یک قرن از تأسیس «جمهوری مختار شوروی سوسیالیستی تاجیکستان» در درون جمهوری شوروی سوسیالیستی ازبکستان میگذرد. پنج سال پس از آن، در پنجم دسامبر ۱۹۲۹، این جمهوری به استقلال دست یافت.
تاجیکستان، کشوری با طبیعت کوهستانی واقع در آسیای مرکزی است. این کشور از غرب و شمال با ازبکستان، از شمال با قرقیزستان، از شرق با چین و از سمت جنوب با افغانستان هممرز میباشد.
جمعیت تاجیکستان به ۱۰ میلیون و ۲۷۷ هزار و ۱۰۰ نفر میرسد و مساحت کشور ۱۴۱۴۰۰ کیلومتر مربع است و پایتخت آن شهر دوشنبه میباشد.
تا صد سال پیش، تاجیکستان بهعنوان یک کشور در جغرافیای جهانی وجود نداشت
این نام در نتیجه تأسیسات مرزی سال ۱۹۲۴ توسط حزب کمونیست اتحاد شوروی در آسیای مرکزی شکل گرفت. پیش از این، سرزمینهای کنونی تاجیکستان بخشی از منطقه «فرارود» یا «ماوراءالنهر» قدیم و تحت نظارت امارت بخارا (۱۷۵۳-۱۹۲۰) بودند.
فرارود یا ماوراءالنهر به ناحیهای اشاره دارد که میان دو رود آمودریا (جیحون) و سیردریا (سیحون) واقع شده است. قلمرو کنونی تاجیکستان در واقع قسمتی از بخارای شرقی به شمار میرفت.
در یک قرن گذشته، تاجیکستان دو بار سیستم نوشتاری خود را تغییر داد
در سال ۱۹۲۸ زبان عربی/فارسی به لاتین تغییر یافت و سپس در سال ۱۹۴۰ از لاتین به سیریلیک گذر کرد.
اکنون، بیش از ۸۴ سال است که خط رسمی در تاجیکستان سیریلیک است. به گونهای که در مقایسه با ایران و افغانستان، تاجیکها هرچند به زبان فارسی تاجیکی صحبت میکنند، اما نگارش آنها به زبان فارسی نیست.
پایتخت تاجیکستان، دوشنبه، پیشتر استالینآباد نامیده میشد
این نام به احترام ژوزف استالین، رهبر اتحاد شوروی که از سال ۱۹۲۴ تا زمان مرگش در ۱۹۵۳ کشور را رهبری میکرد، انتخاب شده بود.
استالینآباد، مرکز ولایت استالینآباد نیز بود که در قلمرو جمهوری شوروی سوسیالیستی تاجیکستان از سال ۱۹۳۹ تا ۱۹۵۱ فعالیت داشت.
ولایت استالینآباد شامل شهر استالینآباد، شهر قُرغان تپه و ۲۴ ناحیه دیگر وادیهای وخش و حصار میبود. در ۱۰ آوریل ۱۹۵۱، با فرمان ریاست پارلمان وقت شوروی، ولایت استالینآباد منحل گردید.
«بام جهان» و بلندترین قله شوروی سابق در تاجیکستان
قلههای آسماننورد کوههای پامیر، منطقه بدخشان تاجیکستان را به عنوان «بام جهان» شناخته است.
علاوه بر این، بلندترین قله تاجیکستان، اسماعیل سامانی (برگرفته از نام امیران سلسله سامانیان) به ارتفاع ۷۴۹۵ متر میباشد.
این قله که قبلاً به نام قله استالین و قله کمونیسم شناخته میشد، به عنوان بالاترین نقطه در قلمرو اتحاد شوروی سابق محسوب میشود.
آرامگاهی با گنبد فیروزهای به یادبود رودکی
آرامگاه رودکی در فاصله ۶۰ کیلومتری شرق شهر پنجکنت، در مرکز روستای پنجرود قرار دارد.
این آرامگاه هشت ضلعی و دارای گنبد فیروزهای بر بالای آن بوده که به دست گروهی از کاشیکاران نیشابوری بازسازی گردیده است.
