مدیرعامل اتحادیه تعاونی‌های عمرانی و انبوه‌سازی تهران به‌تازگی از آغاز پروژه ساخت واحدهای مسکونی با متراژهای ۲۵ تا ۹۰ متر خبر داد.
این خبر باعث شده تا دوباره بحث درباره واحدهای ۲۵ متری در اخبار مربوط به مسکن مطرح شود. محمدصالح شکوهی بیدهندی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت و کارشناس حوزه مسکن، ، به تبعات منفی بلندمدت ساخت و عرضه این نوع واحدها در بازار اشاره کرد و تأکید نمود که هدف از ساخت این واحدها جذب سرمایه‌های کوچک مردم است. وی همچنین تصریح کرد که ساخت واحدهای ۲۵ متری در نهایت به افزایش میزان زمین و مسکن در بازار منجر خواهد شد و بر اساس این امر، می‌تواند تضاد طبقاتی در جامعه را به وجود آورد. تجربه پروژه پروئیت در ایالت میسوری آمریکا نیز نشان داده است که این نوع واحدها ممکن است مشکلات فرهنگی و اجتماعی را ایجاد کنند. بنابراین، بهتر است که دولت مسئولیت ساخت مسکن را به خود مردم واگذار کند.
ساخت واحدهای کوچک به‌هیچ وجه نمی‌تواند افراد را صاحب‌خانه کند.
شکوهی بیدهندی درباره پیامدهای منفی مسکن‌های با متراژ کوچک بیان کرد: «واحدهای ۲۵ متری که بارها اقدام به ساخت آنها شده، اثرات اجتماعی و فرهنگی متعددی دارند. به‌عنوان مثال، دولت شعار فرزندآوری سر می‌دهد، اما چنین هدفی با کوچک شدن واحدهای مسکونی ممکن نخواهد بود. همچنین، در فرهنگ ایرانی-اسلامی، ارزش‌هایی چون صله رحم و حفظ پیوندهای خانوادگی وجود دارد. بنابراین، به‌روشنی مشخص است که مسکن کوچک در تضاد با این ارزش‌ها و شعارها قرار می‌گیرد. از سوی دیگر، ابعاد اقتصادی واحدهای ۲۵ متری بیشتر برای انبوه‌سازان حائز اهمیت است. برخلاف تصور عمومی، ساخت این واحدها منجر به افزایش قدرت خرید مردم نمی‌شود. به عبارت دیگر، این باور وجود دارد که خانواده‌ها به‌واسطه کوچک بودن واحدهای ۲۵ متری می‌توانند صاحب‌خانه شوند. این یک تصور نادرست است و در بلندمدت جوابگوی تقاضای بازار نیست.»
ساخت ۲۵ متری به معنای افزایش قیمت مسکن است
عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت در خصوص عدم تأثیر ساخت واحدهای کوچک در خانه‌دار شدن مردم اظهار داشت: «به واقع، عرضه واحدهای ۲۵ متری به جذب سرمایه‌های خرد در بازار زمین و مسکن منجر می‌شود. این موضوع یکی از علل ایجاد تورم در حوزه مسکن است. در حال حاضر، به دلیل نگاه سرمایه‌ای به مسکن و زمین، بازار مسکن با تورم روبه‌رو است. این وضعیت، نرخ تورم زمین و مسکن را از تورم عمومی جامعه بیشتر کرده است. ساخت و عرضه این نوع مسکن‌های کوچک در حقیقت به تشدید سرمایه‌داری در بخش مسکن کمک می‌کند و به طبع، قیمت این واحدها را افزایش می‌دهد. همچنین، وقتی مساحت مسکن از حد مشخصی کمتر شود، معیار قیمت‌گذاری آن دیگر متراژ نیست. در حال حاضر، واحدهای کوچک به‌جای آنکه به متراژ بفروشند، بر اساس واحد، فواید اقتصادی بیشتری نصیب فروشندگان می‌کنند. به بیان ساده، نمی‌توان با میکرو آپارتمان‌ها دسترسی خانواده‌ها به بازار مسکن را تسهیل کرد.»
