در ۲۴ ساعت گذشته، زنگ هشدار آلودگی هوا در برخی نواحی تهران به صدا درآمده‌است! البته در بعضی از ساعات شب و در نقاط خاص، شرایط از وضعیت هشدار به بحران قهوه‌ای یعنی وضعیت خطرناک ترسیم شده است. غبار ناشی از گرد و غبار به اندازه‌ای گسترش یافته که شبح آسمان آبی حتی در دل تابستان نیز ناپدید شده است. آسمانی که در دل غبار پنهان شده و چند متر آن طرف‌تر به راحتی قابل رویت نیست. در این میان، وزارت بهداشت از عموم مردم درخواست کرده است: «در صورت عدم وجود کار ضروري، در خانه یا در محیط‌های سرپوشیده بمانید».
این مشکل آلودگی هوا چندین سال است که فقط مختص فصل‌های سرد سال نیست و حتی در روزهای گرم تابستان نیز ذرات معلق به شهرهای گوناگون از جمله پایتخت راه پیدا کرده و به معضلی جدی تبدیل شده‌اند. در ۲۴ ساعت گذشته، آلاینده اصلی هوای تهران «ذرات معلق با قطر کمتر از ۱۰ میکرون» بود که با میانگین ۳۱۸، نشان‌دهنده کیفیت هوای خطرناک بود. در حال حاضر این آلاینده همچنان در وضعیت ناسالم برای گروه‌های حساس با میانگین ۱۱۷ قرار دارد. به همین خاطر، کارگروه اضطراری آلودگی هوای استان تهران تشکیل جلسه داد. همچنین جلسه‌ای اضطراری برای بررسی بحران گرد و غبار با حضور معاون محیط‌زیست انسانی سازمان حفاظت محیط‌زیست و نمایندگانی از سازمان هواشناسی برگزار شد. البته باید گفت که نتایج این جلسه تأثیر چندانی در تغییر وضعیت آلودگی هوا نداشت!
تهرانی‌ها تنها شش روز هوای پاک داشتند
از ابتدای سال جاری در تهران، ۶۷ روز هوای قابل‌قبول، ۳۱ روز ناسالم برای گروه‌های حساس، شش روز هوای پاک، سه روز ناسالم برای همه گروه‌ها و یک روز بسیار ناسالم تجربه شده‌است.
سال گذشته، ساکنان پایتخت فقط هفت روز هوای پاک را تجربه کردند، اما در مجموع ۲۱۴ روز هوای سالم در سطح قابل‌قبول، ۱۲۷ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس و ۱۹ روز هوای ناسالم برای تمامی گروه‌های سنی را گزارش دادند.
طبق شاخص کیفیت هوا (AQI)، وقتی عدد شاخص بین ۵۱ تا ۱۰۰ باشد، کیفیت هوا در سطح قابل‌قبول است؛ اما اگر شاخص بین ۱۰۱ تا ۱۵۰ باشد، وضعیت برای گروه‌های حساس، ناسالم است و سطوح بالاتر از ۱۵۰ خطرناک قلمداد می‌شود.
در خانه بمانید تا در امان باشید!
محمد نوری سپهر، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی البرز، به افزایش پدیده گرد و غبار در نقاط مختلف کشور اشاره می‌کند و نسبت به عواقب بهداشتی این آلودگی هشدار می‌دهد. او می‌گوید: «ذرات معلق ناشی از گرد و غبار، معمولاً بین ۲.۵ تا ۱۰ میکرون هستند و به راحتی به دستگاه تنفسی نفوذ می‌کنند، که می‌تواند به تشدید بیماری‌های ریوی، آسم، برونشیت مزمن و حتی بیماری‌های قلبی- عروقی منجر شود. این آلودگی به طور خاص برای کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به بیماری‌های قلبی و تنفسی بسیار خطرناک است.»
وی در روزهایی که شاخص آلودگی بالا می‌رود، به مردم آسیب‌پذیر توصیه می‌کند از خروج به فضای باز خودداری کرده و در صورت لزوم از ماسک‌های مناسب استفاده کنند. او همچنین به بسته نگه‌داشتن درها و پنجره‌ها و استفاده از دستگاه‌های تصفیه هوا در داخل مکانی که افراد حضور دارند، تأکید دارد.
نوری سپهر همچنین به ماندن در فضاهای داخلی با تهویه مناسب و کاهش زمان‌های فعالیت در فضاهای باز تأکید می‌کند و توصیه می‌کند از ورزش و فعالیت بدنی در فضای بیرونی خودداری شده و در صورتی که در خودرو هستید، شیشه‌ها را بالا نگه‌دارید و گردش هوای داخل خودرو را فعال کنید. همچنین یادآور می‌شود که مصرف مایعات، میوه و سبزیجات را فراموش نکنید.
