عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور، در گفتگو با تلویزیون اینترنتی همشهری، به بررسی اصلاح الگوی مصرف آب و همچنین وضعیت سدها و پیش‌بینی بارش‌ها در فصول پاییز و زمستان پرداخت.
آیا جیره‌بندی آب واقعیت دارد؟
بزرگ‌زاده در پاسخ به سوالی که این روزها در فضای مجازی به وفور مطرح می‌شود، تصریح کرد: «این موضوع صحت ندارد. قصد داریم نوبت‌بندی آب به ویژه در کلان‌شهرهایی مانند تهران و کرج را اعمال کنیم. گفتن جیره‌بندی تنها شایعه است. از شهروندان می‌خواهیم همچنان نسبت به مدیریت مصرف آب توجه داشته باشند.»
وی به کمبود آب در تهران اشاره کرد و گفت: «خطوط انتقال آب طرح آبرسانی به تنهایی نمی‌توانند نیازهای پایتخت را تامین کنند. با اجرای پروژه انتقال آب طالقان به تهران، سالیانه حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون مترمکعب آب به این شهر منتقل خواهد شد. اما لازم است که شهروندان در مصرف آب هم همکاری کنند؛ زیرا با مدیریت صحیح مصرف، پنج مرتبه بیشتر از طرح انتقال آب، به ما کمک خواهد شد. ما به شدت معتقدیم که باید به مدیریت مصرف آب توجه کنیم و جیره‌بندی را نپذیریم!»
هشدار به بد مصرف‌ها
بزرگ‌زاده همچنین به موضوع قطع آب به مدت ۱۲ ساعت برای برخی شهروندان اشاره کرد و گفت: «در بسیاری از کشورهای جهان با بد مصرف‌ها که بیش از دو برابر الگوهای مصرف عمل می‌کنند، برخورد می‌شود و ابزارهای تعرفه‌ای علیه آنها به کار گرفته می‌شود. ما نمی‌توانیم به خاطر راحتی بد مصرف‌ها، رفاه دیگر شهروندان را به خطر اندازیم. بنابراین در مواردی که رفتار مصرفی در حد غیرمجاز و بد مصرف باشد، آب آنها به مدت ۱۲ ساعت قطع می‌شود. این اقدام شامل افرادی که تنها تا دو برابر الگوهای مصرف می‌کنند، نخواهد بود؛ بلکه تنها به بد مصرف‌ها مربوط می‌شود. من مطمئن هستم که بد مصرف‌ها به عدالت اجتماعی آسیب می‌زنند.
وی افزود: «نداشتن مسئولیت اجتماعی از سوی بد مصرف‌ها در برابر دیگر شهروندان و محیط زیست یک نوع بی‌انصافی به حساب می‌آید. ما ایرانی‌ها به فرهنگ ملاحظه معروفیم و درک مشترک جامعه ما را به یادآوری می‌کند که همه ما اعضای یک جسم واحد هستیم.»
ارتباط تعطیلات و کاهش مصرف آب
بزرگ‌زاده در پاسخ به این سوال که آیا تعطیلات اخیر به کاهش مصرف آب منجر شده است یا خیر، گفت: «تاثیر تعطیلات بر مصرف آب تقریباً صفر است. تعطیلات عمدتاً به منظور مدیریت انرژی تعیین می‌شود و ما باید تلاش کنیم تا مصرف آب را بدون تعطیلات نیز با همکاری و هم‌افزایی مدیریت کنیم. از تمام شهروندان خواهش می‌کنم که در این زمینه همکاری لازم را داشته باشند.»
