طبق گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، امروز شنبه، اول مارس، مرحله نخست توافق آتش بس در غزه که 42 روز به طول انجامید، به پایان رسید و هنوز چشم اندازی برای آغاز مرحله دوم این توافق وجود ندارد.
مرحله نخست آتش بس: از تعهد حماس تا کارشکنی های اسرائیل
با وجود تمایل مشهود بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی، برای عدم اجرای بخش سیاسی توافق آتش بس که به خروج کامل اسرائیل از نوار غزه، آغاز فرآیند بازسازی این منطقه و برقراری کامل آتش بس مرتبط است، آینده مرحله دوم این توافق هنوز در هاله ای از ابهام است.
گروه های مقاومت فلسطین در مرحله اول به تعهدات خود برای آزادی 33 اسیر صهیونیست (شامل 25 اسیر زنده و 8 جسد) عمل کردند. در شامگاه چهارشنبه گذشته، گردان های عزالدین، قسام، شاخه نظامی حماس، جسد چهار اسیر صهیونیست دیگر را در مقابل آزادی 602 اسیر فلسطینی در دسته هفتم، همراه با 23 اسیر زن و کودک فلسطینی آزاد کردند.
در حالی که رژیم صهیونیستی از بسیاری از تعهدات خود در توافق آتش بس طفره رفته و به وضوح پروتکل بشردوستانه آن را در مرحله نخست نقض کرده است، با پایان این مرحله، مذاکرات برای ورود به مرحله دوم به شکست انجامید؛ حال آنکه طبق متن صریح توافق، قرار بود مذاکرات این مرحله از روز شانزدهم مرحله نخست آغاز شود.
فریبکاری ها و کارشکنی های صهیونیست ها برای برهم زدن آتش بس
در این شرایط، سناریوهای مختلفی درباره سرنوشت آتش بس در نوار غزه شکل گرفته است.
دفتر نخست وزیری رژیم اشغالگر در روز پنجشنبه اعلام کرد که نتانیاهو دستور داده که تیم مذاکره کننده اسرائیلی برای تکمیل مذاکرات به قاهره سفر کند؛ بدون آنکه مشخص کند آیا این مذاکرات مربوط به سرنوشت باقی مانده اسرای اسرائیلی در نوار غزه است یا به تمدید مرحله اول آتش بس یا ورود به مرحله دوم. اما گدعون ساعر، وزیر خارجه رژیم صهیونیستی بیان داشت که هدف از مذاکرات اخیر این است که ببینند آیا اساساً زمینه مشترکی برای مذاکره درباره تمدید مرحله نخست به شرط آزادی مقدار بیشتری از اسرای اسرائیلی وجود دارد یا خیر.
به نظر می رسد نتانیاهو به حمایت دونالد ترامپ، رئیس جمهور ایالات متحده در موانع موجود بر سر راه تداوم مذاکرات وابسته است. ترامپ قبلاً اعلام کرده بود که نتانیاهو را برای پیشبرد مرحله دوم توافق آتش بس تحت فشار نخواهد گذاشت و همچنین تصریح کرده که در مورد حرکت به سمت تکمیل توافق یا بازگشت به جنگ، این موضوع در اختیار نتانیاهو است.
نتانیاهو با اتکا بر این حمایت ها، به صورت مستقیم و غیرمستقیم درباره عواقب وخیم و ازسرگیری جنگ در صورت عدم آزادی باقی مانده اسرای اسرائیلی در غزه که تعداد آن ها حدود 60 نفر تخمین زده می شود، هشدار داده است.
در حالی که توافق آتش بس صراحتاً اشاره دارد که عقب نشینی اسرائیل از محور صلاح الدین (فیلادلفیا) که نوار غزه و خاک مصر را از هم تفکیک می کند، باید از روز چهل و دوم تا پنجاهم توافق آغاز گردد، «اسرائیل کاتس» وزیر جنگ رژیم صهیونیستی در روز پنجشنبه با صراحت گفت که ارتش اسرائیل از محور فیلادلفیا عقب نشینی نخواهد کرد و در آن منطقه باقی خواهد ماند.
وزیر جنگ رژیم اشغالگر همچنین اعلام کرد که محور فیلادلفیا به عنوان یک منطقه حائل باقی خواهد ماند؛ مشابه اقداماتی که اسرائیل در جنوب لبنان و سوریه انجام داده است. این اظهارات وزیر جنگ رژیم صهیونیستی در قالب نقض بی پروای توافق آتش بس در مرحله نخست و ادامه حملات به نوار غزه، عدم ورود کمک ها به طور منظم، ممانعت از ورود خانه های سیار، جلوگیری از ورود چادرها و موانع در فرآیند بازسازی بیمارستان های غزه قرار می گیرد.
در 6 هفته نخست توافق آتش بس، شاهد تخلفات مکرر آن توسط رژیم صهیونیستی بودیم و همانطور که ذکر شد، اشغالگران علاوه بر نقض پروتکل بشردوستانه، یک بار آزادی گروهی از اسرای فلسطینی را نیز به تعویق انداختند.
سناریوهای مرحله دوم آتش بس غزه
در این راستا، ابراهیم المدحون، نویسنده و تحلیلگر سیاسی عرب زبان، بر این باور است که پایان مرحله نخست توافق لزوماً به معنای بازگشت به جنگ نیست؛ زیرا از سر گیری جنگی که نزدیک به یک و نیم سال ادامه داشت، کار پیچیده ای خواهد بود.
