این روزها که بحث‌های مربوط به تغییرات اقلیمی و پیامدهای آن در نقاط مختلف جهان داغ شده، مسئله‌ی افزایش دمای جهانی و زنگ خطر ذوب یخ‌های قطبی بیش از پیش جدی گردیده است. در این راستا، هشدار اخیر گروهی از دانشمندان درباره ظهور ویروس‌های زامبی که ممکن است از قلمروهای یخ‌زده قطب شمال برآیند، نگرانی‌هایی را در جامعه بشری ایجاد کرده است.
از آنجا که تغییرات اقلیمی و گرمایش زمین تأثیرات بلاواسطه‌ای بر قطب شمال گذاشته است، دانشمندان به تازگی هشدار داده‌اند که ویروس‌های خواب‌آلود و مدفون در لابه‌لای یخ‌ها ممکن است به عنوان یک تهدید برای آغاز پاندمی‌های جدید ظاهر شوند.
پس از انتشار این خبر، مجله تخصصی «مدیکال نیوز تودی» به بررسی گزارش این محققان پرداخته و نوشت که تیم تحقیقاتی از دانشگاه «اکس‌مارسی» در فرانسه در پژوهشی بر روی ویروس‌های موجود در یخی‌های سیبری، موفق به شناسایی ۱۳ مگاویروس شدند که ممکن است روزی قادر به آلوده کردن انسان‌ها باشند. یکی از این ویروس‌ها به قدمت ۴۸ هزار و ۵۰۰ سال است و جزئیات این یافته‌ها در نشریه «Viruses» منتشر شده است.
یکی از دغدغه‌های این دانشمندان این است که سیستم ایمنی انسان امروز چگونه به این ویروس‌ها که به اصطلاح «ویروس‌های زامبی» نامیده می‌شوند و میلیون‌ها سال عمر دارند، واکنش نشان خواهد داد؟
احتمال وقوع پاندمی ناشی از «ویروس زامبی» چقدر واقعی است؟
«ژان میشل کلاوری»، یکی از محققانی که این نگرانی را مطرح کرده، پروفسور دانشگاه اکس‌مارسی و متخصص ژنتیک است که مدیریت این مطالعه را بر عهده دارد و از سال ۲۰۱۴ به بررسی ویروس‌ها در سیبری پرداخته است. او معتقد است این تهدید واقعی و نادیده گرفته شده باید مورد توجه قرار گیرد.
در عین حال، دکتر «ویلیام شافنر»، متخصص بیماری‌های عفونی در دانشگاه «وندربیلت» به این نکته اشاره می‌کند که وقوع همه‌گیری ناشی از ویروس‌های زامبی به مجموعه‌ای از شرایط بستگی دارد.
او می‌گوید: ابتدا ویروس باید قابلیت احیا را داشته باشد و از طریق خاصی به انسان منتقل شود. پس از آن، ویروس باید توانایی انتقال از یک فرد به فرد دیگر را نیز داشته باشد. در واقع، پاندمی بعد از این دو مرحله به وقوع می‌پیوندد.
همچنین دکتر «جاناتان استوی»، پژوهشگر و ویروس‌شناس در موسسه «فرانسیس کریک» لندن در گفتگویی با نویسندگان مقاله در مدیکال نیوز تودی بیان کرد: ویروس‌هایی که در نواحی منجمد سیبری وجود دارند اساساً یک تهدید نظری به شمار می‌روند.
استوی اضافه کرد: به نظر من، اکنون خطرات بزرگتری نسبت به ویروس‌های زامبی برای ساکنان زمین وجود دارد، که از آن جمله می‌توان به گسترش باکتری‌های مقاوم و یا عوامل غیرمستقیم مانند افزایش موش‌های ناقل بیماری یا تغییرات در الگوهای مهاجرت پرندگان اشاره کرد که قادرند ویروس‌های فعلی را به مناطقی دیگر منتقل نمایند. به نظر من، ویروس‌هایی که اکنون در حیوانات مختلف در گردش هستند، باید به عنوان تهدیدی بزرگتر و محتمل‌تر مد نظر قرار گیرند.
استوی در ادامه به این نکته تأکید کرد که این نواحی قطبی در حال حاضر تهدید فوری برای جوامع انسانی به شمار نمی‌روند.
