ایسنا/اصفهان وقوع جنگ‌های مکرر و پی‌درپی در سطح جهان، به‌ویژه در خاورمیانه، تحولی عمیق در تحقیقات جنگی و مسائل نظامی را به همراه داشته است؛ اما آنچه که پیوسته مغفول مانده، آرزوی شدید ساکنان این کره زمین برای دستیابی به صلح و زندگی مسالمت‌آمیز است.
سید کمال‌الدین موسوی، استادیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه کاشان، در تلاش برای پاسخگویی به نیاز روز جامعه به مطالعات صلح، کتابی به نام «صلح؛ حلقه گمشده» تألیف کرده است. او به ایسنا گفت: در سال ۱۳۹۷، ما پیشنهاد دادیم که درسی درباره صلح به دانشگاه اضافه شود که در نهایت به تصویب رسید و اکنون این کتاب به‌عنوان منبع آموزشی رسمی این واحد درسی از سوی نشر آرما به چاپ رسیده است. در دیگر دانشگاه‌ها هنوز چنین درسی وجود ندارد.
او با بیان اینکه پس از جنگ تحمیلی، در رشته جامعه‌شناسی، درسی به نام جامعه‌شناسی جنگ و نیروهای نظامی به تصویب رسیده است، خاطرنشان کرد: در این زمینه احساس کمبودی برای درسی مرتبط با موضوع صلح وجود داشت. با توجه به نیازهای امروزی، طراحی درسی با محوریت صلح، ضروری‌تر از همیشه به نظر می‌رسید.
این استاد دانشگاه ضروری بودن برقراری صلح بین ساکنان زمین و مطالعات مرتبط با آن را از نیاز به جنگ و بررسی‌های آن مهم‌تر دانست و گفت: به همین دلیل ایده ارائه درسی جدید با موضوع صلح، در عرصه جامعه‌شناسی مطرح و درسی برای آن تدوین شد که مورد تأیید و تصویب قرار گرفت.
موسوی در توضیح انتخاب عنوان «صلح؛ حلقه گمشده» برای کتابش اشاره کرد: عنوان کتاب به ایده بنیادینی برمی‌گردد که نشان‌دهنده ضرورت صلح در شرایط کنونی بسیاری از کشورها است. ما در جهانی زندگی می‌کنیم که روابط بین جوامع، میان‌قومی، میان دینی، و میان نژادی به دلایل مختلف در وضعیت مناسبی قرار ندارد و تنش‌های گوناگون انسان‌ها را از یکدیگر دور کرده است. در چنین فضایی، نیاز به صلح به عنوان یکی از اولویت‌ها در می‌آید.
او صلح را به گونه‌ای حلقه‌ای برای ارتباط و همدلی میان انسان‌ها توصیف کرد و گفت: این حلقه صلح می‌توانست افراد را به هم متصل کند، اما اکنون ناپدید شده است. این حلقه نه‌تنها ضعیف شده بلکه گسسته و انسان‌ها را با مشکلات، تنش‌ها، نفرت و جنگ‌طلبی تنها گذاشته است. این موضوع در سطح جهانی به‌طور فزاینده‌ای در حال گسترش است.
این مدرس دانشگاه در رابطه با فرایند تألیف کتاب «صلح؛ حلقه گمشده» توضیح داد: با آغاز تدریس این واحد درسی، فصل‌های آن توسعه یافت و به شکل جزوه‌های درسی درآمد. به مرور زمان، مباحث متنوع‌تری به آن افزوده شد و نهایتاً به شکل یک مجموعه جمع‌آوری گردید. این کتاب خروجی همان مجموعه‌ای است که به عنوان مباحث درسی در کلاس مطرح می‌شد.
میان‌رشته‌ای بودن موضوع صلح
موسوی به مباحث فصل اول کتابش اشاره کرد و گفت: کتاب با بررسی نکات کلیدی مرتبط با صلح شروع می‌شود و این فصل به آشنایی با مفاهیم بنیادین مسئله اختصاص یافته است. در این بخش به موضوعاتی چون خشونت، جنگ، صلح، انواع صلح و معیارهای آن پرداخته‌ایم.
او همچنین افزود: فصل دوم کتاب «صلح؛ حلقه گمشده» شامل داده‌های آماری است و وضعیت صلح در کشورهای مختلف جهان را بر اساس گزارش‌های سازمان‌های بین‌المللی به تصویر می‌کشد. این سازمان‌ها هر ساله گزارش‌هایی را بر پایه تحقیقات و ارزیابی شاخص‌های جهانی صلح منتشر می‌کنند.
این جامعه‌شناس ادامه داد: یکی از نهادی که آمارهای آن در کتاب بررسی شده، موسسه بین‌المللی صلح و اقتصاد مستقر در استرالیاست. ما در تلاش بودیم تا با استفاده از این آمارها، تصویری از صلح ارائه دهیم که شامل صلح مثبت و منفی است.
موسوی با اشاره به فصل سوم کتابش که به مباحث نظری درباره صلح پرداخته است، گفت: این بخش به نظریات جامعه‌شناسان درباره صلح اختصاص یافته است. هرچند که صلح موضوعی میان‌رشته‌ای است، اما این کتاب با توجه به اینکه محتوای آن برای دانشجویان جامعه‌شناسی تنظیم شده، از دیدگاه جامعه‌شناسی به آن پرداخته است.
