بازار سهام به‌وضوح تحت تأثیر عوامل سیاسی قرار داشته و نتوانسته است عملکرد بهتری نسبت به وضعیت کنونی خود ارایه دهد. به‌طوری‌که پس از گذشت هشت ماه از آغاز سال، شاخص کل همچنان در محدوده ۲ میلیون واحد به‌سر می‌برد و به‌سختی از این محدوده عبور کرده است. تحقیقاتی که در خصوص رفتار سرمایه‌گذاران انجام شده، نشان‌دهنده این واقعیت است که با نزدیک شدن به انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا و رقابت نزدیک هریس و ترامپ، تمایل به سرمایه‌گذاری فعال در بازار جدی‌تر کمرنگ شده و روند خروج سرمایه‌های حقیقی شتاب بیشتری گرفته است. آمارها حاکی از آن است که در چهار روز معاملاتی اخیر و همزمان با تب انتخابات در ایالات متحده، سهامداران خرد به فروش سهام خود روی آورده‌اند. همچنین در نتیجه، تالار بورس در پنج روز معاملاتی اخیر با خروج ۹۲۴ میلیارد تومان سرمایه مواجه گردید.
وضعیت بازار سهام در پساانتخابات
در حالی که نمی‌توان تمام عوامل ترس معاملاتی اخیر را تنها به انتخابات آمریکا نسبت داد، متغیرهای دیگری همچون ریسک‌های غیر اقتصادی نیز در این زمینه نقش دارند؛ اما شواهد نشان می‌دهد که انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا اثرات قابل توجهی بر روی مسیر بازارها به‌ویژه بورس دارد. به این ترتیب، آنچه پس از این انتخابات روی خواهد داد همواره به‌عنوان یک عامل تأثیرگذار مطرح خواهد بود. یکی از علل نوسانات اخیر در بازارهای مالی و ادامه خروج پول از بورس تهران، سناریوهای مختلف پیرامون نتیجه دوئل انتخاباتی است که باعث واکنش‌های مفرط سرمایه‌گذاران شده است. کارشناسان بازار سرمایه بر این باورند که در شرایط کنونی و با توجه به سناریوهای گوناگون «پساانتخابات»، نمی‌توان انتظار ورود سرمایه قوی به بازار و رونق خرید در آن را داشت. در بازارهای موازی نیز وضعیت به همین شکل ادامه دارد؛ با این تفاوت که قیمت‌ها به سطوح جدیدی رسیده‌اند.
در این هم راستا، برخی از تحلیلگران بر این نظرند که پس از مشخص شدن نتیجه انتخابات، در نخستین مرحله همه بازارهای مالی متأثر از هیجانات واکنش نشان می‌دهند و به مرور قدری به رفتارهای منطقی‌تری سوق پیدا خواهند کرد. از آنجا که شرایط بورس تهران به‌طور کامل متفاوت با بازارهای موازی است، این مسئله می‌تواند معادلات بازار را پیچیده‌تر نماید. بررسی‌ها نشان می‌دهد که بازار سهام از آغاز سال همواره تحت تأثیر شوک‌های سیاسی و اقتصادی قرار گرفته و با چالش‌های خروج پول روبه‌رو بوده است. از ابتدای سال جاری، بیش از ۲۶ هزار میلیارد تومان از سرمایه‌های حقیقی از بازار خارج شده که خود گویای عدم اطمینان‌ها در این فضا است. گروهی از کارشناسان بازار سرمایه بر این باورند که سیاست‌های رئیس‌جمهور جدید ایالات متحده می‌تواند تبعات زیادی به لحاظ اقتصادی و سیاسی بر کشور ما بگذارد.
