با وجود رشد ۵۸ درصدی بارشهای ملی، گزارش شاخصهای آب و برق از یک تضاد نگرانکننده پرده برمیدارد. در حالی که نیمی از کشور با بارشهای سیلآسا روبهرو بوده، سدهای راهبردی در تهران، اصفهان و مشهد همچنان با افت شدید ذخایر نسبت به بلندمدت دستوپنجه نرم میکنند.
بر اساس تازهترین آمار از وضعیت سدهای مهم کشور که برای مصارف شرب و کشاورزی استفاده میشوند، وضعیت ذخایر آبی در حوضههای مختلف تفاوت معناداری را نشان میدهد.
آمارها نشان میدهد که حتی بارشهای فراتر از نرمال هم نتوانستهاند جای خالی ذخایر را در سدهایی مثل لار، دامغان، ساوه و دوستی پر کنند؛ وضعیتی که مدیریت سختگیرانه مصرف را به یک ضرورت ملی تبدیل میکند.
بهترین وضعیت مربوط به سد خداآفرین استان آذربایجان است که با ثبت ۱۱۹ درصد رشد نسبت به مدت مشابه سال آبی گذشته، بیشترین میزان پر شدگی سدهای کشور را به خود اختصاص داده است.
وضعیت دریاچه ارومیه نیز خبرهای خوشی به همراه دارد و همه دلواپسنان وضعیت این دریاچه در شمال غرب کشور را خرسند کرده است، تا آنجا که آمارها می گویند مجموع ۱۳ سد بررسی شده وضعیت مطلوبی را تجربه میکنند. موجودی مخازن این سدها به هزار و ۲۴۴ میلیون مترمکعب رسیده که نشاندهنده ۷۶ درصد پرشدگی است یعنی اینکه ذخایر این سدها نسبت به زمان مشابه سال گذشته رشد قابل توجه ۶۰ درصدی و نسبت به متوسط ۱۰ ساله نیز ۲ درصد افزایش یافته است.
استانهای تهران و البرز که در مجموع بیشت از ۲۱ درصد جمعیت کشور را در خود جای داده اند نیز در با وجود بارندگی های مطلوب، در شرایط نا مطلوب قرار دارند و وضعیت سدهای تأمینکننده آب این ۲ استان همچنان با چالشهای جدی روبروست.
گزارش ها حاکی از آن است که میزان ذخیره منابع آبی پشت سد امیرکبیر با ۵۷ میلیون مترمکعب ذخیره، ۳۲ درصد پرشدگی دارد. اگرچه نسبت به پارسال پنج درصد رشد داشته، اما نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۵۲ درصد افت نشان میدهد
سد لار نیز با ذخیره بحرانی ۲۰ میلیون مترمکعب، فقط ۲ درصد پرشدگی دارد. ذخایر این سد نسبت به سال آبی گذشته ۵۹ درصد و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۷۸ درصد کاهش یافتهاست از این منظر وضعیت بحرانی تری نسبت به دیگر سدهای تهران و البرز دارد.
سد طالقان با ۱۰۸ میلیون مترمکعب ذخیره معادل ۲۶ درصد پرشدگی مخزن، نسبت به سال قبل ۵۴ درصد و نسبت به میانگین بلندمدت ۶۷ درصد افت داشته است.
مجموع سدهای لتیان و ماملو ۷۶ میلیون مترمکعب آب دارند که حاکی از ۲۳ درصد پرشدگی مخزن و با وجود رشد پنج درصدی نسبت به سال آبی ۱۴۰۳- ۱۴۰۴، ۵۷ درصد کمتر از متوسط ۱۰ ساله است.
سد شهید رجائی در استان مازندران با ۱۱۷ میلیون مترمکعب ذخیره، ۷۲ درصد پرشدگی دارد. با این حال، ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۲۸ درصد کاهش را نشان میدهد.
سدهای استان خراسان رضوی در وضعیت بسیار بحرانی قرار دارند تا آنجا که موجودی سد دوستی فقط ۶۴ میلیون مترمکعب است که پنج درصد پرشدگی مخزن را نشان میدهد. ذخیره این سد نسبت به سال گذشته ۴۳ درصد و نسبت به متوسط ۱۰ ساله ۸۲ درصد کاهش یافته است.
سد نَهْرین استان خراسان جنوبی ۲ میلیون مترمکعب موجودی مخزن دارد که ۴۱ درصد پرشدگی را نشان می دهد، این رقم نسبت به سال گذشته ۶۷ درصد کاهش و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۹ درصد کاهش دارد. افت شدید نسبت به سال گذشته نشاندهنده کاهش ورودیها در سال آبی جاری است.
در استان خراسان شمالی، سد شیریندره با ۲۶ میلیون مترمکعب آب و ۴۷ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۱۸ درصد کاهش و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۴۲ درصد افت دارد.
