تهمتی که به زبان پارسی روا داشته می‌شود

بر اساس خبرهای به‌دست‌آمده از ایسنا، چهارصد و هفتاد و نهمین نشست شورای فرهنگستان زبان و ادب فارسی، به ریاست دکتر غلامعلی حداد عادل و با حضور اعضای وابسته و پیوسته شورای فرهنگستان، در تالار دکتر شهیدی برگزار گردید.

موضوع این نشست ایراد خطابۀ ورودی دکتر ژاله آموزگار، عضو پیوسته جدید شورای فرهنگستان، با عنوان «برخی اصطلاحات فلسفی در متون پهلوی» بود.

آموزگار در آغاز سخنانش با ابراز خوشحالی از حضور در جمع بزرگان علم گفت: “افتخار دارم در این جمع به سخنرانی بپردازم و از یزدان سپاسگزارم. به عنوان یک شاگرد می‌خواهم از اینکه در محضر اساتید فرزانه و پژوهشگران محترم قرار دارم، معذرت‌خواهی کنم. موضوعی که در نظر دارم چندیست که ذهن مرا مشغول کرده است و در مقاطع مختلف در این باره سخن گفته‌ام. البته پژوهشگران دیگر نیز در آثار برجسته‌ای چون آثار ابن‌سینا و ابوریحان بیرونی به این بحث پرداخته‌اند. انگیزه اصلی من این است که پاسخگوی کسانی باشم که بدون اطلاع، به زبان فارسی و قابلیت‌های آن تهمت ناتوانی می‌زنند.

بدین ترتیب، هدف من به هیچ‌وجه حمله به واژگان عربی نیست. من در زمان تحصیل در رشته ادبیات فارسی از دانش بزرگمندان عربی‌دان بهره برده‌ام و با شیرازه‌های ادبی این زبان آشنایی کامل دارم. هدف من به‌واقع دفاع از توانایی‌های زبان فارسی است.

سالیان دراز به تدریس متون دینکرد که فلسفی‌ترین اثر به جا مانده به زبان پهلوی می‌باشد و تحلیل فصل‌های کتاب شِکَندگُمانیک وزار، که به عنوان یکی از آثار عمده کلامی آن عصر شناخته می‌شود، مشغول بوده‌ام و بخش‌هایی از این آثار را به زبان فارسی ترجمه کرده‌ام. همچنین به همراه زنده‌یاد احمد تفصلی، ترجمه کتاب پنجم دینکرد را به زبان‌های فرانسه و فارسی به پایان رسانده‌ام. بنابراین می‌توانم بگویم که با این اصطلاحات به نوعی زندگی کرده‌ام و نمي‌توانم به چنین تهمتی رضایت دهم.

او در ادامه به تشریح چند واژه و اصطلاح مربوط به فلسفه و منطق در متون پهلوی پرداخت و گفت: “انتخاب‌های من غالباً از متون دینکرد و کتاب شِکَندگُمانیک وزار نشأت گرفته است. با این اظهارات کوشش دارم پاسخی مستند به افرادی که زبان فارسی را در تبیین علم و فلسفه ناتوان تصور می‌کنند ارائه دهم و همچنین به کسانی که نگاهشان به ایرانیان باستان تنها محدود به جنبه‌های نظامی‌گری است. اگرچه این نگرش به دلاوری نیز شایسته توجه است، باید مدارک و شواهدی به عمق دانش و تعقل ایرانیان پیشین ارائه کنیم. زیرا وجود واژگان و اصطلاحات مناسب برای انتقال مفاهیم پیچیده علمی و فلسفی بهترین گواه بر توانایی زبان فارسی است و اگر این اصطلاحات در گذر زمان به دلیلی فراموش شده‌اند، حداقل باید برچسب نارسایی را از زبان زیبای خود بزداییم.”

آموزگار در پایان به پرسش‌های اعضای فرهنگستان پاسخ داد.

گزارش دکتر غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان، از فعالیت‌های علمی و امور جاری فرهنگستان موضوع دوم این نشست بود.

تبریک به استاد موسی اسوار، عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برای کسب عنوان مترجم برتر (عربی به فارسی) در چهاردهمین دورۀ جشنوارۀ بین‌المللی فارابی. همچنین تبریک به دکتر آزرمیدخت صفوی، عضو افتخاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی، برای تقدیر از فعالیت‌های علمی او در حوزۀ ایران‌شناسی، اعلام انتصاب دکتر حسین قاسم‌پور مقدم به مدیریت گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی فرهنگستان، اعلام انتصاب دکتر سعید رفیعی خضری به سرپرستی گروه ادبیات معاصر فرهنگستان، و اطلاع از انتشارات جدید فرهنگستان از دیگر مطالب مطرح‌شده در این نشست بود.