برخی نکات درباره وضعیت آبی کشور
سخنگوی صنعت آب کشور در ادامه در مورد میزان بارش‌ها اظهار داشت: «در ایران در کل حدود ۴۰۰ میلیارد مترمکعب بارش داریم؛ اما نه تمام این بارش‌ها به روان‌آب تبدیل می‌شود. پیش‌تر حدود ۱۳۰ میلیارد مترمکعب از بارش‌ها به روان‌آب ختم می‌شد، اما امروز این عدد به حدود ۱۰۰ میلیارد مترمکعب کاهش پیدا کرده است. بخش عمده‌ای از این میزان به منابع آب زیرزمینی می‌ریزد و باقی‌مانده به سهم رودخانه‌ها تعلق می‌گیرد. مصرف آب کشور به ۹۲ میلیارد مترمکعب می‌رسد و باید توجه داشت که در سال‌های خشکسالی، حتی این ۱۰۰ میلیارد مترمکعب روان‌آب نیز موجود نیست. به عنوان مثال در حال حاضر که در شرایط خشکسالی قرار داریم، تنها ۶۵ میلیارد مترمکعب روان‌آب داریم. در سطح جهانی توصیه می‌شود که مصرف آب باید در محدوده ۴۰ درصد باشد، در حالی که ما بیش از دو برابر این میزان مصرف می‌کنیم و این مصرف از هر دو منبع آب‌های سطحی و زیرزمینی با برداشت اضافی همراه است که می‌تواند منجر به خشک شدن تالاب‌ها و رودخانه‌ها و همچنین فرونشست در دشت‌های کشور شود.»
نقش بخش کشاورزی در مصرف آب
بزرگ‌زاده همچنین بیان کرد که اصلی‌ترین مصرف‌کننده آب در کشور بخش کشاورزی است، به طوری که ۸۰ درصد از آب کشور در این بخش مصرف می‌شود. به دنبال آن مصرف آب برای شرب با سهم ۱۰ درصدی (معادل ۹ میلیارد مترمکعب) و سپس بخش صنعت با ۴ درصد (۳ میلیارد مترمکعب) قرار دارد. آبی که باقی مانده نیز سهمی برای رودخانه‌ها، تالاب‌ها و نیازهای محیط زیست خواهد داشت.
وی تصریح کرد که تا پایان برنامه هفتم توسعه و در سال ۱۴۰۴ می‌توان حدود ۱۵ میلیارد مترمکعب از ناترازی‌های آبی را کاهش داد و در بخش کشاورزی از ۸۰ درصد به ۶۵ درصد سهم مصرف آب خواهیم رسید. همچنین در کمیته تخصصی شورای عالی آب که از همه نهادهای مربوط تشکیل شده، سهم هر ۳۱ استان در مورد کاهش آب سطحی، کاهش مصرف آب زیرزمینی و موارد مشابه مشخص شده است. این برنامه جامع با محورهای مدیریت تامین و توزیع آب، حفاظت و صیانت از آب و مدیریت مصرف و تقاضا در تمامی استان‌ها به استانداران ارائه شده است و آنها موظف به اجرای همکاری‌های لازم شده‌اند تا نهایتاً به کاهش مقادیر مصرف آب دست یابند.
وی درباره هدررفت آب در بخش کشاورزی توضیح داد: «هدررفت آب در این بخش تقریباً به میزان ۶۰ درصد می‌رسد و بهره‌وری آب در کشاورزی سنتی واقعاً پایین است. در مقایسه، بهره‌وری در گلخانه‌ها بالا و در سطح بالای ۶۰ درصد است. همچنین حدود ۳۰ درصد محصولات کشاورزی از مرحله کشت تا سفره مردم هدر می‌رود. مواردی همچون هندوانه، گوجه‌فرنگی و سیب کنار جاده‌ها نمونه عینی این هدررفت‌ها هستند که در شرایط کم‌آبی جایز نیست.»
همچنین وی درباره هدررفت آب در تهران گفت: «در این شهر حدود ۳۰ درصد هدررفت آب وجود دارد. این شامل آب‌های هدررفته فیزیکی و آبی است که معافیت‌هایی دارند مثل آب مصرفی در مراکز فرهنگی. هدررفت فیزیکی در تهران به میزان ۱۰.۲ درصد بوده که در مقیاس جهانی ۸ درصد برآورد می‌شود. در بافت قدیمی تهران این عدد بیشتر است، به دلیل فرسودگی لوله‌ها. در برخی استان‌ها مانند بوشهر و کهگیلویه و بویراحمد نیز این میزان افزایش می‌یابد. در بخش صنعت، هدررفت آب وضعیت بهتری دارد و به راحتی می‌توان آب‌های مورد نیاز صنایع را بازچرخانی کرد.