بررسی مخازن سدهای مهم خوزستان نشان میدهد وضعیت کلی ذخایر در بخشهایی مناسب و در برخی سدها با افت محسوس همراه بوده است تا آنجا که سد دز با موجودی سه هزار و ۳۹۶ میلیون مترمکعب و ۹۴ درصد پرشدگی در وضعیت مطلوب قرار دارد. ذخیره این سد نسبت به سال گذشته ۱۳ درصد افزایش و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۱ درصد کاهش داشته است.
سد کرخه استان خوزستان نیز با هزار و ۸۴۵ میلیون مترمکعب موجودی و ۳۷ درصد پرشدگی در وضعیتی میانی قرار دارد. ذخیره این سد نسبت به سال آبی گذشته ۳۵ درصد کاهش یافته و در مقایسه با میانگین بلندمدت نیز ۳۵ درصد افت را نشان میدهد.
سد جره در خوزستان در وضعیت متعادل قرار دارد تا آنجا که موجودی آن به ۱۵۱ میلیون مترمکعب و پرشدگی ۳۷ درصد می رسد و ذخایر سد نسبت به سال آبی قبل یک درصد رشد و نسبت به میانگین بلندمدت ۱۰ درصد افزایش دارد.
موجودی سد زایندهرود در اصفهان به ۳۳۹ میلیون مترمکعب رسیده که معادل ۲۷ درصد پرشدگی است. ذخیره این سد نسبت به سال آبی گذشته یک درصد و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۱۱ درصد کاهش یافته است.
سدهای گلابگان و کوچری حوزه قمرود با هم ۱۳۳ میلیون مترمکعب موجودی و ۵۵ درصد پرشدگی دارند. ذخایر آنها نسبت به پارسال ۱۸ درصد کاهش اما نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۳ درصد افزایش دارد و سد پانزده خرداد با موجودی ۱۷ میلیون مترمکعب و ۹۰ درصد پرشدگی، در وضعیت مناسب قرار دارد؛ با وجود این، ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۲۴ درصد کاهش و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۷۳ درصد افت شدید داشته است.
در استان کرمان، سد تنگوییه سیرجان با ۶ میلیون مترمکعب موجودی و ۱۶ درصد پرشدگی در وضعیت کمآبی قرار دارد و ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۱۰۱ درصد افزایش اما نسبت به میانگین بلندمدت ۶۰ درصد کاهش یافته است. سد جیرفت نیز با ۱۳۸ میلیون مترمکعب آب و ۴۳ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۳۰ درصد افزایش داشته، اما در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲۴ درصد کمتر است. سد نسا با ۹۲ میلیون مترمکعب ذخیره و ۵۵ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۲۹۱ درصد افزایش را ثبت کرده است.
تنها سد استان سمنان سد دامغان است که موجودی مخزن آن به ۱۰ میلیون مترمکعب با میزان پرشدگی ۶۳ درصد می رسد که نسبت به سال گذشته سه درصد رشد داشته و در مقایسه با بلند مدت ۹۳ درصد کاهش داشته است و با وجود پرشدگی نسبتاً خوب، در مقایسه با شرایط بلندمدت در وضعیت بسیار پایین قرار دارد.
در استان اردبیل مجموع چند سد مهم بررسی شده نشان می دهد که با وضعیت نامطلوب ذخایر روبهرو هستند. سد یامچی یکی از این مخازن است که با ۳۷ میلیون مترمکعب موجودی و ۴۵ درصد پرشدگی، نسبت به سال آبی گذشته ۱۳ درصد رشد اما نسبت به میانگین بلندمدت سه درصد کاهش دارد.
سد سبلان استان اردبیل هم در وضعیت متعادلی قرار دارد؛ موجودی آن ۴۳ میلیون مترمکعب و پرشدگی ۴۰ درصد است. ذخایر سد نسبت به سال گذشته پنج درصد و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۳۴ درصد کاهش داشته است.
سد خداآفرین بهترین وضعیتها را در کشور دارد؛ موجودی ۶۷۹ میلیون مترمکعب و ۴۳ درصد پرشدگی است، اما نکته مهم رشد ۱۱۹ درصدی ذخایر نسبت به سال گذشته و نسبت به میانگین بلندمدت نیز تنها ۸ درصد افت ثبت شده است.
سد ستارخان با موجودی ۴۴ میلیون مترمکعب و ۳۵ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۶ درصد رشد داشته ولی نسبت به بلندمدت ۳ درصد کاهش دارد.
وضعیت سدهای استان آذربایجان غربی نیز از سدهای پرآب تا مخازن کمرمق متغیر است. سد شهید قنبری با ۲۶ میلیون مترمکعب و ۱۰۰ درصد پرشدگی در بالاترین سطح ممکن قرار دارد. ذخایر این سد نسبت به سال گذشته صفر درصد تغییر داشته و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۵۷ درصد افزایش یافته است.
