حملات آمریکا بر علیه مواضع گروه‌های شبه‌نظامی در عراق و سوریه در شرایطی انجام شد که برخی از رسانه‌های عربی اعلام کردند این مراکز قبلاً تخلیه شده بودند.
در راستای تحلیل این مسئله با کوروش احمدی، دیپلمات بازنشسته، گفتگویی انجام دادیم که در ادامه به تفصیل آن را می‌خوانید:
آیا حمله‌ای که توسط آمریکا انجام شد، هدفمند بوده و با نیت کاهش توان نظامی شبه‌نظامیان صورت گرفته است یا اینکه پیام‌هایی سیاسی نیز در پس آن نهفته است؟
بر اساس بیانات مقامات آمریکایی و جزئیات حملات اخیر به نظر می‌رسد آمریکا به دو هدف کلیدی اشاره دارد؛ از یک طرف در پی تضعیف توانایی‌های گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه است و از طرف دیگر به ارسال پیام‌های سیاسی و نظامی توجه دارد. از لحاظ عملیاتی، به نظر می‌رسد هدف آمریکا ویران کردن پایگاه‌های گروه‌های مقاومت و انبارهای تسلیحاتی آنها، از جمله مراکز فرماندهی و مخازن موشک و پهپاد در خاک سوریه و عراق و در نتیجه کاهش کارایی این گروه‌ها بوده است. یکی از مقامات سابق نظامی آمریکایی به نیویورک تایمز اعلام کرده که مسیری به نام ایران که از طریق عراق و سوریه ادامه دارد، از جمله اهداف این عملیات بوده است.
·*شما آیا فکر می‌کنید این حملات به اوج خود رسیده‌اند و از این پس تنش‌ها پایان می‌یابند یا ممکن است منطقه وارد یک فاز جدیدی شود؟
·این احتمال وجود دارد که این ماجراجویی‌ها خاتمه یافته باشد، اما در عین حال این امکان نیز وجود دارد که این تنش‌ها ادامه داشته باشند. هنوز وضعیت به‌طور کامل مشخص نیست. بر اساس اظهارات مقامات آمریکایی، آنها به‌روشنی بیان کرده‌اند که حملات دیشب تنها مرحله نخست این عملیات بوده و به‌عبارتی “در زمان و مکان مورد نظرشان” در روزها، هفته‌ها و ماه‌های آتی ادامه خواهند داشت. این ممکن است به این معنا باشد که آمریکایی‌ها درصددند گروه‌های شبه‌نظامی را در یک شرایط بلاتکلیفی و ناتوانی عملیاتی قرار دهند و وضعیت جاری را که در هفته‌های اخیر حاکم بوده، یعنی تخلیه پایگاه‌ها و معلق شدن عملیات حاکم نگه‌دارند. به احتمال زیاد، آمریکا قصد دارد در راستای حفظ این وضعیت بلاتکلیفی، گهگاه اقداماتی انجام دهد، هرچند ممکن است ابعاد آینده عملیات به وسعت عملیات اخیر نباشد.
عامل دیگری که در این بین اهمیت دارد، موفقیت یا عدم موفقیت مرحله اول عملیات از منظر برنامه‌ریزان نظامی آمریکاست. سخنگویان نظامی مدعی شده‌اند که اگرچه اهداف با دقت مورد هدف قرار گرفته‌اند، اما نیاز به ارزیابی دقیق‌تری در طول روز داشته‌اند. بدین ترتیب، دقت عملیات جمعه شب می‌تواند در تداوم احتمالی این اقدامات تأثیرگذار باشد. در هر صورت، در این مقطع زمانی دشوار است که بخواهیم به طور قطعی درباره ادامه آنها قضاوت کنیم، زیرا ابعاد روانی و سیاسی این قضیه نیز به‌طور جدی حائز اهمیت است.
راهبرد ایران را در این زمینه چگونه ارزیابی می‌کنید؟
به نظر من، ایران در این دور اخیر از تنش‌ها به شکل مناسبی واکنش نشان داده است. در ابتدا، سخنگویان ایرانی تأکید کردند که کشورشان در حمله به پایگاه آمریکا در اردن نقشی نداشته است. همچنین تلاش صورت گرفت تا روشن شود کنترل گروه‌های شبه‌نظامی کاملاً تحت نظارت ایران نیست و آنها به انتخاب و تصمیم خود عمل می‌کنند. نکته دیگری که مقامات ایرانی به آن تأکید داشته‌اند، اعلام آمادگی برای پاسخ به حملات به اهداف داخلی ایران بود. ممکن است مقامات آمریکایی از این اظهارات برداشت کرده باشند که ایران به حملات علیه گروه‌های شبه‌نظامی در منطقه واکنش نخواهد داد و خطر گسترش جنگ وجود نخواهد داشت. برخی نیز بر این باورند که ممکن است ایران در انتشار بیانیه کتائب حزب الله که اعلام کرده بود این گروه حملات به اهداف آمریکایی را موقتاً متوقف کرده است، تأثیرگذار بوده و آنها را به این کار تشویق کرده باشد. شایعاتی که در روزهای اخیر درباره حضور فرمانده نیروی قدس در عراق منتشر شده بود، به این حدس و گمان‌ها دامن زده است. در نهایت، واضح است که ایران سعی کرده تا از گسترش و عمق‌گیری بحران ناشی از کشته شدن سه سرباز آمریکایی جلوگیری کند، و این رویکرد به واقع یک سیاست هوشمندانه بود. با این حال، لازم است مقامات ایرانی پس از این بررسی مجددی در مورد اینکه آیا عملیات نظامی می‌تواند در عرصه پیشبرد اهداف در منطقه مؤثر باشد، یا باید بر اقدامات سیاسی، دیپلماتیک و اقتصادی تأکید بیشتری داشته باشند.
