ویرانههای پترا در اردن، پمپئی در ایتالیا و ماچوپیچو در پرو بهشدت مورد توجه و شهرت جهانی قرار دارند. این بناهای تاریخی و آثار باستانی نه تنها جذاباند بلکه دانش مفیدی درباره زندگی مردمان در چندین قرن گذشته در اختیار ما میگذارند. با این حال، این ویرانهها تنها نشانههای بجای مانده از دوران باستان نیستند.
به نقل از بی بی سی، مکانهای تاریخی مانند مداین صالح که به نام حجر در عربستان شناخته میشود، هرکولانیوم در ایتالیا و اولانتایتامبو در پرو شاید به اندازه همتایان شناختهشده خود نامآور نباشند، اما هر یک ویژگیها و شگفتیهای خاص خود را به همراه دارند.
ویرانههای پترا در اردن، پمپئی در ایتالیا و ماچوپیچو در پرو شناختهشدهترین آثار تاریخی در سطح جهانی هستند.
این بقایای تاریخی و آثار معماری نه تنها جذابیت خاصی دارند، بلکه اطلاعاتی گرانبها از شیوه زندگی مردمان صدها سال پیش را به ما میدهند.
با این حال، این آثار تنها بقایای تاریخی نیستند. مداین صالح یا حجر در عربستان، هرکولانیوم در ایتالیا و اولانتایتامبو در پرو ممکن است به اندازه دیگر مکانهای تاریخی مشهور نامی نداشته باشند، اما هر یک شگفتیهای خاص خود را دارند.
در این مقاله تلاش کردهایم تا شما را با این مکانهای تاریخی کمتر شناختهشده، اما شگفتانگیز آشنا کنیم.
حجر، عربستان سعودی
اگر فیلم ایندیانا جونز و آخرین جنگ صلیبی را دیده باشید، قطعاً با ویرانههای تاریخی پترا، که زمانی پایتخت پادشاهی نبطیها در اردن معاصر بوده، آشنا هستید. معابد باعظمت و مقبرههای شگفتانگیزی که در دل صخرههای ماسهسنگی حجاری شدهاند و برای رسیدن به آنها باید از یک دره باریک به نام سیق عبور کرد.
با این حال، اگر حدود ۵۰۰ کیلومتر به سمت جنوب حرکت کنیم، به منطقهای در شمال غرب عربستان سعودی خواهیم رسید، جایی که دومین شهر بزرگ نبطیها به نام حجر یا مداین صالح واقع شده است.
این شهر به عنوان یک گذرگاه تجاری مهم بین منطقه مدیترانه و جنوب شبه جزیره عربستان شناخته میشد و نبطیها در دوران باستان از کاروانهایی که از آنجا عبور میکردند مالیات میگرفتند. انواع ادویه و عود جزو کالاهای اصلی تجارت کاروانیان بودند که کُنْدُر و مُرّ از معروفترین آنها به حساب میآمدند.
با استناد به سامانههای پیچیده و کارآمد آبی که تا کنون ۱۳۰ چاه از آن برجا مانده، نبطیهای ثروتمند توانستهاند در شرایط خشک و بیآبوعلف این سرزمین دوام آورند.
آنچه از حجر باقی مانده است شامل بیش از ۱۰۰ مقبره و سنگگورهایی است که بر روی صخرههای ماسهسنگی حکاکی شدهاند. این آثار که به واسطه آبوهوای گرم و خشک منطقه به خوبی حفظ شدهاند، به نظر میرسد از قرن اول پیش از میلاد تا قرن اول پس از میلاد ساخته شدهاند.
برای برخی از مقبرهها، باستانشناسان قادر به ارائه تاریخ دقیقی هستند، چرا که نقوشی بر روی درهای آنها حکاکی شده است. اشکالی از قبیل عقاب، مجسمه ابوالهول، مار و دیگر موجودات افسانهای در این مقبرهها قابل مشاهده هستند.
بزرگترین و نامدارترین مقبره مداین صالح با عنوان «قصرالفرید» یا «قصر تنها» شناخته میشود. این بنای تاریخی، مقبره پسر «کوزا» به نام «لحیان» است که با فاصلهای از دیگر بناها به تنهایی قرار دارد و ارتفاع آن حدود ۲۲ متر است. تاثیر معماری یونانی و رومی در طراحی آن به وضوح مشهود است.
اکثر اطلاعاتی که امروز درباره نبطیها در دست داریم، مبتنی بر نوشتههای مورخان یونانی و رومی است که با این سرزمین آشنا بودهاند، چون از خود نبطیها آثار مکتوب چندانی به جا نمانده است.
آن چه مورخان و باستانشناسان در این زمینه یافتهاند، اساساً از کندهکاریها و سنگنوشتههایی به زبان آرامی بر روی پیکرهها و مقبرهها است. این سنگنوشتهها شامل نامهایی (از جمله نام زنان)، مشاغل، روابط خانوادگی و دیگر جزئیات زندگی خصوصی افرادی است که زمانی در این شهر باشکوه زیستهاند.