این تحلیلگر سیاسی تأکید کرد که رژیم صهیونیستی در تلاش است با بمباران ها، انجام اقدامات تروریستی، موانع در ورود کمک ها و دیگر موارد مرتبط با نقض توافق آتش بس، عناوین جدیدی برای نمایش دستاوردهایی در این جنگ ایجاد کند. البته رژیم اشغالگر در مرحله نخست آتش بس مجبور به رعایت برخی از بندهای کلیدی این توافق از جمله توقف حملات وحشیانه، برقراری آرامش برای بازگشت آوارگان فلسطینی به خانه هایشان و عقب نشینی از محور نتساریم در مرکز نوار غزه شد.
او همچنین بر این نکته تأکید کرد که مرحله اول توافق آتش بس غزه را می توان به طور کلی مثبت ارزیابی کرد؛ زیرا توانست غزه را از شرایط نسل کشی و گرسنگی به وضعیت باثبات تر منتقل کند که امکان تجدید نظر در استراتژی ها و تلاش برای بهبود وضعیت این باریکه را فراهم می سازد. با این حال، چالش ها کماکان وجود دارند و وضعیت انسانی در غزه وخیم است و نیازمند مداخله فوری منطقه ای، از جمله از طریق پروژه های فوری عربی برای کاستن از مصائب ساکنان غزه می باشد.
ابراهیم المدحون درباره سناریوهای مطرح شده برای مرحله دوم آتش بس غزه بیان کرد که از سرگیری جنگ به سیر قبلی خود یا آغاز یک جنگ نسل کشی و حملات گسترده تر با مشارکت مستقیم آمریکا، از جمله سناریوهایی هستند که مورد بحث قرار می گیرند؛ اما این سناریوها در حال حاضر تنها از جنبه تئوریکی قابل تصور هستند و با توجه به موازنه های جاری، تحقق آنها در واقعیت بعید به نظر می رسد.
به گفته این تحلیلگر مسائل منطقه، سناریوی دیگری که تحقق آن هم دشوار است، استمرار آرامش به شکل کنونی است. به دلیل اینکه اشغالگران با رویکرد گرسنگی دادن به مردم، مانع تراشی در ورود کمک ها و انجام حملات گاه و بیگاه، سیاست مذاکره زیر آتش را دنبال می کنند، اجرای این سناریو نیز محتمل نیست.
او بر این باور است که محتمل ترین سناریو ادامه وضعیت کنونی خواهد بود؛ با این حال ممکن است تنش های رژیم صهیونیستی با تعویق در ورود کمک ها افزایش یابد. علاوه بر این، احتمال از سرگیری حملات هوایی رژیم صهیونیستی و آغاز برخی حملات زمینیشان با هدف افزایش فشار بر مقاومت نیز وجود دارد. سناریوهای آینده همچنان شامل رسیدن به یک توافق جامع برای خاتمه جنگ می شود که به خروج کامل اشغالگران صهیونیست از غزه، رفع محاصره بر این باریکه و آزادی همزمان کلیه اسیران از دو طرف وابسته است؛ اما تحقق این سناریو به تحولات سیاسی، منطقه ای و بین المللی بستگی دارد.
ناجی شراب، استاد علوم سیاسی در دانشگاه الازهر مصر نیز در این خصوص بیان کرد که مرحله نخست توافق غزه، شاهد پایبندی بزرگی از جانب مقاومت فلسطین به اجرای آن بود. اما رژیم اشغالگر در برخی موارد این توافق را نقض کرد که البته این رفتار از صهیونیست ها انتظار می رفت و جای شگفتی ندارد.
این تحلیلگر مصری ادامه داد: سناریوهای آتی ممکن است شامل تمدید مرحله اول توافق از طریق آزادی تعداد بیشتری از اسرای اسرائیلی باشد، اما حماس و به طور کل مقاومت فلسطین از پذیرش این سناریو امتناع خواهند کرد.
او افزود: مقاومت فلسطین آگاه است که اگر تمامی اسرای اسرائیلی آزاد شده و برگ برنده و اهرم فشاری که در دست دارد از بین برود، رژیم اشغالگر بدون هیچ محدودیتی همه چیز را در غزه انجام می دهد. یک سناریوی دیگر نیز می تواند پایبندی به توافق و ورود به مرحله دوم باشد؛ بر اساس آنچه 42 روز پیش اعلام شد.
این استاد علوم سیاسی تأکید کرد: در این شرایط هم اسراییل و هم حماس باید برخی امتیازات سیاسی را بپذیرند. سناریوی دیگری نیز ممکن است شامل تغییراتی در مدیریت نوار غزه باشد. حماس قطعا خروج از غزه و پایان حکومت بر این باریکه را نخواهد پذیرفت، بنابراین شاید سناریویی برای مشارکت حماس در اداره غزه، در کنار گروه های عربی و بین المللی مطرح گردد که به نظر نمی رسد قابل تحقق باشد.
او درباره وضعیت محور فیلادلفیا نیز یادآور شد که ماندن یا خروج اشغالگران صهیونیست از این محور به توافقی که در آینده شکل می گیرد، بستگی خواهد داشت.