سد بارون با ۳۲ میلیون مترمکعب موجودی و ۴۳ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۳۳ درصد کاهش و نسبت به متوسط ۱۰ ساله ۳۷ درصد افت دارد. سد سردشت با ۳۸۵ میلیون مترمکعب و ۱۰۰ درصد پرشدگی در وضعیت بسیار مطلوب است. ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۴۸ درصد رشد داشته است.
سد آغچای با ۷۳ میلیون مترمکعب و ۳۵ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۲۹ درصد کاهش و نسبت به بلندمدت ۵۵ درصد افت را نشان میدهد. سد بوکان یا شهید کاظمی آذربایجان غربی با ۶۷۹ میلیون مترمکعب و ۸۷ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۱۲۶ درصد رشد چشمگیر و نسبت به میانگین ۱۰ ساله ۱ درصد افزایش نشان میدهد.
در استان زنجان، سد تهم با ۲۰ میلیون مترمکعب موجودی و ۲۴ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۶۱ درصد افزایش اما در مقایسه با میانگین بلندمدت ۴۸ درصد کاهش دارد. سد کینهورس با پنج میلیون مترمکعب آب و ۲۸ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته هفت درصد افزایش ولی نسبت به متوسط بلندمدت ۶۳ درصد کاهش را ثبت کرده است. همچنین سد تالوار با ۶۰ میلیون مترمکعب ذخیره و ۴۳ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۳۶ درصد کاهش و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۴۴ درصد افت نشان میدهد.
در استان لرستان، سد رودبار با ۱۹۳ میلیون مترمکعب موجودی و ۹۰ درصد پرشدگی در وضعیت مناسب قرار دارد؛ با این حال ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۱۰ درصد کاهش داشته و نسبت به میانگین بلندمدت ۵ درصد افزایش نشان میدهد.
در استان کردستان، سد قشلاق با ۲۱۵ میلیون مترمکعب موجودی و ۱۰۰ درصد پرشدگی در شرایط مطلوب قرار دارد و نسبت به سال گذشته بدون تغییر بوده، اما نسبت به میانگین بلندمدت ۱۲ درصد افزایش داشته است. سد آزاد نیز با ۲۹۴ میلیون مترمکعب ذخیره و ۹۸ درصد پرشدگی در وضعیت بسیار مناسب قرار دارد و ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۳۳ درصد و نسبت به میانگین بلندمدت ۲۸ درصد افزایش یافته است.
استان کرمانشاه شاهد وضعیت متفاوتی در سدهای سه گانه خود است، سد گاوشان با ۲۴۴ میلیون مترمکعب موجودی و ۴۴ درصد پرشدگی، نسبت به سال گذشته ۶ درصد کاهش و نسبت به بلندمدت ۴۰ درصد افت دارد. سد سلیمانشاه با ۲۲ میلیون مترمکعب و ۴۶ درصد پرشدگی نیز نسبت به سال گذشته سه درصد رشد اما در مقایسه با میانگین ۱۰ ساله ۳۷ درصد کاهش دارد و سد چاهنیمهها (یکی از منابع مهم تأمین آب در شرق کشور) با ۲۲۹ میلیون مترمکعب و ۱۶ درصد پرشدگی در وضعیت بحرانی قرار گرفته است. ذخایر نسبت به سال قبل ۱ درصد افت و نسبت به بلندمدت ۳۷ درصد کاهش داشتهاند.
در استان ایلام سد دویرج با ۲۰۰ میلیون مترمکعب و ۹۷ درصد پرشدگی تقریباً پر است؛ ذخایر آن نسبت به سال قبل ۸۶ درصد افزایش یافتهاند. سد سیمره با ۱۹۷۲ میلیون مترمکعب و ۶۹ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۳ درصد کاهش دارد و سد ایلام با ۶۳ میلیون مترمکعب و ۱۰۰ درصد پرشدگی در وضعیت عالی قرار دارد؛ ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۱۲ درصد افزایش یافته است.
سد ساوه استان مرکزی با موجودی ۲۱ میلیون مترمکعب در شرایط بسیار بحرانی قرار دارد. درصد پرشدگی این سد تنها هشت درصد است و نسبت به سال گذشته ۱۷ درصد کاهش نشان میدهد. همچنین مقایسه با میانگین بلندمدت حاکی از کاهش ۸۰ درصدی ذخایر است که این سد را در یکی از بحرانیترین وضعیتهای سالهای اخیر قرار میدهد.
سد کمالصالح مرکزی با وضعیت زرد اکنون ۱۸ میلیون مترمکعب موجودی مخزن دارد. درصد پرشدگی این سد ۱۹ درصد گزارش شده که نسبت به سال گذشته ۱۱ درصد کاهش داشته است. با وجود شرایط بهتر نسبت به سد ساوه، ذخایر کمالصالح همچنان نسبت به میانگین بلندمدت با ۷۳ درصد کاهش، فاصله قابلتوجهی دارد.
