مشاهده کرکس مصری در آسمان خراسان

نوع دیگری از کرکس‌ها که به نام هما شناخته می‌شود (کرکس ریش‌دار) در آسمان قزوین قابل مشاهده بوده است. کرکس‌ها برای اکوسیستم‌ها نقش بسیار مهمی ایفا می‌کنند.

به نقل از همشهری، این پرندگان با تغذیه از لاشه‌ها به کنترل شیوع بیماری‌ها کمک کرده و به پاک‌سازی محیط زیست یاری می‌رسانند. از این رو، حفاظت از آن‌ها به منظور حفظ تعادل اکولوژیکی بسیار ضروری است. از ۱۶ گونه کرکس در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا، ۱۱ گونه در خطر انقراض به ثبت رسیده‌اند که میان آن‌ها، هشت گونه به شدت در معرض خطر و سه گونه دیگر نیز در دسته خطر انقراض قرار دارند. از جمله چهار گونه کرکس رایج در ایران می‌توان به دال معمولی، دال سیاه، کرکس کوچک و هما اشاره کرد. همچنین دال پشت سفید و دال هیمالیایی نیز از گونه‌های نادر کرکس در ایران به شمار می‌آیند.

تیمار و رهایی کرکس مصری در نهبندان

مدیرکل حفاظت محیط زیست استان خراسان جنوبی، اسدالله حاتمی، اعلام کرد که یکی از همیاران افتخاری محیط زیست، یک پرنده آسیب‌دیده را به اداره حفاظت محیط زیست شهرستان نهبندان تحویل داده است. بر اساس ارزیابی‌های کارشناسان این اداره، پرنده مربوطه کرکس مصری شناخته شد که برای نخستین بار در این شهرستان مشاهده می‌شود. کرکس مصری گونه‌ای در معرض خطر انقراض است که از تیره بازان به شمار می‌آید و زیستگاه آن شامل مناطق جنوب غربی اروپا و شمال آفریقا تا هند می‌باشد و همچنین در ایران نیز وجود دارد.

کرکس‌ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند: کرکس‌های دنیای قدیم و کرکس‌های دنیای جدید. این دو گروه به خانواده‌های متفاوتی تعلق دارند. اصطلاحات “دنیای قدیم” و “دنیای جدید” به تفاوت‌های جغرافیایی، تاریخی و به ویژه تفاوت‌های تکاملی و زیستی میان قاره‌ها اشاره دارد.

دنیای قدیم (Old World): آفریقا، اروپا و آسیا

این اصطلاح به مناطق مشخصی اشاره دارد که قبل از کشف قاره‌های آمریکا توسط اروپایی‌ها در قرن پانزدهم میلادی، شناخته شده بودند. کرکس‌های دنیای قدیم از جمله کرکس مصری، کرکس لاشخور و هما، جزو این مناطق به شمار می‌روند. این کرکس‌ها متعلق به خانواده Accipitridae هستند که شامل عقاب‌ها، بازها و شاهین‌ها نیز می‌شود. آن‌ها از دید قوی خود برای یافتن لاشه‌ها بهره می‌برند. کرکس‌های دنیای قدیم معمولاً سر و گردن خود را بدون پر دارند، که این ویژگی به آن‌ها امکان می‌دهد به طور بهداشتی‌تر از لاشه‌ها تغذیه کنند. هم‌اکنون، از چهار گونه رایج کرکس در ایران، دال معمولی، دال سیاه، کرکس کوچک و هما قابل ذکر است. همچنین دال پشت سفید و دال هیمالیایی نیز از گونه‌های نادر ایرانی هستند. از مجموع ۱۶ گونه کرکس در سه قاره آسیا، آفریقا و اروپا، ۱۱ گونه در خطر انقراض قرار دارند که در این میان، هشت گونه به شدت در معرض خطر و سه گونه دیگر در خطر انقراض معرفی شده‌اند.

گونه‌های رایج کرکس‌های دنیای قدیم در ایران:

کرکس مصری (کرکس کوچک)

زیستگاه: شمال آفریقا، خاورمیانه و جنوب اروپا

کرکس مصری

دال سیاه (که با کرکس سیاه متفاوت است)

زیستگاه: اروپا و آسیا

دال (کرکس) معمولی

زیستگاه: سرتاسر خاورمیانه، شمال آفریقا و اروپا

ال (کرکس) معمولی

کرکس ریش‌دار (هما)

زیستگاه: کوهستان‌های اروپا، آسیا و آفریقا

دنیای جدید (New World: شامل آمریکای شمالی و جنوبی و برخی نواحی همجوار نظیر کارائیب

به نقاطی اطلاق می‌شود که پس از کشف قاره آمریکا توسط کریستف کلمب در سال ۱۴۹۲ میلادی، به تصرف اروپایی‌ها درآمده‌اند. کرکس‌های دنیای جدید شامل کرکس بوقلمونی، دال سیاه و کرکس غبغب‌دار هستند. این کرکس‌ها به خانواده Cathartidae تعلق دارند که به طور انحصاری به کرکس‌های دنیای جدید مربوط می‌شود. آن‌ها دارای حس بویایی فوق‌العاده‌ای هستند که به یافتن لاشه‌ها در کمک می‌کند. کرکس‌های دنیای جدید ممکن است دارای حفره‌های بینی بیضی شکل و باز بوده و برخی از آن‌ها نیز سر و گردن پرپشتی دارند.

گونه‌های معروف:

رخ‌کرکس کالیفرنیا

شاه‌کرکس

رخ‌کرکس آند

کرکس سیاه

کرکس بوقلمونی

اهمیت اکولوژیکی کرکس‌ها:

کرکس‌ها به عنوان موجوداتی اساسی در اکوسیستم‌ها عمل می‌کنند. آن‌ها با تغذیه از لاشه‌ها به پیشگیری از شیوع بیماری‌ها کمک کرده و در پاک‌سازی محیط زیست نقش دارند. به همین دلیل، نگهداری از این پرندگان برای حفظ تعادل اکولوژیکی امری کلیدی به شمار می‌رود.

کرکسی از دنیای قدیم در ایران

گونه‌ای که به تازگی در ایران مشاهده شده، کرکس مصری است که متعلق به کرکس‌های دنیای قدیم به شمار می‌رود و زیستگاه آن به طور عمده مناطق کوهستانی، بیابانی و نیمه‌بیابانی شمال آفریقا، خاورمیانه و جنوب اروپا را در بر می‌گیرد.

این پرنده طولی بین ۵۵ تا ۷۰ سانتی‌متر داشته و طول بال‌هایش حدود ۱.۵ تا ۱.۷ متر است. چهره کرکس مصری عاری از پر و زرد رنگ است که این ویژگی به وی کمک می‌کند تا از عفونت‌های باکتریایی ناشی از باقی‌مانده‌های غذایی محافظت نماید. این پرنده عمدتاً به عنوان لاشه‌خوار شناخته می‌شود و از باقی‌مانده‌های حیوانات مرده تغذیه می‌کند. علاوه بر لاشه، این پرنده از تخم‌های پرندگان دیگر، حشرات و حتی زباله‌های انسانی نیز بهره می‌برد. به دلیل انقراض زیستگاه‌ها، مسمومیت و شکار، کرکس مصری در وضعیت حفاظت شده قرار دارد و سازمان بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) این گونه را در گروه “در معرض خطر” قرار داده است.

233217