دکتر محمدرضا شاه محمدی، که تخصصش در جراحی مغز و اعصاب و ستون فقرات است و به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه فعالیت می‌کند، با گرامیداشت روز جهانی کمردرد، به تبیین انواع و علل این معضل پرداخته و بیان داشت که تقریباً ۸۰ درصد مردم در مراحل مختلف زندگی خود با کمردرد مواجه می‌شوند.
دکتر شاه محمدی تاکید کرد: کمردرد یکی از اصلی‌ترین دلایل مرخصی گرفتن کارکنان از محل کار می‌باشد و از عوامل مهم تاثیرگذار بر بار اقتصادی سیستم بهداشت و درمان کشور نیز به شمار می‌آید.
وی به تاثیرات ناشی از صنعتی شدن و تغییر در سبک زندگی افراد در زمینه افزایش شیوع کمردرد اشاره کرده و گفت: امروزه به دلیل فعالیت فیزیکی کم، اضافه وزن و فقدان آمادگی جسمانی، شاهد افزایش ابتلا به کمردرد در میان افراد هستیم و این عارضه در حال گسترش بیشتری است.
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات، دردی که در ناحیه پایین کمر و بالای باسن احساس می‌شود را به طور کلی کمردرد نامید.
انواع کمردرد
وی کمردردها را بر اساس زمان بروز و دوره آنها به سه نوع حاد، تحت حاد و مزمن تقسیم کرده و بیان نمود: کمردرد حاد به دردی اطلاق می‌شود که بین چهار تا شش هفته به طول می‌انجامد و در نهایت به تدریج بهبود می‌یابد.
بر اساس اظهارات دکتر شاه محمدی، کمردردی که بین شش هفته تا سه ماه (۱۲ هفته) ادامه پیدا کند به عنوان کمردرد تحت حاد شناخته می‌شود و هر دردی که بیش از سه ماه پایدار بماند، به عنوان کمردرد مزمن تلقی می‌گردد.
این متخصص مغز و اعصاب همچنین به تقسیم‌بندی دیگری از کمردردها اشاره کرد و گفت: بر اساس نوع درد، کمردردها به سه دسته مکانیکال، التهابی و ترکیبی تقسیم بندی می‌شوند.
او توضیح داد: کمردرد مکانیکال نوعی از درد است که در هنگام خم و راست شدن و فعالیت فرد تشدید می‌شود.
دکتر شاه محمدی، کمردرد التهابی را دردی دانست که فرد پس از خواب شبانه با بیدار شدن صبح تجربه می‌کند و به تدریج با فعالیت‌های روزمره کاهش می‌یابد و این نوع کمردرد اکثراً در بیماری‌های التهابی مشاهده می‌شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه نوع سوم کمردرد را ترکیبی از مکانیکال و التهابی توصیف کرد، که در شرایطی مانند شکستگی‌های ستون فقرات یا بیماری‌های بدخیم مشاهده می‌شود.
علل بروز کمردرد
دکتر شاه محمدی به رایج‌ترین دلایل کمردرد، اشاره کرده و کشیدگی تاندون‌های اطراف ستون فقرات و اسپاسم ناشی از آن را که معمولاً به دنبال فعالیت‌های سنگین و کمبود آمادگی عضلات اتفاق می‌افتد، ذکر کرد. این عارضه به طور عامیانه به عنوان رگ به رگ شدن یا اسپاسم شناخته می‌شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه اشاره کرد که اختلالات دیسک کمر، تنگی کانال و بیماری‌های التهابی ستون فقرات از دیگر عواملی هستند که ممکن است به کمردرد منجر شوند.
وی افزود: در بیماری‌های روماتولوژیک همچون اسپوندیلیت انکیلوزان، RA یا روماتوئید آرتریت و همچنین در بیماری‌های بدخیم و برخی سرطان‌ها، گسترش التهاب یا متاستاز به ستون فقرات می‌تواند باعث بروز کمردرد شود.
کمردرد ناشی از کشیدگی تاندون‌های اطراف ستون فقرات
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات، انجام فعالیت‌های سنگین و ورزشی بدون آمادگی و گرم کردن بدن، جابه‌جایی بار سنگین بدون رعایت اصول ارگونومی، وارد آمدن ضربه به ستون فقرات، چرخش ناگهانی و سقوط از ارتفاع را از شایع‌ترین عوامل کشیدگی یا پارگی تاندون‌های ستون فقرات و در نتیجه ایجاد کمردرد و اسپاسم معرفی کرد.
دکتر شاه محمدی اعلام کرد: شایع‌ترین دلایل کمردرد حاد، به آسیب‌های ناشی از کشیدگی و پارگی تاندون‌های ستون فقرات مرتبط است و گاهی بیماران مبتلا به این نوع کمردرد هنگام لمس محل درد، احساس برجستگی می‌کنند که ناشی از اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات است.
وی رعایت چند نکته را برای پیشگیری از این نوع کمردرد موثر دانست و به افراد پیشنهاد کرد: پرهیز از فعالیت‌های سنگین و ورزش بدون آمادگی جسمانی و گرم کردن بدن، اجتناب از اقداماتی که ممکن است به بروز یا تشدید کمردرد منجر شود و همچنین پرهیز از حرکات ناگهانی می‌تواند به جلوگیری از این نوع کمردردها کمک نماید.
کمردردهای ناشی از اختلالات دیسک
این عضو هیئت علمی دانشگاه در ادامه به سایر کمردردهایی که به واسطه بیماران خود ستون فقرات، از جمله دیسک و تنگی کانال، ایجاد می‌شود، اشاره کرد و آنها را جزو کمردردهای رایج دانست که به طور عمده به دلیل تغییر در میزان آب یا انعطاف‌پذیری دیسک به وجود می‌آید.
