پیشآمد احتمالی اقدامات نظامی آمریکا و اسرائیل در دریای سرخ علیه یمن، موجب ایجاد نگرانیهای متفاوتی میان کشورهای عربی، بخصوص عربستان و قطر و امارات شده است. در این میان، عربستان به دلیل احتمال افزایش تنشها و خطر برهم خوردن آتشبس و متاثر شدن روابطش با ایران، نگرانتر به نظر میرسد.
رحمان قهرمانپور، کارشناس مسائل بینالملل، در گفتگو با «انتخاب» به بررسی احتمال افزایش تنشها در دریای سرخ پرداخت و اظهار داشت: از حدود دو دهه پیش، رقابت میان قطر، امارات و عربستان بر سر تسلط بر دریای سرخ شدت گرفته است. این سه کشور نه تنها در این منطقه، بلکه در قاره آفریقا نیز در حال رقابتاند. کشور اریتره که از اتیوپی مستقل شده، به دریای سرخ دسترسی دارد، اما اتیوپی ارتباط مستقیمی با آن ندارد. این سه کشور عربی تلاش کردهاند در این نزاعها از طرفین خاصی حمایت کنند که این امر منجر به بروز اختلافات گردیده است. حتی امارات و عربستان که معمولا ارتباط نزدیکی دارند، در مورد وضعیت یمن دچار اختلافاتی هستند. علیرغم این اختلافات، آنها برای حفظ امنیت کشتیرانی در دریای عمان و دریای سرخ، به یک توافق جمعی رسیدهاند. امارات اخیراً ناوگان دریایی نسبتا قدرتمندی ایجاد کرده است که به تأمین امنیت خطوط کشتیرانی اختصاص دارد و این مسئله به یکی از اصول سیاست خارجی آن کشور در سالهای اخیر تبدیل شده است. امارات اکنون در جزیره سقطری نیز حضور نظامی دارد تا امنیت خطوط کشتیرانی و تجارت در منطقه را تضمین کند. شرکت دبی پورت هم یکی از اصلیترین شرکتها در جیبوتی است که امارات بخشهایی از عملیات خود را علیه یمن از این ناحیه به انجام میرساند. با این حال، همه این سه کشور عربی برای تأمین امنیت در دریای سرخ همنظر هستند، زیرا هرگونه تهدید امنیتی در این منطقه میتواند به کاهش درآمدهای آنها منجر شود.
وی درباره موضع هر یک از کشورهای امارات، قطر و عربستان در قبال تنشهای اخیر در دریای سرخ گفت: قطر بهطور قطع مخالف هرگونه اقدام نظامی علیه حوثیها است. روابط نزدیک قطر با ایران و حماس و همچنین حمایت حوثیها از فلسطین، نشان میدهد که بعید است قطر به اقدامی نظامی علیه آنها رضایت بدهد. پس از بهبود روابط ایران و عربستان، خود عربستان نیز به صلح با حوثیها رسیده است و احتمال حمله آمریکا به آنها میتواند آتشبس را مختل کند. بنابراین عربستان میل چندانی به درگیری میان انصارالله و آمریکا ندارد. آمریکاییها به خوبی متوجه هستند که در شرایط فعلی، حمله به انصارالله احتمال آتشبس را به شدت کاهش میدهد. مواضع امارات هم کمی مبهم است؛ از دیدگاه معادلات داخلی یمن، امارات تمایل به تضعیف انصارالله دارد، ولی همچنین قصد تضعیف عربستان در این زمینه را نیز دارد، اما در عمل با محدودیتهایی مواجه است. ممکن است امارات در ظاهر از اقدام نظامی حمایت نکند، ولی در پشت پرده از هر اقدام که به تضعیف انصارالله کمک کند حمایت میکند. بهطور کلی مواضع عربستان، قطر و امارات در خصوص واکنش آمریکا نسبت به انصارالله یکسان نیست.
او سپس در مورد وضعیت دریای سرخ و آفریقا بعد از احتمال اقدام نظامی آمریکا اظهار داشت: ناحیه غربی دریای سرخ یک منطقه آسیبپذیر است؛ در دهههای گذشته، موضوع دزدی دریایی در این منطقه شایع بوده است؛ هم اکنون در سومالی دو دولت به اداره امور مشغولند. در اتیوپی نیز جنگ بین دولت مرکزی و چریکهای تیگرای جریان دارد و تنشهای جدی میان اریتره و اتیوپی به چشم میخورد. تنها در جیبوتی به دلیل اهمیت امنیت دریایی، بسیاری از کشورهای غربی پایگاه نظامی دارند. سودان در شمال نیز دچار جنگ داخلی است و با مصر نیز اختلافاتی دارد. متاسفانه این منطقه از نظر امنیتی بسیار شکننده است و پتانسیل ایجاد ناامنی در آن وجود دارد و رقابت میان قطر، عربستان و امارات نیز این وضعیت را تشدید کرده است. این رقابت به ضرر ایران بوده و موجب محدود شدن نفوذ ایران در این مناطق شده است. اما وقتی به سمت دریای سرخ و وضعیت عربستان و یمن نگاه میکنیم، میتوان متوجه شد که هر دو کشور منافع مهمی در این دریا دارند. برای تحقق اهداف اقتصادیاش، عربستان به یک دریای سرخ آرام نیاز دارد؛ چرا که برای توسعه گردشگری، نیازمند شرایطی بدون تنش است تا قادر به ایجاد جزایر مصنوعی در این منطقه باشد. آرامش دریای سرخ تنها با آرامش در یمن تأمین میشود؛ بنابراین عربستان به شدت نگران افزایش درگیریها در این منطقه است.
قهرمانپور افزود: به نظر میرسد احتمال بروز درگیری نظامی کم است و موضوع اصلی فعلی این است که آمریکا و همپیمانانش در پی تشکیل یک ائتلاف بینالمللی برای تامین امنیت خطوط کشتیرانی هستند. اما اگر درگیری نظامی به وقوع بپیوندد، هر دو طرف ایران و عربستان به خویشتنداری تمایل نشان خواهند داد و به زودی درگیر نخواهند شد. آنچه که حوثیها هماکنون اعلام کردهاند، هدف قرار دادن کشتیهای اسرائیلی است و قصد جنگ با دیگر کشورها را ندارند.
