غضب هنری همراه با لبخند روشن‌فکرانه/پیوندی از «خون جوانان وطن» تا «مرغ سحر»

به نقل از خبرنگار ایسنا، آلبوم جدید کامبیز روشن‌روان (موسیقیدان، آهنگساز، نوازنده و رهبر ارکستر) به نام «همه ایرانم» با صدای حسین نورشرق، پنجشنبه ۹ آذرماه در خانه هنرمندان ایران با حضور جمعی از هنرمندان و علاقه‌مندان معرفی گردید.

در این مراسم، هنرمندانی چون بهزاد عبدی، حسام‌الدین سراج، حسین نورشرق، مینا افتاده، کریم قربانی، بیژن بیژنی، مهدی بزرگمهر، آزاده امیری، حمید قنبری، وارتان ساهاکیان، علی جعفری‌پویان، حمیدرضا دیبازر، امیر بکان، رضا مرتضوی، فاضل جمشیدی، سیاوش ولی‌پور، مازیار شاهی، سیروس سلیمی و … شرکت داشتند.

سفر از خون جوانان وطن به مرغ سحر

در آغاز این مراسم، بهزاد عبدی (آهنگساز) به سخنرانی پرداخت و گفت: نگرش آقای روشن‌روان به ارکستراسیون در موسیقی ایرانی واقعاً خاص و روان است. در این آلبوم، پس از اجرای قطعه «از خون جوانان وطن»، یک ارکستراسیون فوق‌العاده شکل می‌گیرد که ارتباطی بین «از خون جوانان وطن» و «مرغ سحر» که فریاد سر می‌دهد، برقرار می‌کند. خیلی دوست داشتم پارتیتور این اثر را ببینم و از آن یاد بگیرم که استاد چگونه چنین فضاسازی را خلق کرده است. ملودی «مرغ سحر» که برای تمام ما ایرانی‌ها آشناست، به گونه‌ای ساده و روان اجرا شده است.

او افزود: آنگاه به موسیقی فیلم «سفیر» می‌رسیم که متعلق به دهه ۶۰ است و در آن زمان شنیدن کارهای آن برای ما بسیار لذت‌بخش بود. در این آلبوم، وقتی قطعه «سفیر» با شعر آزادی ترکیب می‌شود، ما به یک جوش و التهاب برای آزادی برمی‌گردیم و آکوردهای معروف آقای روشن‌روان در موسیقی ایرانی نمایان می‌شوند.

عبدی در ادامه صحبت‌هایش در خصوص آلبوم «همه ایرانم» توضیح داد: آقای روشن‌روان بدون هیچ‌گونه ترسی، تم‌های مختلف را به طور مستقیم ارائه می‌دهد؛ به طوری که همزمان با نواختن «از خون جوانان وطن»، «مرغ سحر» و سپس «سفیر» نواخته می‌شوند. در واقع تمامی عناصر موسیقی جمع شده‌اند تا یک پیام را برسانند و آن پیام «آزادی» است که می‌تواند در هر لحنی جلوه‌گری کند. از نظر پارتیتور این اثر واقعاً درخشان و قابل تأمل است.

او در پایان گفت: درباره نحوه اجرای ارکستر باید بگویم که بسیار عالی ضبط شده است، زیرا در این ارکستر تمام نوازندگان به صورت آنسامبل با هم کار کرده‌اند و برخلاف رویه رایج که نوازندگان سازهای ایرانی به طور جداگانه ضبط می‌شوند، در اینجا همکاری نزدیک وجود دارد. رهبر ارکستر علی‌رغم اینکه می‌گوید شناختی از موسیقی ایرانی ندارد، اما درک درستی از کار آقای روشن‌روان دارد. همچنین از خواننده هم که با دقت اثر را اجرا کرده تشکر می‌کنم. واقعاً خوشحالم که این آلبوم به وجود آمده و نشاط‌آور است.

مردم گوش کردن به آثار موسیقی را لطف می‌دانند

حمیدرضا دیباذر (آهنگساز) نیز در سخنانی درباره روشن‌روان عنوان کرد: افتخار داشتیم که از دوران هنرستان موسیقی تا دانشگاه با آقای روشن‌روان ارتباط نزدیکی داشته‌ایم. اثر تولید شده، ویژگی‌های جذابی دارد؛ چراکه در مقدمه‌اش نوعی تفکر معترض روشن‌روان که پس از تحصیل به دست آمده را بازتاب می‌دهد و سپس نشانه‌هایی از روشن‌روان آشنای ما نمایان می‌شود؛ ارتباط سازهای ایرانی با دیدگاه خاص او به موسیقی ایرانی و ارتباط او با سازهای ارکسترال. شاید روشن‌روان معترض کمتر شناخته شده باشد، زیرا همیشه ما او را در قامت مهر و محبت مشاهده کرده‌ایم.