او همچنین یادآور شد که در فصل بعدی کتابش، تکنیک‌های رایج و مؤثر در ایجاد صلح را بیان کرده است و تأکید کرد: این تکنیک‌ها شامل مذاکره، گفت‌وگو، مصالحه، میانجی‌گری و عدم خشونت است. به دلیل کمبود تحقیقات در زمینه صلح در ایران، مواد موجود در این بخش بر اساس منابع جدید، لاتین و معتبر گردآوری شده‌اند.
این عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان در توضیح فصل پنجم کتاب «صلح؛ حلقه گمشده» گفت: این فصل به زمینه‌های فرهنگی–اجتماعی صلح اختصاص یافته و در آن به آرمان‌های دینی (بخصوص دین‌های ابراهیمی و غیرابراهیمی)، رفتارهای روزمره و عواملی که به تقویت صلح کمک می‌کنند، مشارکت فراجنسیتی و ملی در صلح و نقشی که زنان و کودکان می‌توانند در تقویت فرهنگ صلح در جوامع ایفا کنند، همچنین مشاغل صلح‌محور و مشاغل سبز و آسیب‌زا نپرداخته شده است. در پایان نیز، نقش هنر و ادبیات به‌عنوان ترویج‌کننده صلح مورد بررسی قرار گرفته است.
موسوی در فصل ششم کتابش به جنبش‌های صلح اشاره کرد و تحولات مربوط به جنبش‌های کشورهای صنعتی و در حال توسعه و جنبش‌های زنان را در این بخش مطرح نمود.
رسانه‌ها؛ ابزاری برای ترویج فرهنگ صلح
او با تأکید بر اینکه بخش پایانی کتاب «صلح؛ حلقه گمشده» به موضوع آموزش صلح اختصاص یافته، گفت: برای آموزش این مبانی به کودکان و نوجوانان، مدارس و سیستم‌های آموزشی همگانی بهترین محیط را تشکیل می‌دهند. در این کتاب، رسانه‌ها به‌عنوان منبعی برای آموزش مؤلفه‌ها و فرهنگ صلح به بزرگسالان مورد بحث قرار گرفته و راهکارهایی که در این زمینه ارائه‌شده، بررسی شده است.
این استاد دانشگاه افزود: کتاب شامل ۷ فصل و ۲۳۴ صفحه است که ابعاد اجتماعی و فرهنگی مختلف صلح را مورد بررسی قرار می‌دهد.
موسوی تأکید کرد که مخاطبان کتاب فراتر از خوانندگان مقالات علمی و پژوهشی هستند و بیان داشت: کتاب «صلح؛ حلقه گمشده» نیز از این قاعده مستثنی نیست، با این حال باید در نظر داشت که این کتاب دارای جنبه‌های درسی و کمک درسی است و ممکن است برخی بخش‌ها مانند نظریات جامعه‌شناختی نیاز به آشنایی اولیه خواننده با مبانی جامعه‌شناسی داشته باشد.
او ادامه داد: همچنان سعی شده است که سبک نوشتاری کتاب ساده و قابل فهم باشد و از اصطلاحات پیچیده و فنی دوری شده است. به همین دلیل که موضوع صلح جنبه میان‌رشته‌ای دارد، مباحث این کتاب برای دانشجویان رشته‌های حقوق، علوم سیاسی و دیگر انسان‌شناسی‌های انسانی مفید خواهد بود.
، در قسمتی از مقدمه کتاب «صلح؛ حلقه گمشده» آمده است:
«بر اساس نظر محققان، هیچ جامعه‌ای به‌طور کامل جنگ‌طلب یا صلح‌جو نیست، بلکه جوامع ترکیبی از هر دو را در خود جای داده‌اند. هرچند معمولاً مشاهده صلح‌جویی در آن‌ها به مراتب دشوارتر از ظهور جنگ طلبی است. این حلقه گمشده در حافظه تاریخی ما، تجربیات روزمره و فعالیت‌های مشترکی است که بقای انسان‌ها را تا به امروز تضمین کرده‌اند؛ اما این وقایع به ندرت در تاریخ مکتوب کشورها به چشم می‌خورد و جنبه مدنی تاریخ همواره تحت‌الشعاع جنبه‌های نظامی و جنگی قرار گرفته است. تصویری ناقص از تاریخ درون ما ریشه دوانده و ذهنیت‌های سطحی و رویکردهای یک‌بعدی به تعامل با دیگران را تقویت کرده است؛ به‌طوری‌که ما به‌طور معمول رقابت‌های خود را در چهارچوب گفتمان برنده-بازنده تنظیم می‌کنیم و از مزایای گفتمان برنده-برنده برای جامعه بشری غافل هستیم.
به همین دلیل، فکر کردن به صلح، بررسی ابعاد، زمینه‌ها و راه‌های دستیابی به آن به اندازه هوایی که تنفس می‌کنیم، ضروری به نظر می‌رسد. رشد رو به افزایش جوامع در معرض خطر ایجاب می‌کند که موضوع صلح به عنوان یک نیاز پژوهشی و آموزشی معرفی شود و ابعاد آن در حوزه‌هایی مانند فلسفه، روان‌شناسی، حقوق، جامعه‌شناسی، علوم تربیتی و مدیریت مورد توجه قرار گیرد. با این نگاه، کتاب حاضر با تمرکز بر ابعاد فرهنگی اجتماعی صلح، تلاش کرده است تا با گام‌هایی محتاطانه اما رو به جلو، بستر را برای طرح درسی در حوزه جامعه‌شناسی صلح فراهم نماید.»