معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی با اشاره به پیشرفت پروژه راه‌آهن رشت – آستارا اظهار کرد: این طرح طبق برنامه‌ریزی‌های انجام‌شده در حال پیشرفت است و دولت روسیه برای این پروژه وامی تامین کرده است. با در نظر گرفتن توافق‌نامه‌ای که بین دو کشور فرما شده است، از اوایل سال ۲۰۲۴ میلادی، یعنی تقریباً در طی یک ماه و نیم آینده، این پروژه به مرحله اجرایی خواهد رسید.
، شهریار افندی‌زاده در یک برنامه تلویزیونی به پروژه‌های بزرگ وزارت راه و شهرسازی اشاره کرد و گفت: دو پروژه بزرگ در این وزارتخانه وجود دارد؛ یکی نهضت ملی مسکن است که هدف آن ساخت چهار میلیون واحد مسکونی در چهار سال می‌باشد و دیگری پروژه ایران‌راه است که این پروژه می‌تواند تقاطع کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب را به هم وصل کند. ایران این پروژه می‌تواند به شکوفایی منطقه و ایجاد ظرفیت‌های اقتصادی عظیم برای کشورهای همسایه منجر شود.
نقش کلیدی طرح ایران‌راه در توسعه کشورهای منطقه و جهان
وی افزود: وزیر راه و شهرسازی در اجلاس سه‌جانبه ایران، هند و روسیه در اردیبهشت سال جاری، پروژه ایران‌راه را مطرح کرد و بیان داشت که این طرح می‌تواند ظرفیت‌های بسیار زیادی را برای کشورهای منطقه و دیگر کشورهای کلیدی جهان به ارمغان آورد. ایران با ۱۵ کشور به صورت آبی و خشکی ارتباط دارد و همچنین تعدادی از کشورهای آسیای مرکزی که محصور در خشکی هستند، می‌توانند از طریق این پروژه به آب‌های آزاد دست یابند. در کریدور شمال-جنوب، مسیری از روسیه به سمت ایران و هند، و همچنین کشورهای آسیا مرکزی به سمت کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای عمان ایجاد می‌شود. علاوه بر این، محور شرق به غرب از چین به سمت اروپا نیز حاوی پتانسیل‌های عظیم برای ایران می‌باشد.
معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی به تشریح سه اقدام عمده برای دستیابی به این هدف پرداخت و گفت: نخست پروژه‌های زیرساختی است که وزارت راه و شهرسازی مسئولیت اجرای آن را بر عهده دارد. در کریدور شمال-جنوب پروژه‌های حساسی مطرح هستند که شامل محورهایی از شرق یا غرب دریای خزر و همچنین پروژه‌هایی در شرق ایران از جمله بین چابهار، زاهدان، سرخس و مشهد می‌باشند.
افندی‌زاده در ادامه بیان کرد: امروزه چرا توجه به کریدورهای ترانزیتی در جهان افزایش یافته است؟ کریدورها به عنوان زیرساخت اصلی برای کریدورهای لجستیک شناخته می‌شوند؛ این لجستیک می‌تواند در نهایت به کریدورهای تجاری و سپس به کریدورهای اقتصادی تبدیل شود که در دنیاست. بنابراین تمام کشورهای در حال جستجوی بسته‌های اقتصادی به بحث کریدورها توجه دارند؛ کریدورها می‌توانند کشورها را به هم متصل کرده و منافع مشترک ایجاد نمایند و در روان‌سازی مسائل مختلف تاثیرگذار باشند.
وی ادامه داده و افزود: ایران به عنوان یک تقاطع در بین کریدورهای شمال-جنوب و شرق-غرب شناخته می‌شود و پروژه‌های عمده‌ای در کشور داریم که با دید ترانزیتی می‌توانند اولویت بالایی پیدا کنند. ما مودهای متنوع حمل‌ونقل داریم و به خاطر موقعیت جغرافیایی‌مان و بنادر شمال و جنوب، از حمل‌ونقل دریایی بهره‌مندیم. بیش از ۲۲۰ هزار کیلومتر شبکه جاده‌ای داریم که از این مقدار، ۳۰ تا ۳۵ هزار کیلومتر آن را راه‌های اصلی تشکیل می‌دهد. همچنین در بخش زمین نیز به حمل‌ونقل ریلی توجه داریم. در حمل‌ونقل ریلی، اتصالات پیوسته‌ای صورت می‌گیرد که قطارها را قادر می‌سازد از مسیرهای ریلی کشورهای مختلف حرکت کنند، بازرسی‌ها به حداقل می‌رسد و سرعت به حداکثر خود می‌رسد، از همین رو، تمرکز اصلی ما بر پروژه‌های ریلی قرار دارد.
