کوههای سبلان، مأمن و مسکن برای چندین خرس محسوب میشود. بسیاری از کوهنوردانی که در روزهای گرم تابستان به این قله رفتهاند، خاطرات و داستانهایی از خرسهای قهوهای سبلان دارند. یک نفر شاهد بوده که «این حیوان را در نزدیکی پناهگاه کوهنوردان دیده که به همراه تولههایش در جستجوی غذا بود» و دیگری به یاد میآورد که بوی غذا خرس و بچههایش را به سوی چادر کوهنوردان جلب کرد و موجب آسیب به چادر و محتویات داخل آن شد.
صحبت از خرس است؛ پستانداری وحشی که در فصول مختلف به انواع گوناگون غذا روی میآورد و تنوع و حجم مواد غذایی که در طبیعت پیدا میکند با آنچه انسانها به آنها میدهند، زمین تا آسمان تفاوت دارد. تغذیه آنها با مواد غذایی انسان میتواند موجب بروز مشکلات متعددی شود. در کشورهای پیشرفته، قوانین سختگیرانهای در خصوص تغذیه حیوانات وجود دارد، اما در عین حال، در باور عمومی برخی از هموطنان ما، این رفتار بهعنوان نشانهای از محبت و انساندوستی تلقی میشود.
با همین رویکرد، گروهی از کوهنوردان بهطور غیرمعمول به این حیوانات وحشی غذا میدهند. به عقیده فعالان محیط زیست و دامپزشکان، این رفتار غیرمسئولانه باعث میشود که حیوانات وحشی به جای آنکه تواناییهای طبیعی خویش را در مواجهه با خطرات و شکار حفظ کنند، به تدریج رفتارهایشان تغییر کند و به مناطق انسانی نزدیک شوند. این امر هم برای خود حیوانات و هم برای انسانها خطرناک است.
زمانی که خرسها متوجه میشوند که میتوانند مرتباً برای پیدا کردن غذا به همان منطقه برگردند، بیاحتیاطتر و جسورتر میشوند. ضربالمثل معروف «خرس سیر شده، خرس مرده است» به این معنا نیست که خرس به دلیل خوردن غذای انسان خواهد مرد. غذا به خودی خود خطرناک نیست، بلکه محلی که غذا در آن قرار دارد است که آن را برای انسانها و خرسها خطری میسازد.
خرسها به مکانهایی بازمیگردند که میدانند میتوانند غذایی پیدا کنند. غذایی که بهدست انسانها رها میشود معمولاً در مناطق پرجمعیت قرار دارد که این مسئله زندگی خرسها و سایر انسانها را به خطر میاندازد. متأسفانه، این خرسها به دلیل تبدیل شدن به تهدیدی برای جامعه، اغلب کشتار میشوند.
در حالی که شناسایی محدوده پراکنش خرس قهوهای، بررسی آمار جمعیت این گونه، ارزیابی شرایط زیستمحیطی، مطالعه زیستگاه و وضعیت جمعیت گونههای همزیست با آن، نصب تابلوی هشدار و آموزش جوامع محلی، عشایر و زنبورداران، کوهنوردان و برنامهریزی و مدیریت اطلاعات بهدستآمده، اقداماتی اساسی در جهت حفظ و بقای خرس قهوهای سبلان به شمار میرود، اما رفتارهای احساسی کوهنوردان همچنان مشکلاتی را به وجود میآورد.
یکی دیگر از عواقب تغذیه این پستاندار این است که چرخههای اکولوژیکی او بههم میخورد. حیوانات وحشی در فصول مختلف از مواد غذایی متفاوتی استفاده میکنند و این تنوع و حجم، با غذایی که انسانها ارائه میدهند، بهطور کامل متفاوت است و این امر میتواند موجب بروز مشکلات متابولیسمی و تغییر در رفتار طبیعی آنها گردد؛ همچنین، باعث افزایش تعارضات میان آنها و شیوع بیماریهای گوناگون میشود. تمام این مسائل ناشی از زبالههایی است که انسانها به اشتباه بهعنوان غذا به وحشیها میدهند.
بدون شک، مشاهده یک خرس در طبیعت میتواند تجربهای هیجانانگیز باشد، اما اگر با یک خرس مواجه شدید، بههیچوجه به سمت آن نروید یا سعی نکنید به آن غذا بدهید. خرسها معمولاً برای انسانها خطرناک نیستند مگر اینکه تحریک شوند. در طبیعت، آنها اغلب از ما میترسند و ترجیح میدهند به رویارویی نزدیک نشوند.
