محصولات تولیدی تولیدکنندگان خودروهای تجاری در دوره زمانی مورد بررسی شامل کامیون، کامیونت، مینی‌بوس، اتوبوس، ون و پیکاپ می‌باشد.
به گفته کارشناسان صنعت خودروهای سنگین، افت در تولید گریبانگیر تقریبا تمامی شرکت‌های تولیدکننده خودروهای تجاری در دو ماه ابتدایی سال جاری شده و علت اصلی آن کمبود ارز است. با توجه به ماهیت محصولات تولیدی و همچنین مشکلات در زمینه داخلی‌سازی، این تولیدکنندگان برای تأمین قطعات به شدت به واردات وابسته هستند و این موضوع بدون تأمین ارز امکان‌پذیر نیست. فعالان این حوزه اظهار می‌کنند که در دو ماه ابتدایی امسال، تأمین ارز برای تجاری‌سازان به موضوعی حاد تبدیل شده و این مسئله باعث بروز تیراژ بسیار پایین و افت قابل توجه تولید نسبت به سال گذشته شده است. عدم دسترسی به ارز البته مسأله جدیدی در صنعت خودروسازی کشور نیست، اما در چند ماه اخیر، به ویژه در اردیبهشت و احتمالا خرداد، این مشکل شدت بیشتری پیدا کرده است. از آنجایی که این چالش همچنین بر تولید خودروهای سواری در دو ماه ابتدایی امسال تأثیر گذاشته است، به نظر می‌رسد تأثیر آن بر تولید خودروهای تجاری یحتمل بیشتر به چشم می‌آید.
برخلاف خودروهای سواری که مشمول قیمت‌گذاری دستوری هستند، خودروهای تجاری مشمول این سیاست نیستند، بنابراین انتظار می‌رود تجاری‌سازان در زمینه تأمین نقدینگی با مشکل خاصی مواجه نباشند، مگر آنکه بازارشان از رکود رنج ببرد و فروش آنها کاهش یابد.
در حالی که چالش اصلی در صنعت خودروهای سواری، فریز قیمت‌ها است که به محدودیت در تأمین نقدینگی و رشد و حتی حفظ تولید منجر شده است، تجاری‌سازان از این نظر با بحران قیمت‌گذاری کنترل‌شده مواجه نیستند و اصلی‌ترین مشکل آنها کمبود ارز است. در نهایت، کشور به دلیل تحریم‌ها با مشکلات تأمین ارز دست و پنجه نرم می‌کند و تولیدکنندگان نیز به هیچ وجه نمی‌توانند ارز مورد نیاز خود را تأمین کنند. ادامه این وضعیت می‌تواند به کاهش شدیدتر تولید در شرکت‌های تجاری منجر شود و حتی ممکن است به تعطیلی یا نیمه تعطیلی برخی از آنها منجر گردد. این در حالی است که کشور از تعداد زیادی خودروهای فرسوده تجاری به ویژه اتوبوس، مینی‌بوس و کامیون رنج می‌برد و ضرورت دارد این خودروها اسقاط و با مدل‌های جدید جایگزین شوند. خودروهای فرسوده تجاری سهم عمده‌ای در آلودگی هوا داشته و مصرف سوخت بالای آنها باعث هدر رفت روزانه میلیون‌ها لیتر سوخت می‌شود. علاوه بر این، این خودروها به دلیل فرسودگی پایین بودن ایمنی خود، در بروز تصادفات و حوادث جاده‌ای نقش مهمی ایفا می‌کنند؛ بنابراین کاهش تولید محصولاتی مثل اتوبوس، مینی‌بوس و کامیون، اسقاط و جایگزینی خودروهای فرسوده سنگین و نیمه‌سنگین را با چالش‌های جدی مواجه می‌کند و آسیب زیادی به اقتصاد کشور می‌زند.
افت ۳۴ درصدی ایران خودرودیزل
به نقل از صورت‌های مالی سه تجاری‌ساز بزرگ کشور، مجموع تولید این شرکت‌ها در دو ماه ابتدایی امسال به ۲هزار و ۲۶۸ دستگاه رسید. در حالی که تولید آنها در دو ماه ابتدایی سال گذشته ۳هزار و ۶۵۱ دستگاه بوده، این آمار نشان‌دهنده افت چهل درصدی در مدت مشابه سال جاری است.
