دکتر علی بیتاللهی در مصاحبهای با ایسنا، به زلزلههای غرب افغانستان اشاره کرد و گفت: طبق تحلیل تصاویر راداری ماهواره سنتینل-۱ در فاصله زمانی قبل و بعد از زلزلههای افغانستان، میزان جابهجایی در پایین گذر تقریبا ۷۰ سانتیمتر برآورد شده است.
او همچنین بیان داشت: با توجه به پردازشهای متعاقب و وقوع زلزلههای بزرگ دیگر، برآورد جابهجایی در زلزلههای غرب افغانستان افزایش یافته است.
بیتاللهی تصریح کرد: نکته مهم در بررسی سازوکار زلزلههای قوی، علامت منفی جابهجایی محاسبه شده در پردازش اندازهگیری دورسنجی است. تفسیر تکتونیکی این پدیده نشان میدهد که قسمت جنوبی گسل هریرود غربی به سمت شمال انتقال یافته و به زیر فرادیواره میرود، در حالی که فرادیواره تغییر ارتفاع چشمگیری ندارد. به عبارت دیگر، فشار ناشی از بخش جنوبی باعث فرورفتن قسمت جنوبی گسل هرات (هریرود غربی) به زیر بخش شمالی شده است.
رئیس گروه زلزله در مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی اعلام کرد: مقدار جابهجایی حدود ۱۰۰ سانتیمتر برآورد گردیده است. ابعاد ناحیه جابهجا شده دارای طول تقریبی ۳۰ کیلومتر و عرض نزدیک به ۱۴ کیلومتر است. این ناحیه همچنین با توزیع زمینلرزهها و پسلرزهها همخوانی مناسبی دارد.
او به وقوع لرزههای متوالی در هرات افغانستان اشاره کرده و خاطرنشان کرد: زلزلههای افغانستان در شهر مشهد که در فاصله ۲۵۰ کیلومتری هرات واقع شده، نیز احساس شده است و این زمینلرزهها به عنوان یکی از پدیدههای خاص زلزله در جهان محسوب میشوند. این لرزهها از این جهت منحصربهفرد هستند که در مدت یک هفته، حدود ۵ زلزله با بزرگی بیش از ۶ در ناحیهای به طول تقریبی ۸۰ کیلومتر و عرض حدود ۲۰ کیلومتر به وقوع پیوسته است.
بیتاللهی در پاسخی به این سؤال که با توجه به استمرار فوج لرزهها در زلزله ازگله، آیا چنین شرایطی در آن منطقه نیز وجود داشته است، توضیح داد: در ازگله هرگز چنین وضعیتی به شکل وقوع متناوب زلزلههای ۷ روزه با بزرگی ۵ تا ۶ نداشتهایم.
عضو هیات علمی مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، تعداد پسلرزههای ثبت شده زلزله ازگله استان کرمانشاه را ۲ هزار زمینلرزه اعلام کرد و به این نکته اشاره کرد که بزرگای زلزله ازگله ۷.۳ بوده، اما چنین شرایطی که در یک هفته زلزلههای بزرگی را تجربه کند، هرگز در آنجا وجود نداشته است.
رئیس مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی یادآور شد: در رومرکز زلزله هرات در یک هفته، ۵ زمینلرزه بالای ۶ و حدود ۶ زمینلرزه بالای ۵.۵ ثبت شده است، همچنین هر یک از این زلزلهها در ایران نیز تخریبهای قابل توجهی به همراه داشتهاند.
بیتاللهی خاطرنشان کرد: به موازات این زلزلههای بزرگ، زلزلههایی با بزرگی ۴.۵ و ۵ نیز رخ دادهاند. او افزود: ضمن این شرایط، کیفیت ساخت و ساز نیز بسیار پایین است، با این حال توزیع پسلرزههای هرات به سمت ایران نیست و بررسی توزیع آنها نشاندهنده مجاورت این زلزلهها به سمت ایران نیست.
وی با اشاره به نقشهای که در خصوص مکانیابی زلزلههای گزارش شده بینالمللی موجود است، بیان کرد: سمبلهای آبی، زرد و قرمز به ترتیب نشاندهنده وقوع زلزلههای بالای ۵، ۶ و زیر آن هستند که در محدودهای به طول ۸۰ و عرض ۲۰ کیلومتر به ثبت رسیده و مسلماً خسارتهای گستردهای به بار آورده است. بر اساس گزارشهای نهادهای تحت سرپرستی سازمان ملل، حدود ۱۲ هزار نفر بیخانمان شدهاند. این آمار به طور تقریبی به خسارتهای حدود ۳ هزار واحد مسکونی اشاره دارد. در شرایط دمای پایین و بهویژه در شب، وضعیتی بسیار دشوار برای مردم زلزلهزده غرب افغانستان ایجاد خواهد شد.
زمینلرزههای هرات از وقوع زلزلهای به بزرگی ۶.۳ در ساعت ۱۱:۱۱ صبح به وقت محلی در روز شنبه ۱۵ مهر آغاز شد و طی یک هفته، ۲۶ زلزله با بزرگی بیش از ۴ به وقوع پیوسته که از میان آنها تعداد قابل توجهی از زلزلهها بزرگتر از ۵ و سه مورد آنها بزرگتر از ۶ بوده است. دو زلزله متوالی با بزرگای ۶.۳ در روز اول و زلزله سوم در روز چهارشنبه ۱۹ مهر با بزرگای ۶.۳ موجب ویرانیهای بزرگی در فاصله حدود ۳۰ کیلومتری شمالغرب هرات و در حدود ۲۰ کیلومتری شمال “زندهجان” افغانستان شدند.
از لحاظ زمینساخت ورقهای، افغانستان بخش پایدار و قابل توجهی از پوسته زمین را تشکیل میدهد که از صفحه اوراسیا به سمت جنوب قابل شناسایی است. قسمت اعظم شمال افغانستان به شکل فلاتی در آمده که از مرکز افغانستان با گسل هرات (هریرود) و در شرق و جنوب شرقی با گسل “چمن” به ساختارهای هندوکش غربی و شمال غربی بدخشان جدا شده است. این فلات به واسطه چندین گسل به بلوکهای مجزا تقسیم شده است.
گسل چمن با میزان لغزش سالانه ۱۰ میلیمتر، گسل مرکزی بدخشان با ۱۲ میلیمتر لغزش در سال، گسل دروازه با ۷ میلیمتر در سال و گسل هریرود با ۳ میلیمتر لغزش در سال، از جمله موارد مهم در این منطقه به شمار میروند.
گسل هریرود، با طول تقریبی ۷۳۰ کیلومتر و جابهجایی فشاری و راستالغز راستگرد، از تلاقی کد خود با گسل چمن در شمال کابل به سمت غرب تا مرز ایران ادامه مییابد. این گسل تغییرات زمینشناسی را به صورت ایجاد ناهمواریهایی در زمین و همچنین جابجایی آبراههها به وجود آورده است. این گسل به طور جانبی کانالهای آبراههها را به میزان حدود ۵ کیلومتر از زمان پلیوسن پیسن (حدود ۲ میلیون سال پیش) جابهجا نموده و مسبب لغزش دائم به مقداری در حدود ۲ تا ۳ میلیمتر در سال بوده است.