مزار رودکی توسط صدرالدین عینی، بنیانگذار ادبیات معاصر تاجیک در نیمه دوم قرن بیستم شناسایی شد و بر اساس نشانههای موجود در منابع تاریخی، آرامگاهی بر روی گور او در روستای پنجرود پنجکنت، ۱۷۰ کیلومتری شمال دوشنبه، ساخته شد.
تندیس کوروش بزرگ و منشور حقوق بشر در دوشنبه
این دو تندیس در پارک کوروش کبیر و در کنار تئاتر اپرا و باله شهر دوشنبه واقع شدهاند. این پارک در تابستان سال ۲۰۱۹ افتتاح شد و وسعتی برابر با ۵ هکتار دارد.
در تاریخ ۱۶ اکتبر ۲۰۲۳، تندیس استوانهای مرتبط با اعلامیه حقوق بشر «کوروش بزرگ» و در تاریخ ۲۲ دسامبر ۲۰۲۳، تندیس خود او در این پارک رونمایی شد.
تاجیکستان تنها کشوری در آسیای مرکزی با اقلیت مذهبی شیعه اسماعیلیه است
پیروان این شاخه از تشیع عمدتاً در ولایت مختار کوهستان بدخشان تاجیکستان سکونت دارند و حدود چهار درصد از جمعیت ۱۰ میلیون نفری این کشور را تشکیل میدهند.
شاه کریم الحسینی، امام چهل و نهم پیروان فرقه شیعه اسماعیلیه است.
در سطح جهانی، بیش از ۲۰ میلیون نفر پیرو شیعه اسماعیلیه هستند که در تاجیکستان، هند، پاکستان، افغانستان، تانزانیا، کنیا، کشورهای حاشیه خلیج فارس، لبنان، سوریه، الجزایر، آمریکا، کانادا، بریتانیا و فرانسه زندگی میکنند.
روحیه اسماعیلیان ولایت بدخشان تاجیکستان یکی از بزرگترین جمعیتهای اسماعیلیان در دنیا به حساب میآید.
در تاجیکستان، افراد زیر ۱۸ سال حق رفتن به مسجد را ندارند
مطابق با قانون «آزادی وجدان و اتحادیههای دینی» و همچنین «مسئولیت والدین در تربیت فرزند»، حضور افراد زیر ۱۸ سال در مساجد در تاجیکستان بهطور قانونی ممنوع است. تبصرههای ماده هشتم این قانون تصریح میکند که «حضور کودکان (زیر ۱۸ سال) در مراسم مذهبی ممنوع است»؛ مگر برای کودکانی که در مدارس مذهبی رسمی تحصیل میکنند.
علاوه بر این، زنان در تاجیکستان از رفتن به مساجد و گورستانها نیز منع شدهاند.
در مراسم عروسی، دعوت از بیش از ۱۵۰ نفر ممنوع است
بر اساس قانونی که در سال ۲۰۰۷ به تصویب رسید، در تاجیکستان دعوت از بیش از ۱۵۰ نفر در جشنهای عروسی ممنوع اعلام گردید.
هدف از تصویب این قانون «حفظ ارزشهای فرهنگی بومی، پیشگیری از خرافات و تعصب، ارتقای معنویات و ارتقای سطح اجتماعی و اقتصادی مردم تاجیکستان» اعلام شد.
تاجیکستان دارای شش قهرمان ملی است
صدرالدین عینی (۱۸۷۸-۱۹۵۴)، نویسنده تاجیک، بنیانگذار ادبیات مدرن تاجیک و نخستین رئیس آکادمی علوم تاجیکستان
باباجان غفورف (۱۹۰۹-۱۹۷۷)، دانشمند و مؤلف کتاب «تاجیکان»
امامعلی رحمان، سیاستمدار و رئیسجمهور کنونی تاجیکستان
میرزا تورسونزاده (۱۹۱۱-۱۹۷۷)، شاعر و رئیس وقت اتحادیه نویسندگان تاجیکستان
نصرتالله مخصوم (۱۸۸۱-۱۹۳۸)، کارمند دولتی و حزبی
شیرینشاه شاهتیمور (۱۸۹۹-۱۹۳۷)، کارمند دولتی و حزبی
منبع: بی بی سی