همزمان با نزدیک شدن به نوروز، سنت قدیمی خانه تکانی در خانواده های ایرانی رونق بیشتری دارد. اما اگر این فعالیت بدون رعایت اصول مدیریت مصرف آب صورت گیرد، می تواند به هدررفت میلیون ها لیتر آب در روزهای پایانی سال منجر شود. بهینه سازی مصرف آب در این ایام می تواند به طور قابل توجهی فشار بر منابع آبی را کاهش دهد و در مقابل، مصرف بی رویه آب در فرایند خانه تکانی می تواند چالش های جدی برای منابع آبی به همراه داشته باشد.
خانه تکانی یکی از دوره های پرمصرف آب در سال به شمار می آید. بسیاری از خانواده ها در راستای شست وشوی فرش ها، پرده ها، کف منزل و دیگر قسمت های خانه، از مقدار زیادی آب استفاده می کنند، در حالی که بخش زیادی از این کارها می تواند با روش های کم مصرف تر انجام شود.
چالش های جدی برای منابع آب؛ تبعات زیست محیطی خانه تکانی سنتی
در روزهای پایانی سال، مصرف آب در برخی کلان شهرهای ایران تا دو برابر افزایش می یابد. اگر در این ایام اصول بهینه مصرف آب رعایت نشود، تبعات جدی برای محیط زیست به دنبال خواهد داشت. افزایش مصرف بی رویه آب می تواند منجر به کاهش ذخایر آبی کشور و فشار بیشتر بر منابع آب شرب شود. همچنین آلودگی آب به دلیل ورود مواد شوینده شیمیایی به منابع آبی سطحی، زیستگاه های طبیعی را تهدید می کند. تشدید بحران آب در فصل تابستان نیز از دیگر پیامدهای این وضعیت است، چرا که مصرف زیاد آب در پایان سال ممکن است منابع موجود برای فصل گرما را به خطر بیندازد.
یکی از بزرگ ترین چالش ها در خانه تکانی، استفاده نادرست و پرمصرف در شست وشو است. بسیاری از افراد بدون توجه به میزان آب مصرفی، به روش های سنتی شست وشو روی می آورند. این مسئله به خصوص در مناطقی که با بحران کم آبی مواجه هستند، فشار مضاعفی بر تأمین آب شرب ایجاد می کند و در کنار هدررفت آب، مواد شوینده شیمیایی به کار رفته نیز اثرات زیست محیطی منفی و غیرقابل جبرانی به دنبال خواهد داشت.
چند راهکار برای مصرف بهینه آب
حسین عبیری گلپایگانی فعال محیط زیست در گفت وگویی با به منظور کاهش مصرف آب در ایام خانه تکانی، پیشنهاداتی را ارائه داده است: در این شرایط، شهروندان بهتر است از شست وشوی کالاهای بزرگ مانند فرش ها در منزل پرهیز کرده و به مراکز قالیشویی مراجعه کنند.
او همچنین اشاره کرده که در روزهای پایانی سال در برخی مناطق کشور با مشکل قطعی آب شهری و روستایی مواجه هستیم و علت آن مصرف بیش از حد آب توسط برخی افراد است. نباید فراموش کرد که کشور ما در سال های اخیر با مشکلات ناشی از خشکسالی مواجه بوده است که تغییرات اقلیمی ناشی از آن، تهدیدی جدی برای منابع طبیعی و محیط زیست کشور محسوب می شود. بنابراین، صرفه جویی در مصرف آب می تواند کمک شایانی به هموطنان کمتر برخوردار از آب شرب بهداشتی باشد.
این فعال مدنی با تأکید بر این موضوع گفته: از افراد خواسته می شود که از شست وشوی بی رویه و تمیز کردن وسایلی که در طول سال استفاده نشده اند، اجتناب کنند تا مصرف آب به حداقل برسد.
او همچنین خانه تکانی را فرصتی برای تعمیرات لوله های آب و شیرها برای جلوگیری از چکه شدن سرشیرها و نشت آب دانسته و تأکید کرده: از شهروندان می خواهم برای تمیز کردن راهروها و پارکینگ ها به جای استفاده از مقدار زیاد آب، از جارو استفاده کنند.
بیشتر بخوانید
چگونه «خانه تکانی» سبز باشد؟
جایگزینی شوینده ها
در شرایطی که منابع آبی کشور با بحران مواجه هستند، توجه به نکات ساده می تواند تأثیر قابل توجهی در کاهش مصرف آب داشته باشد. کارشناسان در زمینه مدیریت منابع آب پیشنهادات دیگری نظیر استفاده از شوینده های کم آب بر و جایگزین های طبیعی تجهیزات کم مصرف، شست وشوی اصولی فرش و پرده، کاهش دفعات شست وشو و جمع آوری و استفاده مجدد از آب مصرف شده را ارائه می دهند.
بسیاری از شوینده های صنعتی به آب فراوانی نیاز دارند. به همین دلیل، استفاده از مواد طبیعی مانند جوش شیرین، سرکه و آب لیمو به عنوان جایگزین شوینده های شیمیایی، نه تنها مصرف آب را کاهش می دهد، بلکه اثرات منفی کمتری بر محیط زیست خواهد داشت.
استفاده از تجهیزات کم مصرف نیز می تواند یکی از راهکارهای جلوگیری از هدررفت آب در روش های سنتی شست وشو و خانه تکانی باشد. بخارشوی ها و دستمال های میکروفایبر می توانند به عنوان جایگزین خوبی برای روش های سنتی استفاده شوند و مصرف آب را به حداقل برسانند. همچنین، درباره شست وشوی درست فرش ها باید گفت که روش های سنتی مانند شست وشوی فرش در حیاط یا خیابان ها هنوز هم رواج دارند، و این روش ها می توانند بین ۴۰۰ تا ۶۰۰ لیتر آب برای شست وشوی یک تخته فرش مصرف کنند، بنابراین بهتر است از خدمات قالیشویی استفاده شود.
بسیاری از وسایل خانگی مانند پرده ها و مبلمان نیازی به شست وشوی مکرر با آب ندارند و گردگیری با دستمال مرطوب، استفاده از جاروبرقی و بخارشوی می تواند گزینه های مناسبی برای جایگزینی شست وشوی مستقیم با آب باشد.
جمع آوری و استفاده مجدد از آب مصرف شده نیز یکی از راه های کارآمد در کاهش مصرف آب است و در مواقعی که شست وشو الزامی باشد، می توان آب استفاده شده را برای کارهای بعدی مانند نظافت حیاط دوباره به کار گرفت.
در چنین شرایطی، خانه تکانی سبز و محیط زیستی می تواند به عنوان پلی میان سنت های ایرانی و اصول پایدار محیط زیستی عمل کند. این پایداری نه تنها بر محیط زیست تأثیر مثبت می گذارد، بلکه به حفظ سنت ها به روشی نوین و متناسب با وضعیت کنونی زمین نیز یاری می رساند.