‌های آسم و آلرژی‌های غذایی قرار دارند، چرا که سیستم ایمنی آن‌ها به چالش‌های میکروبی طبیعی‌ها نیاز نداشته و نسبت به محرک‌های بی‌ضرر حساس‌تر شده است.

علاوه بر آن، نبود تعاملات مرتب میکروبی می‌تواند باعث فعال شدن سیستم ایمنی علیه خود بدن از جمله به وجود آمدن شرایط خودایمنی مانند دیابت نوع ۱ یا مولتیپل اسکلروزیس گردد. تحقیقات نشان می‌دهد کودکانی که در محیط‌هایی با سطوح بالا از میکروب‌ها رشد می‌کنند، مانند مزرعه‌ها یا خانه‌هایی که حیوانات خانگی دارند، کمتر دچار آلرژی یا بیماری‌های خودایمنی می‌شوند.

عناصر زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد قرار گرفتن در معرض میکروب‌ها برای سیستم ایمنی در حال رشد کودکان بسیار سودمند است. به طور مثال، Bacteroides fragilis که معمولاً در خاک یافت می‌شود، به تولید یک مولکول کلیدی که برای عملکرد صحیح سیستم ایمنی ضروری است، کمک می‌کند.

این مواجهه همچنین به بدن کودک در تولید گروهی از گلبول‌های سفید به نام سلول‌های T تنظیمی کمک می‌کند که نحوه پاسخ سیستم ایمنی به مهاجمان خارجی را کنترل می‌کنند. این سلول‌ها از بروز واکنش‌های خودایمنی نیز جلوگیری می‌کنند. این ویژگی ممکن است توضیح دهد که چرا کمبود قرارگیری در معرض میکروب‌ها ممکن است خطر ابتلا به بیماری‌های خودایمنی را افزایش دهد. (اگرچه این تنها یکی از عوامل متعددی است که مؤثر هستند.)

تقویت سیستم ایمنی

بازی در گل چیزی فراتر از یک تفریح سوید برای بچه‌ها محسوب می‌شود. آن عملکرد به تحکم تجربیات حسی ضروری نیز کمک می‌کند، زیرا لمس، بوییدن و کار با بافت‌های مختلف موجب تحریک رشد مغز شده و انعطاف‌پذیری حسی را افزایش می‌دهد.

انجام فعالیت‌های حسی نظیر بازی در گل می‌تواند به کاهش استرس در کودکان کمک کند که خود یکی از عوامل کلیدی در حفظ عملکرد سالم سیستم ایمنی به شمار می‌آید.

تحقیقات همچنین نشان داده‌اند که «مایکوباکتریوم واکا»، باکتری‌ای که معمولاً در خاک یافت می‌شود، به کاهش التهاب و حتی بهبود حالت روحی کمک کرده و این کار را از طریق تأثیر بر ترشح سروتونین، یک ماده شیمیایی عصبی کلیدی انجام می‌دهد. در مطالعات روی حیوانات، قرار گرفتن در معرض M. vaccae باعث کاهش علائم استرس و اضطراب شده است. شواهدی در حال ظهور نشان می‌دهد که اثرات مشابهی می‌تواند بر روی انسان نیز وجود داشته باشد.

علاوه بر این، بازی در فضای باز یک فعالیت بدنی است که بهبود گردش خون و تحریک تولید سلول‌های ایمنی را به همراه دارد و به سلامت سیستم ایمنی کمک می‌کند.

بر اساس گزارش نشریه تخصصی «مدیکال اکسپرس»، در حالی که برخی از والدین نسبت به ریسک‌های بهداشتی ناشی از بازی در گل نگران هستند، روش‌های زیادی وجود دارد که می‌توانید برای مطمئن ساختن بازی ایمن کودکان خود در فضای باز، انجام دهید:

* انتخاب مکان‌های بازی پاک: اطمینان حاصل کنید که کودکتان در مناطقی بازی می‌کند که آسیب‌پذیری کمتری نسبت به آلودگی از زباله‌های حیوانی و مواد شیمیایی مضر دارد. باغ‌ها یا پارک‌های عمومی گزینه‌های معقولی هستند. اگر در خصوص تمیزی منطقه‌ای شک دارید، می‌توانید از کیت‌های آزمون خاک برای بررسی وجود مواد مضر قبل از بازی کودکان بهره ببرید.

* پوشیدن لباس مناسب: لباس‌های ضدآب مانند چکمه‌ها و ژاکت‌ها، می‌توانند تمیز کردن را تسهیل کرده و در عین حال به کودکان این امکان را می‌دهند که از مزایای بازی در فضای باز بهره‌مند شوند.

* رعایت بهداشت دست‌ها: شستشوی دست‌ها پس از بازی در خاک و گل جلوگیری از ورود باکتری‌های مضر به بدن را تسهیل می‌کند و موجب کاهش ریسک ابتلا به عفونت می‌شود.

* تشویق به بازی مکرر: قرار گرفتن مکرر در معرض میکروب‌های مفید، برای ایجاد یک سیستم ایمنی قوی‌تر امری ضروری است.

اجازه دادن به کودکان برای بازی در خاک و گل می‌تواند بیشتر از یک تفریح ساده باشد و احتمالاً عنصر مهمی در تقویت یک سیستم ایمنی قوی به شمار آید. در جهانی که به طور فزاینده‌ای به سمت ضدعفونی حرکت می‌کند، طبیعی است که خاک ممکن است دقیقاً چیزی باشد که سیستم ایمنی کودکان ما برای رشد به آن نیاز دارد.