او ادامه داد: اثر با لحنی آغاز می‌شود که چندان مشابه لحن عمده موسیقی روشن‌روان نیست. جالب است بدانیم چرا آهنگسازی که همواره لبخند بر لب دارد، در اینجا با حسی از خشم موسیقایی، یک پدیده صوتی را آغاز می‌کند، آن هم در شرایطی که ما شاهد مسائلی هستیم که اهالی موسیقی ایران با آنها مواجه‌اند. در این اثر، نحوه نشاندن او بر کلام و استفاده از شیوه نقل قول به طور خاص دیده می‌شود که خود جالب است.

او همچنین درباره دیگر ویژگی‌های آلبوم جدید روشن‌روان اشاره کرد: به هر حال اثر با ارزشی خلق شده است. اشعار انتخاب شده نیز تأمل‌برانگیز است و همواره به ما ایرانی‌ها این تلنگر را یادآوری می‌کند که می‌توانیم ناخرسندی خود را در برخی از این ابیات بیابیم. امیدوارم شرایط به گونه‌ای پیش برود که روشن‌روان با رضایت و شادابی، آرزوهای خود را در این سرزمین برآورده ببیند و نوع دیگری از موسیقی را به ما ارائه کند. روشن‌روان در این اثر نشان می‌دهد که صرفاً ناظر بر شرایط ایران نیست و آنچه را که از ذهنش می‌گذرد، بر روی کاغذ پیاده می‌کند.

برای آنچه مصرف می‌کنیم باید پول بدهیم

دیبازر همچنین درباره یکی از دغدغه‌های روشن‌روان که بحث حقوق کپی‌رایت است، اظهار داشت: بخشی از موضوع این است که به خاطر تولد این اثر خوشحال باشیم و احساس افتخار کنیم که اهالی موسیقی کشور نشان داده‌اند در خلق این آثار توانمند هستند و به محض ایجاد فرصت‌هایی، آثار جدیدی تولید نموده‌اند. اما آیا این فقط نقطه آغاز است یا پایان؟ آهنگسازانی مانند آقای روشن‌روان، با کارهایی که انجام می‌دهند نسبت به محیط کار خود می‌توانند با ثبات مالی بیشتری مواجه شوند. علت این موضوع هم بنیادی است؛ زیرا آنان در چارچوب قانون‌مدار عمل می‌کنند.

او ادامه داد: حقوقی به نام کپی‌رایت داریم که بر اساس میزان عرضه و تقاضای یک اثر، به صاحب اثر پول پرداخت می‌شود. اما در ایران، اهالی موسیقی تنها کسانی هستند که آثار خود را با عشق و هزینه شخصی تولید می‌کنند اما از آن چیزی دریافت نمی‌کنند؛ چرا که جامعه نه تنها برای شنیدن آثار آنها پولی پرداخت نمی‌کند بلکه به نظر می‌رسد این کار را نوعی لطف تلقی می‌نماید. عده‌ای حتی می‌گویند که موسیقی «ماست» نیست که بابت آن پول بپردازیم.

این هنرمند همچنین تاکید کرد: در ایران موسیقی بیش از هر چیزی مصرف می‌شود، اما هزینه‌ای که باید بابت آن پرداخت شود، پرداخت نمی‌شود. آخرین باری که به صدا و سیما مراجعه کردم به آنها گفتم که اشتباه است در زمان پخش یک اثر نام فقط خواننده را بر زبان بیاورند؛ گویی خواننده تنها فردی است که به او لطف شده و استعدادش بر او نازل گشته که یک اثر را خلق کرده است. در حالی که برای ساخت یک اثر موسیقی، یک جمع از هنرمندان همکاری می‌کنند، بنابراین اگر قرار است نام آهنگ معرفی شود، باید نام تمامی افرادی که در آن کار کرده‌اند ذکر شود. البته این موضوع هم سلسله مراتبی از نظر حقوقی دارد که نام چه کسی باید اول قرار گیرد و چه کسی در انتها. به نظر می‌رسد که دستیابی به این حق ابتدایی در بحث‌های با مسوولان کشور تنها در زبان فارسی میسر نباشد. ما کسی را به گوش دادن به موسیقی مجبور نمی‌کنیم، بلکه خود شما باید مسئولیت پرداخت هزینه برای شنیدن موسیقی را بر عهده بگیرید.