به گفته وی، دیسک به عنوان بافتی غضروفی بین دو مهره عمل می‌کند و با افزوده شدن سن، آب موجود در دیسک‌ها به تدریج کاهش یافته و انعطاف پذیری این دیسک‌ها مختل می‌شود که این عارضه نهایتاً به ایجاد کمردرد منجر می‌شود.
دکتر شاه محمدی با اشاره به شیوه‌های پیشگیری از بروز این نوع کمردرد، تاکید کرد که با پرهیز از فعالیت‌های سنگین، تقویت عضلات ستون فقرات با تمرینات مناسب، فیزیوتراپی و ماساژ درمانی می‌توان از بروز این مشکلات جلوگیری کرد.
کمردرد ناشی از تنگی کانال نخاعی کمر
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات به另一 نوع کمردرد اشاره کرد که ناشی از تنگی کانال نخاعی کمر است و معمولاً در سنین ۴۰ تا ۶۰ سالگی ظاهر می‌شود.
به گفته وی، این نوع کمردرد در افراد مبتلا با راه رفتن بد‌تر می‌شود و با استراحت و خم شدن به جلو بهبود می‌یابد. دکتر شاه محمدی، تغییرات ایجاد شده در غضروف‌های ستون فقرات و مهره‌ها را از عوامل بروز این نوع کمردرد دانست.
این متخصص همچنین کمردرد ناشی از سقوط از ارتفاع و شکستگی مهره‌ها را نیز مورد بررسی قرار داده و گفت: در این حالت، اغلب یک یا دو مهره کمری دچار شکستگی شده و به نخاع فشار وارد می‌آورند.
عضو هیئت علمی دانشگاه با تاکید بر این نکته که درمان بخش عمده‌ای از شکستگی‌ها به جراحی نیاز دارد، افزود که درمان‌های طبی و فیزیوتراپی در این موارد اثر چندانی ندارد.
کمردرد ناشی از بیماری‌های التهابی
وی اشاره کرد که کمردرد ناشی از تب مالت یکی دیگر از انواع کمردردهاست که در گذشته به دلیل مصرف شیر غیرپاستوریزه افراد به این عارضه مبتلا می‌شدند و این نوع کمردرد همراه با تب بوده و درد حتی در زمان استراحت نیز ادامه پیدا می‌کرد. البته همچنان در مواردی که از لبنیات محلی غیرپاستوریزه استفاده می‌شود، احتمال بروز این بیماری وجود دارد.
ضرورت مراجعه به پزشک درصورت همراه بودن کمردرد با سایر علامت‌ها
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات به افراد توصیه کرد در صورتی که همراه با درد کمر، علائم خاصی نظیر تب، گزگز و بی‌حسی پاها مشاهده کردند، حتماً باید به پزشک مراجعه نمایند.
به گفته وی، دردهایی که با استراحت بهبود نیابند، کمردرد همراه با گزگز و بی‌حسی پاها، درد کمر که با اختلال در دفع ادرار و اجابت مزاج همراه باشد، و کمردرد شدیدی که به درمان‌های معمولی پاسخ نمی‌دهد، از جمله مواردی هستند که بیماران باید به پزشک مراجعه کنند.
پیشگیری:
دکتر شاه محمدی به منظور پیشگیری از بروز کمردرد به افراد توصیه کرد: قبل از هرگونه ورزش سنگین، حتماً یک دوره آماده‌سازی و گرم‌کردن بدن را انجام دهند.
وی همچنین بر این نکته تاکید کرد که افراد از انجام فعالیت‌هایی که می‌تواند باعث بروز درد در ستون فقرات آنها شود، نظیر بلندکردن بار سنگین یا ورزش‌های نامتناسب، خودداری کنند و حتماً ورزش‌های سنگین و حرفهای را تحت نظر متخصص انجام دهند.
دکتر شاه محمدی کاهش وزن را عامل موثری در کاهش کمردرد دانست و اظهار کرد: وزن بالا فشار بیشتری به ستون فقرات وارد می‌کند، بنابراین در افراد دارای اضافه وزن، کاهش وزن می‌تواند به کاهش میزان کمردرد منجر شود.
به گفته او، در چاقی بسیار شدید، توصیه می‌شود که کاهش وزن به میزان ۲۵ تا ۲۰ درصد انجام شود. به عبارتی، فردی با وزن ۱۰۰ کیلو باید وزن خود را زیر ۷۵ کیلو کاهش دهد تا میزان درد او کاهش یابد.
وی افزود: اما در افرادی که چندان چاق نیستند، با کاهش تنها ۵ درصد از وزن، ممکن است بیش از ۵۰ درصد کمردرد بیمار بهبود یابد.
درمان:
این جراح مغز و اعصاب و ستون فقرات با اشاره به شیوه‌های درمان کمردرد، گفت: اقدامات درمانی شامل درمان‌های دارویی، فیزیوتراپی، ماساژ درمانی، تمرینات کششی و در نهایت جراحی است که بسته به معاینه بیمار و نظر پزشک معالج، نوع درمان انتخاب می‌شود.
به گفته دکتر شاه محمدی، درمان‌های جراحی همیشه به عنوان آخرین گزینه در دردهای ستون فقرات مطرح است و تنها در صورتی که بیمار به سایر درمان‌ها پاسخ ندهد و درد کاهش نیابد، به سمت جراحی می‌رویم.
وی با اشاره به پیشرفت‌های پزشکی در کشورمان خاطرنشان کرد: پیشرفته‌ترین و پیچیده‌ترین درمان‌های مربوط به ستون فقرات، خواه جراحی باشد یا غیر جراحی، توسط تیم‌های متخصص پزشکی در ایران انجام می‌شود.