حجر به عنوان نخستین مکان در عربستان سعودی در سال ۲۰۰۸ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
بخشی از کاشیکاریهای هنری کشفشده در خانه نپتون و آمفیتیریت در هرکولانیوم
هرکولانیوم، ایتالیا
در ظهر ۲۴ اوت سال ۷۹ پس از میلاد، فوران آتشفشان وزوو نزدیک شهر ناپل ایتالیا، شهر تاریخی و مشهور پمپئی را زیر لایههایی از خاکستر آتشفشانی دفن کرد. زمانی که در قرن شانزدهم میلادی موفق به بازیابی این شهر شدند، به نظر میرسید زمان در زیر این خاکسترها متوقف شده باشد، چرا که خاکستر به خوبی بناها و بقایای انسانی را حفظ کرده بود.
پمپئی تنها شهری نبود که از این فوران آتشفشانی آسیب دید. چند کیلومتر دورتر، شهری به نام هرکولانیوم با جمعیتی در حدود ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ سکنه وجود داشت. نام این شهر از قهرمان افسانهای یونان، هرکول، گرفته شده و مکانی محبوب برای تفریح ثروتمندان زمان به شمار میرفت و ویلاهای باشکوهی داشت که از جمله مجللترین آنها، ویلا پاپیری، به اعتقاد بر این است که متعلق به پدر همسر ژولیوس سزار، لوسیوس کالپورنیوس پیزو کایسونینوس بوده است.
از برخی جهات، باقیماندههای شهر هرکولانیوم به مراتب بهتر از ویرانههای پمپئی حفظ شدهاند. این شهر به زیر جریان آذرآواری (جریانی از گاز داغ و سنگ با سرعت بالا) و سپس زیر حجم زیادی از گل دفن شد. این وضعیت باعث شد تا نه تنها اشیاء به درستی حفظ شوند، بلکه تعدادی از مواد ارگانیک مانند مواد غذایی، پارچه و چوب نیز به نحو شایستهای باقی بمانند.
هرکولانیوم بهطور تصادفی در سال ۱۷۸۳ توسط کارگران در حین فعالیتهای ساختمانی و حفاری سالن تئاتر قدیمی پیدا شد. کاوشها و حفاریهای باستانشناسی ویلا پاپیری بین سالهای ۱۷۵۰ تا ۱۷۶۵ به دستور پادشاه ناپل، چارلز هفتم، انجام شد و در این مکان حدود ۱۸۰۰ دستنوشته پاپیروس کشف شد که گمان میرود تنها کتابخانه باقیمانده و نجاتیافته از آن دوران باشد.
در ابتدا، تعداد محدود اجساد کشفشده سبب شد که مورخان فکر کنند که اکثر ساکنان هرکولانیوم، بر خلاف پمپئی، موفق به فرار به ناپل شدهاند. اما کشفهای بعدی حدود ۳۰۰ اسکلت در نزدیکی ساحل در سال ۱۹۸۰، نشان داد که مردم بهدنبال فرار از طریق دریا بودهاند، اما موفق نشدهاند.
همانند ماچوپیچو، پلکانهایی در دامنه تپههای اولانتایتامبو هم برای کشاورزی احداث شده است
اولانتایتامبو، پرو
در مسیر به سمت ماچوپیچو، معبد و پرستشگاه قرن ۱۵ اینکاها در پرو، میتوان به قلعه و مرکز مراسم مذهبی اولانتایتامبو نیز سری زد.
این بنای تاریخی که به دستور امپراتور پاتشاکوتی در قرن ۱۵ ساخته شده، هم به عنوان معبد و کانون مقدس و هم به عنوان دژی برای کنترل اینکاها بر ساکنان محلی مورد استفاده قرار میگرفت. این قلعه بر ارتفاع ۲۸۰۰ متری از سطح دریا و در بالای تپهای مشرف به دره مقدس قرار دارد.
در ساخت این قلعه از بلوکهای سنگی بزرگ استفاده شده که از معدنهایی در حدود شش کیلومتری محل بنا برداشته شدهاند. انتقال این سنگها به بالای چنین شیب سختی تقاضای مهارتهای مهندسی بالایی داشته و به نظر میرسد در فرآیند انتقال نیز این سنگها آسیب ندیدهاند.
یکی از نکات جالب توجه در شهر اولانتایتامبو، استفاده از نظام قنات است که به بهرهبرداری از منابع آبهای زیرزمینی منطقه پرداخته و همچنان عملکرد خود را حفظ کرده است. این سیستم آبرسانی آب چندین فواره تزئینی تراشیده شده از سنگ را در شهر تأمین میکند و نهرهایی نیز در راهروهای شهر جاری است.
فرمانروای اینکا، مانکو اینکا، پس از شکست در برابر فاتحان اسپانیایی به اولانتایتامبو پناه آورد. در سال ۱۵۳۶ نیز از بلندای قلعه با فرماندهی هرناندو پیزارو به نبرد با اسپانیاییها پرداخت و با استفاده از سیستم آبی موجود توانست تمام دشتهای اطراف را زیر آب ببرد، که این وضعیت مانع از استفاده اسپانیاییها از نیروی سوارهشان شد. هرچند که اسپانیاییها با نیروی کمکی بازگشتند و پس از مدتی اولانتایتامبو متروکه و به ویرانهای تبدیل شد.