پروژه رشت – آستارا به زودی آغاز می‌شود
معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی به پروژه رشت – آستارا و جزییات اجرایی آن اشاره کرد و گفت: مراحل طراحی این پروژه در حال تکمیل است و ما از دولت روسیه وامی برای اینکار تامین کرده‌ایم. با توجه به توافقنامه بین دو کشور، امید داریم که این پروژه از اوایل سال ۲۰۲۴، یعنی تقریباً یک ماه و نیم دیگر، به مرحله اجرایی برسد. این طرح ۱۶۲ کیلومتر طول دارد و حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد آن را پل‌ها تشکیل می‌دهند. با تکمیل این حلقه، اتصال مستقیم به جمهوری آذربایجان برقرار شده و از آنجا به روسیه و در نهایت به شمال اروپا دسترسی خواهیم داشت؛ به این ترتیب یک شبکه متصل شکل خواهد گرفت که به ارائه تسهیلات در کریدور شمال-جنوب کمک خواهد کرد.
افندی‌زاده درباره پیشرفت پروژه رشت به آستارا گفت: این پروژه مطابق برنامه در حال پیشرفت است و پس از امضای توافقنامه در اردیبهشت، نزدیک به ۸ ماه طراحی آن طول کشید. طبق برنامه‌ریزی، تا پایان سال میلادی ۲۰۲۳، توافق اجرایی بین شرکتی که ایران معرفی کرده و شرکتی که روسیه معرفی کرده، نهایی خواهد شد و از سال بعد طراحی‌ها آغاز خواهد شد. این پروژه شامل راه‌آهن، تجهیزات و ناوگان نیز می‌باشد و دولت روسیه برای آن بسیار مشتاق است؛ زیرا مسیر انتخاب‌شده به نفع هر دو کشور است.
به‌علاوه، افندی‌زاده به پروژه چابهار – زاهدان و مسیر یونسی – مشهد اشاره کرد و گفت: بندر چابهار که به آب‌های آزاد متصل است، با یک مسیر کوتاه می‌تواند به کشورهای آسیای مرکزی و حتی افغانستان دسترسی پیدا کند. این طرح نیز یکی از پروژه‌های بزرگ وزارت راه و شهرسازی به شمار می‌رود. فاصله چابهار تا زاهدان حدود ۶۰۰ کیلومتر است که از این میان، ۱۵۰ کیلومتر آن افتتاح شده و ۴۵۰ کیلومتر دیگر در کمتر از دو سال آماده خواهد شد. مسیر زاهدان به سمت یونسی که راه‌آهن بافق به مشهد را قطع می‌کند نیز حدود ۹۰۰ کیلومتر است که در خراسان جنوبی کلنگ‌زنی شده و جزء پروژه‌های مهم وزارت راه و شهرسازی محسوب می‌گردد. این مسیر می‌تواند تفاوت زیادی در ارتباط کشورهای آسیای مرکزی که از نظر اقتصادی در حال رشد هستند، با کشورهای حوزه خلیج فارس و دریای عمان ایجاد کند.
تقویت همکاری‌ها با کشورهای همسایه
معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی بر اهمیت همکاری با کشورهای همسایه تاکید کرد و گفت: کشور آذربایجان به‌وسیله ایران می‌تواند به نخجوان متصل شود و یک پروژه ریلی از آق‌بند به سمت جلفا وجود دارد که به آذربایجان امکان می‌دهد ترانزیت کالاهایش را از داخل ایران انجام دهد. پروژه بعدی با اتصال شبکه ریلی از بندر کاسپین به رشت خواهد بود و امید داریم که تا عید به پایان برسد، یعنی شبکه ریلی‌ای که از دریا شروع شده، تقریباً ۳۵ کیلومتر خواهد بود و به رشت و پس از آن به شبکه ریلی کشور، که بندرعباس را شامل می‌شود، متصل می‌شود. همچنین پروژه شلمچه به بصره بعد از ۴۰ سال مذاکره، حالتی اجرایی به خود خواهد گرفت و این خط ریلی ۳۵ کیلومتر طول دارد که ایران را به عراق وصل کرده و از آنجا می‌توان به سمت سوریه رفت.
افندی‌زاده در ادامه به توسعه راه‌ها با کشور عراق اشاره کرده و تصریح کرد: ما سه پروژه با عراق داریم که از این میان، دو پروژه از قبل در برنامه بوده‌اند؛ یکی شلمچه – بصره و دیگری کرمانشاه به خسروی. پروژه دیگر نیز خط ریلی سنندج به باشماق و اقلیم کردستان است.
وی یادآور شد: در طرح جامع حمل‌ونقل که در حال حاضر در حال تدوین است، امید است که ظرف چند ماه آینده اولین نتایج آن به دست آید. تقریباً در تمام استان‌ها یا شبکه آزادراهی داریم و یا شبکه بزرگراهی. تامین منابع برای شبکه بزرگراهی جزء وظایف دولت محسوب می‌شود، در حالی که برای آزادراه‌ها طبق قانون مشارکت بخش خصوصی لازم است. ما برنامه‌هایی برای تحول در حمل‌ونقل جاده‌ای داریم، به ویژه توسعه به سمت غرب کشور و کشورهای ترکیه که پروژه‌های مختلفی برای این منظور تدارک دیده‌شده است.
معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی درباره نحوه سرمایه‌گذاری در پروژه‌های حمل‌ونقلی توضیح داد: وزارت راه عهده‌دار بخش فنی و اجرایی است و تامین منابع از دو حوزه می‌تواند اتفاق بیفتد؛ یکی از منابع دولتی و دیگری از سرمایه‌گذاری خصوصی، که می‌تواند داخلی یا خارجی باشد. برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی، بسته‌هایی از طرف سازمان سرمایه‌گذاری طراحی شده و جذب سرمایه‌گذاری داخلی نیز از طریق سازمان مدیریت انجام خواهد شد.
تلاش برای توسعه ناوگان ریلی از طریق توان داخلی و واردات
افندی‌زاده با اشاره به اهمیت نوسازی ناوگان در کنار زیرساخت گفت: به محض ساخت شبکه، باید تلاش کنیم تا ناوگان را تکمیل کرده و توسعه دهیم. در حال حاضر، نزدیک به ۸۵ تا ۹۰ درصد از حمل‌ونقل ترانزیتی ما از طریق جاده انجام می‌شود، اما باید سهم حمل‌ونقل ریلی را افزایش دهیم. بنابراین، باید تعداد ناوگان‌مان، به‌ویژه لوکوموتیو و واگن را بالا ببریم. طبیعی است که باید حداکثر استفاده را از تولیدات داخلی ببریم و در کنار آن واردات نیز انجام دهیم. پیش‌بینی می‌کنیم که با تکمیل این سیستم در شبکه ریلی، ظرفیت خوبی ایجاد خواهیم کرد.
وی به موضوع حمل‌ونقل ترکیبی در دنیا اشاره کرده و بیان کرد: اکنون دیگر تنها به یک مد نقل و انتقال توجه نمی‌شود و ما نیز می‌توانیم از ظرفیت بنادر خود بهره‌برداری کنیم. در کنار این موارد، مباحث نرم‌افزاری نیز مطرح است، به‌طوری که کالاهای خام باید به سرعت از مرزهای کشور عبور کنند. امروزه در دنیا پایانه‌ها به مکان‌های میهمانی تبدیل شده‌اند و ما باید در راستای استفاده از سیستم‌های الکترونیکی حرکت کنیم؛ به‌طوری که مدارک کالا باید قبل از عبور کامیون‌ها چک و آماده باشد. برای این منظور نیاز است با تمامی کشورها توافق‌نامه‌های لازم را منعقد کنیم و تمام این اقدامات با هماهنگی و بهبود تجهیزات سخت‌افزاری انجام خواهد شد.
افزایش قابل توجه ترانزیت کالا از ابتدای سال
معاون حمل‌ونقل وزیر راه و شهرسازی بر اهمیت تجارت به عنوان یکی دیگر از اقدامات مهم تاکید کرد و گفت: وقتی زیرساخت‌ها آماده شد، نقش تجارت نمایان می‌شود؛ یعنی باید مسیری را ایجاد کنیم که تجار بتوانند از این موقعیت برای عبور کالایشان با اطمینان، امنیت، سرعت بالاو هزینه پایین استفاده کنند. به همین دلیل در هشت ماه ابتدایی سال ۱۴۰۲، ۹.۵ میلیون تن عبور کالای ترانزیتی ثبت شده است که نسبت به مدت مشابه در سال ۱۴۰۱ نزدیک به ۳۰ درصد رشد داشته و امیدواریم تا پایان سال این عدد به ۱۳ تا ۱۳.۵ میلیون تن برسد؛ با این حال در برنامه هفتم هدف‌گذاری شده که این رقم به ۵۰ میلیون تن افزایش یابد.
افندی‌زاده با اشاره به منابع عظیم سرمایه در داخل کشور بیان کرد: ما باید این منابع را مدیریت کنیم تا سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حمل‌ونقل شکل بگیرد و با تضمین‌هایی که دولت ارائه می‌دهد و با سودی که برای بخش خصوصی در نظر گرفته می‌شود، انجام گردد. در زمینه حمل‌ونقل هنوز نتوانسته‌ایم اعتماد لازمی را برای بخش خصوصی به صورت درازمدت ایجاد کنیم، به همین خاطر وزارت راه و شهرسازی در حال تلاش برای تولید بسته‌های پیشنهادی است تا این اعتماد را با کمک دولت ایجاد کرده و سرمایه‌گذاری‌های خصوصی به‌خصوص از طریق تسهیلات بانکی وام‌دار شود. این روند در دیگر کشورها اجرا می‌شود و بیشتر ساخت‌وسازها توسط بخش خصوصی انجام می‌گیرد و آن‌ها نیز سود خود را متناسب با سرمایه‌گذاری‌هایشان دریافت می‌کنند.