اثری بود تاثیرگذار

وارتان ساهاکیان (آهنگساز) نیز در سخنانی درباره روشن‌روان و اثر جدیدش عنوان کرد: من و آقای روشن‌روان ۳۵ سال است که همدیگر را می‌شناسیم. او انسان بسیار خوب و هنرمندی خوش‌قلب است و آثار او نیز همچون شخصیتش، زیبا و تأثیرگذارند. هفته پیش که این اثر را گوش کردم، متوجه شدم که این اثر نسبت به سایر آثاری که پیش‌تر از او شنیده‌ بودیم، از جمله آثار مرتبط با موسیقی فیلم یا کارهایش با بیژن بیژنی که همه در زمان خود زیبا بودند، بسیار تأثیرگذار است. از قطعه «ای ایران» که با نگرشی اعتراضی خلق شده تا آهنگسازی که از ذوق بالایی برخوردار است و صدای خواننده که هیچ نقصی ندارد و با تمام وجود این اثر را اجرا کرده است.

برخی خواننده نیستند، ردیف‌خوان هستند

عباس سجادی (شاعر) نیز در ابتدا درباره کامبیز روشن‌روان گفت: روشن‌روان نامی معتبر و با امضای ماندگار در موسیقی ما است. او برای توصیف بیشتری نیاز ندارد، چراکه این فرصت را داشته که با خلق آثار ارزشمند، مهر تأیید بر آثار خود بزند.

او همچنین درباره خواننده اثر ـ حسین نورشرق ـ به بیان نظر پرداخت و گفت: چند سالی است با او آشنا هستم. روزی با من تماس گرفت و پس از معرفی خود گفت که شنیده من با استاد محمد سلمانی (شاعر) دوستی نزدیکی دارم و او قصد دارد یکی از غزل‌های ایشان را بخواند و به او گفته‌اند من فردی هستم که باید تصمیم بگیرم. پس از آن تماس، به دنبال کارهای آقای نورشرق رفتم و متوجه شدم او فردی است دغدغه‌مند که به انتخاب کلام در موسیقی‌اش اهمیت می‌دهد که این نشان‌دهنده عمق تفکر او است.

او ادامه داد: موسیقی ایرانی، به ویژه در بخش آوازی، به کلام وابسته است و بسیاری از خوانندگان ما که سن بالایی دارند، هنوز خواننده واقعی نیستند بلکه تنها ردیف‌خوان هستند. میان خواندن ردیف و آوازخوانی یک مرز قاطع وجود دارد. برای نمونه، اگر به بسیاری از این افراد بگویید که یک آواز بخوانند، همان آواز و شعری را که در کلاس آموخته‌اند، اجرا می‌کنند و ابتکار و ریسک در انتخاب شعر جدید نشان نمی‌دهند. البته منظورم شعر معاصر نیست، بلکه یک غزل از حافظ است که کمتر به آن پرداخته شده است.

برخی از اشعار هنوز کشف نشده‌اند

سجادی تأکید کرد: آواز، رستاخیز شعر است و خواننده به شعر جان می‌بخشد. چند روز پیش با دوستان شاعرم صحبت می‌کردم و به آنها گفتم این غزلی که استاد شجریان در نوا و مرکب‌خوانی می‌خواند که اشعارش به زیبایی گفته می‌شود: «ما گدایان خیل سلطانیم، شهروند هوای جانانیم»، انتخاب چنین شعری نیازمند درکی عمیق و شعور خاصی است. در حقیقت برای انتخاب برخی از اشعار، باید آثار شاعران را به‌دقت مرور کرد تا به چنین آثاری دست یابید. بسیاری از غزلیات و اشعار قدیمی ما هنوز به خاطر ظرفیت بالای موسیقایی‌شان یک بار هم خوانده نشده‌اند و هنوز کشف نشده‌اند. من بر این باورم که بسیاری از شعرهای کلاسیک ما را خوانندگان انتخاب نمی‌کنند، بلکه کشف می‌کنند. موسیقی در درون این آثار همواره موجود است.

او ادامه می‌دهد: دستیابی به این درک که به آن اشاره کردم، لزوماً نباید در سنین بالا رخ دهد؛ بلکه برخی از جوانان در این زمینه قابلیت‌های خود را بروز می‌دهند. با توجه به ریشه حسین نورشرق از سرزمین لرستان که مهد ملودی‌ها و آوازهای ناب است و شناختی که از موسیقی آوازی دارد، می‌تواند در کشوری مانند روسیه که محل ظهور موسیقی‌های تأثیرگذار جهانی است، با نگاهی روشن کارهای شایسته‌ای را ارائه دهد. او تنها یک خواننده نیست؛ بلکه یک سفیر هنری خوب در روسیه است. خوشحالم که در این روزهای ناخوشی که به دلیل فشارهای اقتصادی و اجتماعی با آن مواجه هستیم، چنین آلبومی به جامعه موسیقی ما افزوده شده است.