این استاد گروه بهداشت محیط بر اهمیت آگاهی‌بخشی عمومی و همکاری بین‌سازمانی برای کاستن از منابع گرد و غبار تأکید کرده و می‌گوید: «کاهش کانون‌های داخلی و همکاری با کشور‌های همسایه برای مدیریت کانون‌های خارجی گرد و غبار باید در اولویت برنامه‌های ملی قرار گیرد.»
وزارت بهداشت نیز با تأکید بر اینکه در صورت عدم وجود کار ضروری، بهتر است شهروندان در خانه بمانند، توصیه‌هایی برای محافظت از آثار آلودگی هوا منتشر کرده‌است.
بر اساس این توصیه‌ها، برای کنترل شرایط باید از استعمال دخانیات پرهیز شود و افرادی که دچار آسم هستند یا در صورت مشاهده علائم دیگری مانند تنگی نفس، سرفه، خس‌خس و درد قفسه صدری باید به پزشک مراجعه کنند.
همچنین تأکید شده است که اگر کار اضطراری ندارید، بهتر است در خانه یا محیط‌های بسته بمانید و درها و پنجره‌ها را ببندید. از فعالیت‌های سنگین و ورزش در فضای باز دوری کرده و زمان آن را به حداقل برسانید.
در شرایط بیرون، حتماً از ماسک و عینک استفاده کنید و برای کاهش تماس با گرد و غبار در محیط زندگی، روزانه نظافت را انجام دهید.
افزایش مصرف سبزیجات تازه و مایعات برای دفع سموم از بدن، استفاده از تجهیزات حفاظتی برای کارمندان شاغل در مناطق پر از گرد و غبار و تنظیم سیستم تهویه خودرو در وضعیت گردش مجدد هوا از دیگر مواردی است که باید در ایام آلودگی مدنظر قرار گیرد.
مهاجرت غبارهای داخلی و خارجی
بجز نیمه غربی و بخشی از مرکز کشور، بیشتر استان‌ها به خاطر کانون‌های محلی درگیر گرد و غبار هستند، اما این گرد و غبار از کجا سرچشمه می‌گیرد و این دود چه طور به چشم ما می‌رسد؟ این سؤالی است که بهزاد رایگانی، سرپرست دبیر ستاد ملی سیاستگذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار در پاسخ خواهد گفت: «این پدیده ناشی از منشأ داخلی و خارجی است که از یکدیگر مستقل می‌باشند. بخشی از این گرد و غبار به ویژه از کشور سوریه و قسمتی از عراق وارد شده که استان‌های غربی ایران و بخشی از استان‌های مرکزی را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این کانون‌ها عمدتاً در سوریه فعال هستند.»
رایگانی تأکید می‌کند که بخش عمده گرد و غبارهای اخیر در تهران از اراضی جنوبی و شرقی این شهر ناشی می‌شود، که شامل نواحی بیابانی جنوب استان تهران و زمین‌های کشاورزی است که به خاطر خشکسالی زیر کشت نرفته و حالا متروکه شده‌اند. در شرق تهران به سمت استان سمنان هم یک ناحیه بیابانی بزرگ وجود دارد که فعال شده است.
میهمانان ناخوانده از سوریه و عراق
رایگانی در مورد منشأ خارجی گرد و غبار می‌گوید: «عمده کانون‌های تأثیرگذار بر کشور ما در سوریه واقع‌اند که در مسیر خود، محرک‌های محلی از عراق را هم فعال می‌سازند و در نهایت بر ایران تأثیر می‌گذارند. بنابراین در واقع بیش از همه تأثیرات از کشور سوریه است که به دلیل تحولات جاری در این کشور امکان تعامل با آنها وجود ندارد.»
در مورد عراق نیز گویا طرف عراقی اعلام کرده است که به دلیل معضلات مالی، مسائل کنترل گرد و غبار را از اولویت خارج کرده‌است. پیش‌تر کویت اقدام به کنترل کانون‌هایی کرده که از عراق بر این کشور تأثیر می‌گذارند و هزینه‌های آن را خود بر عهده گرفته است. رایگانی تأکید می‌کند که ایران نیز آمادگی دارد بخشی از هزینه‌ها را متقبل شده و کمک فنی ارائه کند، اما منتظر عادی‌سازی شرایط هستیم تا روند همکاری آغاز گردد.
او با بیان اینکه در گذشته نیز رویدادهای گرد و غبار وجود داشته است، می‌گوید: «امسال متأسفانه کشور با خشکسالی جدی مواجه است و به دلیل بروز خشکسالی، بیشتر آب‌های سطحی در زمینه شرب استفاده می‌شود؛ این امر باعث شده که بسیاری از اراضی داخلی کشور فاقد پوشش گیاهی باشند و زمین‌های کشاورزی به دلیل کمبود منابع آبی رها شده‌اند. این شرایط ناشی از اقلیم است و پدیده‌ای طبیعی محسوب می‌شود، اما امسال به خاطر خشکسالی عمیق، با شدت بیشتری بروز کرده‌است.»