گرچه تولید تجاری‌سازان در اردیبهشت نسبت به فروردین افزایش یافته، این رشد عمدتا به دلیل پایین بودن تیراژ فروردین است. خودروسازان به طور معمول در فروردین به دلیل تعطیلات نوروز، نیمی از این ماه را از دست می‌دهند و به صورت معمول چیزی حدود نیمی از ظرفیت تولید خود را به کار می‌زنند. این وضعیت به همین دلیل تولید اردیبهشت همواره بیش از تولید فروردین است و امسال نیز این روند تکرار شده است؛ بنابراین آمار خرداد می‌تواند معیاری بهتری برای ارزیابی تولید ماهانه خودروسازان باشد و باید دید که آیا این آمار نسبت به اردیبهشت افزایش یافته یا کاهش خواهد داشت.
در این مقطع، واحد تجاری‌ساز ایران‌خودرو یعنی ایران خودرودیزل، بالاترین میزان تولید را به خود اختصاص داده است. کل تولید این شرکت در دو ماه ابتدایی سال جاری به ۱ هزار و ۸۶۳ دستگاه رسید، این در حالی است که در دوره زمان مشابه سال گذشته، ۲هزار و ۸۱۴ دستگاه فراتر از این میزان تولید کرده بود؛ بنابراین ایران‌خودرودیزل در دو ماه ابتدایی امسال با افت تقریباً ۳۴ درصدی نسبت به سال گذشته مواجه است. همچنین آمار تولید ماهانه این شرکت (در اردیبهشت) به ۱هزار و ۳۱۶ دستگاه رسیده که نشان‌دهنده رشد نسبت به فروردین است، بخشی از این افزایش نیز ناشی از پایین بودن تولید فروردین به خاطر تعطیلات نوروزی است.
محصولات تولیدی ایران خودرودیزل در دو ماه ابتدایی امسال شامل خودروهای سنگین باری، اتوبوس و ون و پیکاپ بوده است. در میان آنها، بیشترین تولید مربوط به خودروهای سنگین باری (کامیون) است که آمار آن به ۱ هزار و ۳۶۰ دستگاه می‌رسد. این آمار نسبت به سال گذشته نشان‌دهنده افت ۲۹ درصدی در تولید این محصول است.
از کل تولید سال جاری، ۹۹۱ دستگاه مربوط به کامیون‌ها در ماه اردیبهشت است.
محصول دیگر ایران خودرودیزل در دو ماه ابتدایی امسال، ون و پیکاپ بوده که آنها نیز در این مدت ۴۹۵ دستگاه تولید داشته‌اند. با توجه به تولید ۷۱۲ دستگاهی این مدل خودروها در دو ماه ابتدایی سال گذشته، این عدد افتی بالغ بر ۳۰ درصد را نشان می‌دهد.
این خودروساز در زمینه تولید اتوبوس نیز آمار بسیار ضعیفی ثبت کرده است، به‌طوری‌که تعداد اتوبوس تولیدی‌اش کمتر از انگشتان دو دست است. کل تولید اتوبوس در دو ماه ابتدایی امسال تنها ۸ دستگاه بوده، در حالی که این شرکت در دو ماه ابتدایی سال گذشته ۱۱۸ دستگاه اتوبوس تولید کرده بود؛ بنابراین تولید اتوبوس در این شرکت افتی بیش از ۹۳ درصد را ثبت کرده است.
به نظر می‌رسد که همین ۸ دستگاه اتوبوس تنها در فروردین تولید شده‌اند، و تولید این محصول در اردیبهشت متوقف بوده است. ایران خودرودیزل در دو ماه ابتدایی امسال با توقف تولید کامیون‌های سبک مواجه شده، در حالی که در دوره مشابه پارسال ۶۹ دستگاه از این محصول را تولید کرده بود. به نظر می‌رسد مانند دیگر تولیدکنندگان تجاری، ایران خودرودیزل نیز با مشکلاتی در تأمین ارز در دو ماه ابتدایی امسال روبرو بوده و اصلی‌ترین دلیل افت تولید این شرکت نیز کمبود ارز برای تأمین قطعات است.