با توجه به کاهش بیش از ۸ درصدی بورس از ابتدای سال جاری، برخی کارشناسان امکان تقسیم وضعیت بورس ۱۴۰۳ به دو دوره قبل و بعد از انتخابات آمریکا را مطرح کرده‌اند. البته در انتخابات‌های گذشته نیز بازارها رفتارهای مشابهی از خود نشان دادند، اما امسال ریسک جنگ نیز به این عوامل افزوده شده است. از این‌رو، پیش‌بینی‌های بسیاری از فعالان بازار حاکی از آن است که روند آتی معاملات سهام همچنان تحت تأثیر ابهامات و تردیدها خواهد بود؛ به‌ویژه اینکه بورس تهران در شرایطی متفاوت نسبت به انتخابات قبلی ایالات متحده به‌سر می‌برد. این موضوع بیانگر نکته مهمی است که نباید واکنش بازار در چهار سال پیش را به احتمال واکنش‌های بازار سهام در این دوره مرتبط ساخت.
تفاوت‌های بازار در دو دوره اخیر
در دوره قبل و در آستانه انتخابات ایالات متحده، بورس در حالتی بیشتر از ارزش ذاتی خود قرار داشت. در انتخابات ۲۰۲۰، بورس تهران با ورود سرمایه کلان مواجه بود و از ابتدای سال ۹۹ تا ۱۳ آبان ۹۹، بازدهی بالای ۱۴۶ درصد را تجربه کرد. همچنین در این دوره، تالار بورس ورود سرمایه‌ای بیش از ۷۰ هزار میلیارد تومان را جشن گرفت. اما در حال حاضر با شرایط متفاوتی روبه‌رو هستیم. همان‌طور که مشاهده شد، در روزهای اخیر با بروز نوسانات در بازار، سرعت خروج پول نیز دوباره افزایش یافته است. یکی از تفاوت‌های بارز وضعیت کنونی بورس این است که ریسک جنگ و تنش‌های منطقه‌ای، بار روانی منفی را بر جو بازار سرمایه مستولی کرده است.
در نتیجه می‌توان نتیجه‌گیری کرد که در صورت شکل‌گیری انتظارات تورمی جدید به واسطه سکانداری مجدد ترامپ و احتمال جهش نرخ ارز، بازار سهام نیز یک روند جدید را تجربه خواهد کرد. با توجه به وضعیت کنونی معاملات سهام، احتمال گذر بورس از بحران در کوتاه‌مدت چندان مؤثر نیست؛ اما در صورت ایجاد انتظارات تورمی جدید، اوضاع بورس نیز متحول خواهد شد. به‌عبارتی ساده‌تر، بازار سهام برای همراهی با سایر بازارها چاره‌ای جز ورود به فاز صعودی نخواهد داشت و ممکن است در میان‌مدت فاصله خود از بازارهای موازی را جبران نماید. یکی از نکات کلیدی در این باب آن است که پس از اعلام نتیجه انتخابات، احتمال تغییر رویکرد برخی از سیاست‌های اقتصادی داخلی کشور وجود خواهد داشت.
در سال‌های گذشته، بارها به دلیل تصمیمات نادرست سیاستگذاران اقتصادی، بورس در مسیر صعودی خود با وقفه مواجه شده است. علاوه بر این، در صورت کاهش انتظارات تورمی در بازار سرمایه، چنانچه نرخ سود بانکی کاهش یابد و نرخ دلار نیما افزایش یابد، بورس قادر خواهد بود به تدریج به مدار تعادل وارد شود. رفتار سیاستگذاران اقتصادی پس از مشخص شدن نتیجه انتخابات ریاست‌جمهوری ایالات متحده حائز اهمیت خواهد بود. بایستی به یاد داشت که وضعیت تنش‌ها و مناقشات در خاورمیانه هم‌اکنون در سطح بالایی قرار دارد که این امر نیز تأثیر قابل توجهی بر افزایش تقاضا برای دلار در بازار آزاد خواهد داشت. در راستای تبیین ابهامات فعلی بازار، علاوه بر ریسک‌های موجود، وضعیت بازارهای جهانی نیز باید مد نظر قرار گیرد.