یک قطعه یخ که به ۱.۲ میلیون سال قبل تعلق دارد و احتمالاً قدیمی ترین یخ روی کره زمین به شمار می آید، از اعماق قطب جنوب خارج شده است.
تیمی از محققان در دمای منفی ۳۵ درجه سانتیگراد موفق شدند قالب یخی به طول ۲/۸ کیلومتر را استخراج کنند.
این قطعه یخ حاوی حباب های هوا و ذراتی است که دانشمندان امیدوارند ممکن است کلیدهایی برای پاسخ به معمایی قدیمی در مورد تاریخ آب وهوای کره زمین حمل کند.
این گروه از دانشمندان اروپایی در خلال چهار فصل تابستان به تحقیق در قطب جنوب پرداختند و در رقابت با هفت کشور دیگر تلاش کردند تا نخستین گروهی باشند که به این صخره زیر قاره یخ زده دست می یابند.
استخراج یخ های تاریخی و نگهداری آنها در غارهای یخی و سطوح یخی
تحقیقات این دانشمندان می تواند به حل یکی از معماهای قدیمی مربوط به آب وهوای زمین کمک کند؛ معمایی که به ۹۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون سال پیش برمی گردد. مدت زمانی که در آن چرخه های یخ بندان به طرز مشهودی تغییر کرد و به گفته بعضی از محققان، این تغییرات می توانست باعث انقراض اجداد ما شود.
پرفسور کارلو باربانته، از دانشگاه فوسکاری در ونیز و هماهنگ کننده این مطالعات، بیان می کند: «این یک دستاورد فوق العاده است.»
او ادامه می دهد: «شما اکنون در دست خود قطعه ای یخ به مدت یک میلیون سال دارید. در برخی لایه ها، می توان نشانه هایی از خاکستر ناشی از فوران های آتش فشانی مشاهده کرد. همچنین حباب های ریزی وجود دارد که حاوی هوایی هستند که اجداد ما یک میلیون سال پیش در آن تنفس می کردند.»
این تحقیق توسط انستیتوی ایتالیایی مطالعات قطبی رهبری شده و شامل برنامه های مشارکتی از ۱۰ کشور اروپایی است.
دانشمندان برای جابه جایی تجهیزات حفاری، آزمایشگاه ها و کمپ خود، لازم بود با کمک وسایل نقلیه مخصوص برف به فاصله ۴۰ کیلومتری از پایگاه تحقیقاتی اصلی خود بروند.
محل حفاری که به گنبد کوچک سی معروف است، بر روی فلات قطب جنوب و در سمت شرقی این قاره واقع شده و ارتفاع آن تقریباً ۳۰۰۰ متر است.
قالب های یخی به منزله منابعی کلیدی برای دانشمندان محسوب می شوند که در تلاش اند تغییرات آب وهوای زمین را بهتر درک کنند.
این قالب ها حاوی حباب های هوا و انواع مختلفی از ذرات هستند. این حباب ها میزان تولید گازهای گلخانه ای و تفاوت دما را فاش می کنند که به محققان کمک می کند تصور بهتری از تغییرات آب و هوایی کره زمین در طول زمان به دست آورند.
داده های به دست آمده از دیگر قالب های یخ قطبی، از جمله قالبی به نام اپیکا، به دانشمندان این امکان را داد که ارتباط بین افزایش دمای کنونی زمین و میزان گازهای گلخانه ای ناشی از فعالیت های انسانی و استفاده از سوخت های فسیلی را شناسایی کنند.
خرد کردن قالب یخ قطبی به قطعات یک متری و تقسیم آنها میان دانشمندان مراکز تحقیقاتی
اما محققان همواره به دنبال دستیابی به زمان های دورتر در گذشته هستند.
اکنون با این پروژه جدید که نام آن «فراتر از اپیکا: قدیمی ترین یخ» است، آن ها به تاریخچه ای به مدت ۴۰۰ هزار سال دست یافته اند.
پرفسور باربانته اشاره می کند: «در آینده، نشانه های زیادی از گذشته وجود خواهد داشت. ما به گذشته می نگریم تا بتوانیم تغییرات آب وهوایی را بهتر بفهمیم و براساس این اطلاعات، درکی از آینده به دست آوریم.»
دکتر رابرت مولوانی، محقق متخصص در حوزه قالب های یخی، در وب سایت مطالعات قطب جنوب بریتانیا بیان می کند که این گروه از دانشمندان در روزهای پایانی پروژه موفق شدند به عمق بیشتری نسبت به آنچه که انتظار داشتند، برسند و از لحظات بسیار هیجان انگیز برخوردار شدند.
قالب یخ به آرامی و با استفاده از وسایل حفاری از صفحه یخ جدا شد و سپس با دقت تمام توسط پارچه های تمیز مورد مراقبت قرار گرفت.
این محققان قالب یخ را به قطعات یک متری تقسیم کردند تا بتوانند آن را در دمای منفی ۵۰ درجه در کشتی هایی از قطب جنوب منتقل کنند.
این قطعات در نهایت به یخ زرهای بزرگ در چند مرکز تحقیقاتی اروپایی خواهند رسید. یکی از آن ها، مرکز مطالعات قطب جنوب در کمبریج است که در آن دانشمندان قصد دارند تحقیقات جدیدی را آغاز کنند.
محققان تمایل دارند بدانند در فاصله زمانی ۹۰۰ هزار تا ۱.۲ میلیون سال پیش، که به دوران میانی گذار پلیستوسن مشهور است، چه وقایعی روی داده است.
در این دوره، زمان بین دوره های یخ بندان سرد و فواصل گرم تر از ۴۱۰۰۰ سال به ۱۰۰۰۰۰ سال افزایش یافته بود، اما دانشمندان هرگز نتوانسته بودند دلیلی برای این تغییر پیدا کنند.
بر اساس برخی فرضیه ها، این همان دوره ای است که اجداد اولیه انسان های امروزی تقریباً به طور کامل منقرض شدند و تنها حدود ۱۰۰۰ نفر از آن ها زنده ماندند.
پرفسور باربانته توضیح می دهد که دانشمندان نمی دانند آیا بین این وضعیت نزدیک به انقراض و تغییرات آب وهوایی ارتباطی وجود دارد یا خیر، اما به خوبی می دانند که این دوره قطعاً غیرعادی بود و کسب دانش بیشتر درباره آن از اهمیت بالایی برخوردار است.
پرفسور جیوری روجلی از امپریال کالج در لندن که در این پروژه شرکت ندارد، به بی بی سی گفت: «یافته هایی که آن ها پیدا خواهند کرد احتمالاً چیزهایی است که بسیاری حدس می زنند، اما بدون شک افق بزرگ تری را در دانش ما از تاریخ زمین فراهم خواهد آورد.»