ضرورت ساخت این اثر احساس می‌شد

عبدالجبار کاکایی (شاعر و ترانه‌سرا) نیز در پیامی ویدیویی به بیان مطالبی پرداخت و گفت: تولید این آلبوم «همه ایرانم»، می‌تواند گواهی بر یک نگاه علمی و مستند به موسیقی اجتماعی ایران باشد. اشعاری که در این آلبوم مورد توجه آقای روشن‌روان قرار گرفته‌اند، دلایل روشنی از توجه ایرانیان به وجود محترم میهن را نمایان می‌سازد. پیامد افول اجتماعی دوران صفویه و تحولات تاریخی پس از آن، نمایانگر نیاز به وجود محترم برای حفظ هویت ملی خود در نام میهن بوده است. میهن‌گرایی و توجه به ملیت در عصر جدید، جامعه ایران را دچار تغییرات عمیق و اساسی کرده و به همین علت احساس نیاز به وجود اثری هنری به نام «همه ایرانم» الزامی به نظر می‌رسد. امیدوارم دیگر مجموعه‌های هنری نیز در شرایط تاریخی جدید به تولید آثار ملی و میهنی بپردازند. صداهایی که در این تصنیف شنیده می‌شود، به طرز انعطاف‌پذیری و زیبایی آثار گذشته ما را بازخوانی می‌کند و داستان عجیب و غریب توجه انسان ایرانی به سرچشمه هویت و ملیت خود را روایت می‌نماید.

روشن‌روان را باید شنید

بیژن بیژنی(خواننده) که همکاری‌های متعددی با کامبیز روشن‌روان داشته است، درباره همکاری با این هنرمند بیان کرد: احتمالاً بیشتر آثاری که روشن‌روان خلق کرده، یعنی هشت آلبوم را من خوانده‌ام. بنابراین می‌توانم بگویم که برای توصیف استاد روشن‌روان نیازی به سخن‌رانی نیست، بلکه باید شنید. در تمام سال‌هایی که در کنار او بودم، خاطرات خاطر‌انگیزی داریم که مثال‌زدنی است. همواره انتخاب شعر با من و آهنگسازی با او بود. از اینکه در تمام این سال‌ها در کنار او کار کردم، بسیار خرسندم. بسیار خوشحالم که در هر جایی که می‌روم، می‌بینم که مردم با آثاری که با او داشته‌ام یاد و خاطره دارند و بارها شنیده‌ام که گفته‌اند آقای بیژنی با آهنگ «نهان خانه دل» عشق ورزیدیم، ازدواج کردیم و فرزند دار شدیم.

او ادامه داد: در تمام آثار آقای روشن‌روان، هویت ملی موسیقی مشهود است و هر چند هم که از موسیقی کلاسیک بهره‌برداری کرده باشند، با نشانه‌هایی از موسیقی ایران آغشته است.

در تمام سال‌هایی که با او همکاری کردم، شخصیت و آرامش او زیباترین لحظات را برایم رقم زد. من و او در کلام همحال بودیم و اگر آثارمان دلنشین بوده، به خاطر همدلی و همراهی ماست.

نگاهی به صبر و متانت نوازندگان

حسین نورشرق که خواننده جدیدترین آلبوم روشن‌روان است، در ابتدای سخنرانی خود بیان کرد که: «شهریورماه که آقای روشن روان در ایران بودند، تمایل داشتند این آلبوم را رونمایی کنیم، اما متأسفانه ممکن نشد.»

او همچنین به صحبت درباره نوازندگان سازهای ایرانی این آلبوم پرداخت و گفت: مایلم درباره نوازندگان اثر صحبت کنم؛ زیرا هنگامی که با یک ارکستر سمفونیک به ویژه در خارج از کشور همکاری کنید، به دلیل ویژگی‌های سازهای ایرانی، نوازندگان تحت استرس زیادی قرار می‌گیرند. اما نوازندگان سازهای ایرانی در این آلبوم در مواجهه با ارکستر، بسیار صبوری و متانت به خرج دادند و در بین شلوغی ارکستر کار خود را به خوبی انجام دادند که برای من شگفت‌آور بود.