سد جگین در هرمزگان نیز با ۱۹۴ میلیون مترمکعب آب و ۱۰۰ درصد پرشدگی در وضعیت بسیار مطلوب قرار دارد و نسبت به سال گذشته ۸۲ درصد افزایش ذخیره را ثبت کرده است.
سد رئیسعلی دلواری استان بوشهر با ۲۳۸ میلیون مترمکعب موجودی و ۳۴ درصد پرشدگی در شرایط پایینتری قرار دارد. ذخایر این سد نسبت به سال گذشته ۷ درصد کاهش یافته و در مقایسه با میانگین بلندمدت نیز ۲۷ درصد کمتر است.
در استان کهگیلویه و بویراحمد، سد کوثر با ۴۵۱ میلیون مترمکعب موجودی و ۸۲ درصد پرشدگی در وضعیت نسبتاً مطلوب قرار دارد؛ ذخایر آن نسبت به سال گذشته تغییری نداشته و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۲ درصد کاهش نشان میدهد. همچنین سد چمشیر با ۸۵۰ میلیون مترمکعب آب و ۳۶ درصد پرشدگی در وضعیت میانی قرار گرفته و ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۲۹ درصد افزایش داشته است.
در استان فارس سد ملاصدرا و درودزن با ۶۵۹ میلیون مترمکعب آب و ۴۷ درصد پرشدگی، نسبت به سال گذشته ۱۲ درصد کاهش و نسبت به میانگین بلندمدت ۵ درصد افت دارد. سد سلمان فارسی دارای ۵۸۱ میلیون مترمکعب موجودی و ۶۱ درصد پرشدگی است؛ ذخایر نسبت به سال گذشته ۴۴ درصد افزایش یافته اما در قیاس با بلندمدت ۹ درصد کاهش دارد. سد رودبال داراب با ۴۲ میلیون مترمکعب و ۵۱ درصد پرشدگی، نسبت به پارسال ۲۰۷ درصد افزایش چشمگیر و در مقایسه با میانگین بلندمدت ۱ درصد رشد دارد و سد داریان با ۳۴۸ میلیون مترمکعب ذخیره و ۱۰۰ درصد پرشدگی، وضعیت مطلوبی دارد؛ ذخیره آن نسبت به سال قبل ۵ درصد و در مقایسه با بلندمدت ۱۹ درصد رشد ثبت کرده است.
استان سیستان و بلوچستان پنج سد اصلی دارد که ۲ مورد از آنها در وضعیت خوب قرار دارند، سد پیشین با ۱۲۷ میلیون مترمکعب و ۷۵ درصد پرشدگی، نسبت به پارسال ۲۶ درصد رشد و در مقایسه با متوسط بلندمدت ۳ درصد افزایش دارد و سد زِهَدان با ۱۸۳ میلیون مترمکعب و ۸۸ درصد پرشدگی وضعیت بسیار مطلوبی گرفته؛ ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۲۶ درصد و در قیاس با میانگین بلندمدت ۳۳ درصد افزایش یافته است.
در مقابل سد کِهـِر سیستان و بلوچستان با ۲۷۵ میلیون مترمکعب موجودی و ۷۳ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۱۳ درصد رشد نشان میدهد. سد خیرآباد با ۱۹ میلیون مترمکعب و ۷۱ درصد پرشدگی نسبت به سال گذشته ۶ درصد کاهش داشته است و سد ماشکید علیا با ۴۲ میلیون مترمکعب و ۶۲ درصد پرشدگی، نسبت به سال قبل ۱۷ درصد افت اما در مقایسه با بلندمدت ۹ درصد افزایش دارد.
دو سد استان گیلان وضعیت متفاوتی نسبت بهم دارند، سد سفیدرود با ۸۳۴ میلیون مترمکعب ذخیره و ۷۸ درصد پرشدگی در وضعیت مناسب قرار دارد. موجودی این سد نسبت به سال گذشته ۱۶ درصد افزایش و نسبت به میانگین بلندمدت ۷ درصد کاهش را نشان میدهد. در مقابل سد شهر بیجار با ۱۰۰ میلیون مترمکعب آب و ۹۵ درصد پرشدگی، ظرفیت تکمیلی دارد. با این حال ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۵ درصد کاهش و نسبت به میانگین بلندمدت ۱۳ درصد افزایش داشته است.
سد شهید رجائی در استان مازندران با ۱۱۷ میلیون مترمکعب ذخیره، ۷۲ درصد پرشدگی دارد. با این حال، ذخایر آن نسبت به سال گذشته ۲۸ درصد کاهش را نشان میدهد.