انبوه‌سازان به دنبال منافع شخصی‌اند
این کارشناس مسکن در مورد تضاد اقتصادی ناشی از ساخت واحدهای ۲۵ متری گفت: «اولین و مهم‌ترین ملاک انبوه‌ساز، منفعت شخصی اوست. به عبارت دیگر، هدف اصلی آنها خانه‌دار کردن مردم نیست. با کوچک‌تر شدن واحدهای آپارتمانی، فرآیند ساخت و فروش برای انبوه‌سازان ساده‌تر می‌شود و در نتیجه آنها سود بیشتری کسب می‌کنند. از این رو، می‌توان گفت که آنها بیشتر به فکر منافع خود هستند. اما اگر وزارت راه و شهرسازی به‌دنبال بهبود شرایط مسکن برای مردم است، نباید به نظرات انبوه‌سازها و پیمانکاران توجه کند، بلکه باید این مسئولیت را به خود مردم واگذار کند. یعنی، زمین را به افرادی که واجد شرایط هستند مانند جوانان در آستانه ازدواج و بی‌خانه‌ها واگذار کند تا آنها بتوانند به تدریج و متناسب با توان مالی خود مسکن مورد نیازشان را بسازند و مالک شوند.
او در ادامه افزود: «اگر هنوز وزارت راه و شهرسازی معتقد است که همانند تجربیات قبلی با جمع‌آوری سرمایه از مردم و پرداخت به انبوه‌سازان برای ساخت واحدهای ۲۵ تا ۹۰ متری، مردم صاحب‌خانه خواهند شد، کاملاً در اشتباه است. به بیان دیگر، روش ساخت پیمانکاری مسکن برای مردم یک رویکرد نادرست است و نباید دوباره تکرار شود. نشستن در جایگاه حاکمیتی و تصور اینکه با ساخت واحدهای ۲۵ متری برای مردم لطفی کرده‌اند، کاملاً برخلاف اصولی است که باید در جامعه به اجرا درآید. هدف باید این باشد که مردم ولی نعمت حاکمیت باشند.
حتی در نگرش مذهبی نیز به حاکمیت توصیه شده است که در کنار اقشار کم‌درآمد جامعه زندگی کند و نه اینکه برای مردم زندگی در واحدهای کوچک را توصیه کند، در حالی که خود و انبوه‌سازان در چنین شرایطی زندگی نکنند. نگرش کنونی سیاستگذاران به‌گونه‌ای است که به جای ارائه راه‌حل مناسب، بر این باورند که چون مردم توان خرید مسکن مناسب را ندارند، بایستی برای تامین سرپناهی که دولت می‌سازد، از آنها تقدیر شود.»
نکات تجربه پروژه پروئیت آیگو باید الگوی ما باشد
شکوهی بیدهندی با تأکید بر اینکه ساخت واحدهای ۲۵ متری به افزایش تضاد طبقاتی در جامعه دامن می‌زند، گفت: «تجربه‌های جهانی در زمینه ساخت واحدهای کوچک متراژ نشان داده‌اند که در درازمدت، این پروژه‌ها به شکست منجر می‌شوند. مشکلات فرهنگی و اجتماعی از مهم‌ترین عوامل شکست این نوع پروژه‌هاست. وجود مشاعات زیاد در این واحدها باعث بروز این مشکلات می‌شود. زیرا کنترل بر مشاعات به‌ویژه در فضاهای کوچک امری دشوار است. از این رو، این خانه‌ها می‌توانند به کانون آسیب‌های اجتماعی تبدیل شوند. به‌عنوان مثال، پروژه پروئیت آیگو واقع در ایالت میسوری آمریکا به دلیل مشکلات اجتماعی و فرهنگی شدید در دهه ۷۰ میلادی توسط دولت تخریب شد.»