مسئله قیمت آب
عیسی بزرگ‌زاده در خصوص قیمت آب و مصرف آن گفت: «آب در بخش کشاورزی به طور تقریبی هیچ قیمتی ندارد. در قانون بودجه ۱۴۰۴ برای کشاورزانی که آب را از چاهی به عمق ۴۰۰ متر برداشت می‌کنند، هزینه‌های ناچیز ۳۰ تومان برای گندم و ۷۰ تومان برای پرتقال لحاظ شده است. این قیمت قانونی که برای همه لازم‌الاجراست، به منظور جلوگیری از اتلاف آب تعیین شده است. حمایت از کشاورزان فقط به معنای حمایت از منابع آبی نیست. قانون باید به گونه‌ای تنظیم شود که به بهبود مصرف واقعی منجر گردد.»
ساخت‌وسازها و مصرف آب
بزرگ‌زاده در پایان به مسئله ساخت‌وسازها و مصرف آب در کشورهایی با اقلیم خشک اشاره کرد و گفت: «در کشورهایی که دارای اقلیم خشک و نیمه‌خشک هستند، اجازه ساخت کلان‌شهرها داده نمی‌شود، مگر اینکه در کنار دریا واقع شده باشند. در مورد تهران نیز باید گفت که جمعیت آن از چندین دهه پیش تاکنون به ۸ یا ۹ میلیون نفر رسیده است. در نتیجه تغییرات اعمال شده باید در جهت توسعه پایدار حرکت کنند و هرکسی که درصدد ساخت‌وساز باشد، باید نخست نیاز آبی خود را اثبات کند. باید در مناطقی که منابع آبی وجود دارد، این فرآیند تسهیل شود و به تدریج در دیگر مناطق نیز امکانات لازم مهیا گردد.»
وی همچنین عنوان کرد: «در تهران لازم است که ۴۵ درصد مصارف آب کشاورزی و ۳۰ درصد در بخش آب شرب کاهش یابد. در پروژه‌های معمارانه نیز، ساکنان باید در توسعه شبکه‌های آبرسانی نوین مشارکت نمایند. این نوع همکاری می‌تواند منجر به افزایش منابع آبی شود و جلوی هدررفت‌های بی‌مورد را بگیرد. در نهایت، نباید فراموش کرد که در شرایط حساس کنونی، ضروری است که همه افراد نسبت به اصلاح الگوی مصرف توجه کرده و در این راستا اقدام کنند.»
ادامه مدیریت مصرف
وی در پایان درباره آخرین وضعیت بارش‌ها و سدها گفت: «در حال حاضر، ما حدود ۳۹ تا ۴۰ درصد نسبت به بارش‌ها نسبت به سال گذشته عقب هستیم و ورودی سدها نیز به میزان ۴۲ درصد کمبود دارد. این بدان معناست که باید ۴۱ میلیارد مترمکعب آب ذخیره کنیم اما فقط حدود ۲۴ میلیارد مترمکعب شده است. با وجود این، اگر مدیریت لازم بر روی مصرف آب انجام نشود، ممکن است وضعیت به شدت بحرانی شود و به مخازن هر چه بیشتر آسیب خواهد رسید. تهرانی‌ها باید ۱۲ درصد دیگر در اصلاح مصرف آب همکاری کنند تا از وضعیت کنونی عبور کنیم.»
در پایان بزرگ‌زاده خاطرنشان کرد که پیش‌بینی‌ها از بارش‌های آینده نوید کم بارشی را می‌دهد و باید تلاش کنیم تا با همکاری مردم، از بحران کم آبی عبور کنیم و به حفظ محیط زیست و منابع آبی کشور کمک کنیم.