چه نوع ویروس‌هایی ممکن است در یخ‌های قطبی کمین کرده باشند؟
در مطالعه‌ای که محققان فرانسوی انجام داده‌اند، ۱۳ نوع مختلف ویروس از جمله Pandoravirus، Cedratvirus، Megavirus و Pacmanvirus به همراه یک سویه نوظهور به نام Pithovirus شناسایی شده است.
به گفته کارشناسان، این فهرست حداقل شامل دو پاتوژن انسانی است که مسئول بروز بیماری‌هایی نظیر آبله و آنفلوآنزا نیز می‌باشند.
با این حال، دانشمندان تأکید می‌کنند که تشخیص دقیق اینکه چه ویروس‌هایی در قطب شمال وجود دارد کار دشواری است و ما در حقیقت با مجموعه‌ای از ناشناخته‌ها روبرو هستیم.
آیا مقامات بهداشتی جهان برای مواجهه با یک ویروس زامبی آماده‌اند؟
به گزارش دویچه‌وله، اقدام سریع در مورد ویروس کرونا و تولید سریع واکسن‌ها می‌تواند به عنوان الگویی برای آمادگی در برابر بروز ویروس‌های جدید مطرح شود.
دکتر شافنر در این خصوص خاطرنشان ساخت: با وجود بسیار ناشناخته‌ها، اما موفقیت نسبی در مقابله با پاندمی کرونا، به انسان امیدواری برای آینده می‌دهد. به گونه‌ای که امروزه در زمینه شناسایی ویروس‌های جدید و جلوگیری از گسترش آنها نسبت به ۱۰ تا ۲۰ سال گذشته پیشرفت قابل توجهی داشته‌ایم.
ظهور «ویروس زامبی» از دل یخ‌های منجمد سیبری
در سال‌های اخیر، افزایش دما در قطب شمال منجر به ذوب لایه‌ای از «خاک دائماً یخ‌زده» در این ناحیه گردیده و ویروس‌های خفته که برای ده‌ها هزار سال غیر فعال باقی مانده بودند، به باور برخی دانشمندان، اکنون ممکن است به یک تهدید بالقوه برای سلامت جانوران و انسان‌ها تبدیل شوند.
«کیمبرلی ماینر»، دانشمند آب و هوا در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، ادعا می‌کند: مسائل زیادی درباره خاک منجمد وجود دارد که نگران‌کننده است و ما باید تا حد ممکن این لایه یخی را در حالت کنونی حفظ نماییم.
خاک یخ‌بسته حدود یک‌پنجم نیمکره شمالی را پوشش می‌دهد و به عنوان نوعی کپسول زمان عمل می‌کند؛ جایی که در دل آن علاوه بر ویروس‌های باستانی، بقایای شماری از حیوانات منقرض شده مانند دو توله شیر غار و یک کرگدن پشمالوی تازه‌کشف شده، حفظ شده است.
این خاک یخ‌زده محیطی ایزوله و بدون اکسیژن را ایجاد کرده که نور به آن نفوذ نمی‌کند. این لایه منجمد که عمق آن ممکن است به ۱۵۰۰ متر نیز برسد، به عنوان مهم‌ترین انبار متان در کره زمین شناخته می‌شود و برای ده‌ها هزار سال به همان وضعیت باقی مانده است. اما اکنون دمای روز قطب شمال، که تا چهار برابر سریع‌تر از سایر نقاط کره زمین در حال گرم شدن است، این لایه‌های رویی را ذوب کرده و آنها را در معرض خطر از بین رفتن قرار داده است.
به گفته کارشناسان، علاوه بر تغییرات اقلیمی، افزایش تردد کشتی‌ها و حفاری‌های معدنی که به تازگی در قطب شمال صورت می‌گیرد، نیز به ذوب شدن یخ‌ها دامن زده است. بر اساس این تحولات، برخی دانشمندان بر این باورند که ممکن شدن مواجهه انسان با این ویروس‌های احیاشده در این مناطق، می‌تواند منجر به افزایش عفونت شود.
گروه دیگری از محققان نیز مانند دکتر استوی بر این باورند که گسترش ویروس‌های بیماری‌زا از طریق حشرات ناقل یا تغییر الگوهای مهاجرت پرندگان به مراتب خطر جدی‌تری برای سلامت انسان‌های امروز به شمار می‌رود.