آیا برقراری هماهنگی پیش از حمله امکان‌پذیر بوده است؟
·بدون شک، چنین هماهنگی وجود داشته است و این هماهنگی به انجام رسیده است. مقامات آمریکایی تأکید کردند که پیش از شروع عملیات، دولت عراق را مطلع کرده‌اند. همچنین آنها به‌طور واضح اعلام کرده‌اند که قصد داشته‌اند تلفات را کاهش دهند.
البته شبه‌نظامیان و مقامات نظامی ایران در سوریه از پس از کشته شدن سه سرباز آمریکایی آگاه بوده‌اند که حملاتی در پیش خواهد بود و قطعاً تدابیر لازم را برای جلوگیری از تلفات انسانی اتخاذ کرده بودند.
هدف اصلی واشنگتن بطور کلی چه بود؟
بنابر آنچه اعلام شده، هدف آمریکا در درجه اول احیای نوعی بازدارندگی برای نیروهای خود در منطقه است. آمریکا بیش از ۴۰ هزار سرباز در این منطقه مستقر کرده و در تقریباً تمامی کشورهای آن حضور نظامی دارد. برعکس تصورات قبلی درباره تمایل به کاهش حضور در خاورمیانه، در روزهای اخیر روشن‌تر شده که آمریکا قصد خروج از این منطقه را ندارد، به ویژه در شرایطی که احساس می‌کند هنوز تهدیدات متوجه اوست. در نتیجه، آنها در تلاشند نوعی از بازدارندگی را ایجاد کنند تا نیروهای مخالف نتوانند علیه نیروهای آمریکایی در منطقه اقدام نظامی انجام دهند. به نظر نمی‌رسد اسرائیل در این موضوع نقش فعالی ایفا کرده باشد. یکی از اهداف اصلی اسرائیل در سال‌های اخیر این بوده که آمریکا را به جنگ با ایران بکشاند و به همین دلیل از درگیری‌های فعلی بین آمریکا و گروه‌های ضد اسرائیلی خرسند است. در کنار این مسائل، قطعاً مباحث داخلی آمریکا نیز اهمیت بالایی دارد. در سال انتخابات، دولت بایدن نمی‌تواند انتقادات و حملات شدید حزب رقیب نسبت به بی‌عملی در برابر دشمنان در خاورمیانه را نادیده بگیرد. به همین دلیل، دولت بایدن نمی‌خواهد در جنگ گسترده‌ای در منطقه درگیر شود که می‌تواند به افزایش قیمت نفت و تلفات سنگین در ارتش آمریکا منجر شود؛ لذا، عملیاتی با ابعادی متعادل را ترجیح می‌دهد، نمونه‌ای از آنچه که در شب جمعه مشاهده کردیم و احتمالاً این روند ادامه خواهد یافت.
*نکته آخر
نکته پایانی و مهم این است که در عملیات شب جمعه از هواپیماهای استراتژیک دورپرواز B-۱-B استفاده شده است. این هواپیماها از پایگاه اصلی خود در ایالت تگزاس به سمت منطقه پرواز کردند و پس از توقف در یک پایگاه آمریکایی در انگلیس و سوخت‌گیری در هوا، از طریق تنگه جبل‌الطارق و دریای مدیترانه به منطقه رسیدند. به نظر می‌رسد انتخاب این هواپیماها و مسیر مذکور به این دلیل انجام شده که آمریکا نتواند از کشورهای دیگر اجازه عبور بگیرد و همچنین نیازی به دریافت مجوز برای انجام عملیات از دولت‌های میزبان پایگاه‌های آمریکایی در منطقه نداشته باشد. با توجه به شرایط جنگ غزه و مشکلات سیاسی، احتمالاً کشورهای منطقه تمایل به اجازه استفاده از حریم هوایی و پایگاه‌های خود برای آمریکا نداشته‌اند. علاوه بر این، سخنگویان نظامی آمریکا نیز اعلام کردند که یکی از اهداف دیگر، استفاده از این امکانات نظامی برای پاسخ به واکنش‌ها یا عملیات‌های احتمالی در آینده بوده است. همچنین به‌نظر می‌رسد که آمریکا از این فرصت برای نمایش قابلیت‌های این هواپیماها که به‌نظر می‌رسد قادرند در هر نقطه از جهان از پایگاه خود در تگزاس عملیات انجام دهند، بی‌میل نبوده است.