تیراژ ۷۵ دستگاهی سایپادیزل
سایپادیزل، دیگر تولیدکننده بزرگ کشور که زیر مجموعه گروه خودروسازی سایپا است، نیز در دو ماه ابتدایی امسال با کاهش تولید مواجه شده است. بر اساس اطلاعات ارائه شده به سامانه کدال بورس، این شرکت در دو ماه نخست سال جاری تنها ۷۵ دستگاه خودرو تولید کرده و به این ترتیب کم تیراژترین تولیدکننده در بین سه تجاری‌ساز اصلی کشور محسوب می‌شود. در حالی که در دو ماه ابتدایی سال گذشته تولید این شرکت معادل ۳۶۲ دستگاه بوده، این آمار کاهش ۲۸۷ دستگاهی را نشان می‌دهد.
تنها محصول این شرکت در دو ماه ابتدایی امسال کامیونت بوده و در حالی که در سال گذشته شاهد تولید کامیون نیز بودیم. در همین دوره مشابه سال گذشته، سایپادیزل ۱۶۲ دستگاه کامیون تولید کرده بود.
بر اساس آمار ارائه شده به بورس، تولید کامیونت سایپادیزل در دو ماه ابتدایی سال گذشته ۲۰۰ دستگاه بوده و حال با در نظر گرفتن آمار ۷۵ دستگاهی بازه مشابه سال جاری، این لذا نشان‌دهنده افت ۱۲۵ دستگاهی است.
در اردیبهشت امسال سایپادیزل ۴۸ دستگاه تولید کرده که نسبت به فروردین از افزایش تیراژ حکایت دارد. مسئله اصلی این شرکت که منجر به افت تولید و ثبت آمار بسیار ضعیف در دو ماه ابتدایی امسال شده، به کمبود ارز مربوط می‌شود.
افت تولید تجاری‌ساز خصوصی
در مورد بهمن دیزل، تولیدکننده وابسته به گروه بهمن، باید گفت که این شرکت نیز در دو ماه ابتدایی سال جاری به مانند دو تجاری‌ساز دیگر یعنی ایران‌خودرودیزل و سایپادیزل با افت تیراژ مواجه بوده است. بهمن دیزل، که یکی از در شرکت‌های خصوصی بزرگ در کشور محسوب می‌شود، پس از ایران‌خودرودیزل و سایپادیزل، سومین تولیدکننده بزرگ تجاری کشور به شمار می‌آید و در دو ماه نخست امسال تنها ۳۳۰ دستگاه تولید کرده است.
بهمن دیزل نیز با مسأله تأمین ارز مواجه است و به همین دلیل آمار تولید ضعیفی را در این زمان گزارش کرده و نسبت به سال گذشته با کاهش تیراژ روبه‌رو شده است. این شرکت در دو ماه ابتدایی سال گذشته موفق به تولید ۱ هزار و ۴۲۶ دستگاه شده بود و حالا در دوره مشابه امسال با افت ۷۷ درصدی مواجه شده است. بهمن دیزل همچنین در اردیبهشت امسال ۲۹۴ دستگاه تولید کرده که نشان‌دهنده افزایش تیراژ نسبت به فروردین است. این شرکت در این زمان کامیونت، مینی‌بوس، کامیون و «کاربری‌ها» را تولید کرده است که سهم عمده این تولیدات به کامیونت ۶تن اختصاص دارد. تولید این محصول در دو ماه ابتدایی امسال به ۱۲۰ دستگاه رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته از افتی تقریباً ۷۷ درصدی حکایت دارد. بهمن دیزل همچنین کامیونت ۵ و ۸تن را در سبد محصولات خود دارد، اما در این مدت از هیچ یک تولیدی نداشته است. همچنین تولید کامیون این شرکت از ۲۷۳ دستگاه در فاصله زمانی مشابه سال گذشته به ۴۳ دستگاه در سال جاری کاهش یافته است که نشان‌دهنده افت ۲۳۰ دستگاهی می‌باشد.
محصولات کاربری ایران خودرودیزل در فروردین و اردیبهشت سال گذشته تیراژ ۴۲۸ دستگاهی را ثبت کردند، در حالی که در دو ماه ابتدایی امسال تنها ۵۰ دستگاه تولید شده است. در بین محصولات بهمن دیزل، تنها مینی‌بوس با افزایش تولید مواجه شده که البته این افزایش تیراژ بسیار ناچیز است. تعداد تولید این محصول در دو ماه ابتدایی امسال به ۱۱۷ دستگاه رسید که نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایشی ۳۰ دستگاهی را نشان می‌دهد.