محمدجواد ظریف در شبکه اجتماعی ایکس و با ارجاع به یادداشتی که یک سال قبل با عنوان «اسرائیل بزرگ و منطقه قدرتمند ما» منتشر کرده بود، نوشت: «همانطور که یک سال پیش در مقاله “اسرائیل بزرگ و منطقه قدرتمند ما” نوشتم، سیاست نژادپرستانه و تجاوزکارانه “اسرائیل بزرگ”، که رهبران رژیم صهیونیستی این روزها آشکارا آن را دنبال میکنند، ضرورت وجود معاهدات دفاعی جامع میان کشورهای اسلامی را بیش از هر زمان دیگری آشکار میسازد.»
این سخن ظریف در فضایی مطرح میشود که با توجه به تحولات و درگیریهای اخیر منطقه، موضوع تدوین سازوکارهای تازه امنیتی و دفاعی میان کشورهای اسلامی دوباره به یکی از بحثهای جدی و اثرگذار تبدیل شده است.
ظریف در پیام خود بهصورت مشخص بر نیاز به «معاهدات دفاعی جامع میان کشورهای اسلامی» تأکید کرده است؛ رویکردی که اگر عملی شود، میتواند معنای آن را داشته باشد که کشورهای منطقه از همکاریهای مقطعی و محدود دوجانبه عبور کرده و به سمت شکلدهی یک چارچوب وسیعتر امنیتی و دفاعی حرکت کنند.
ظریف چه پیشنهادی داده بود؟
ظریف پیشتر در نخستین شماره پایاب نوشته بود که جنگ اخیر «فرصتی کمنظیر برای ایران در جهان اسلام و جهان عرب» ایجاد کرده است. به گفته او، تصویر و جایگاه ایران در افکار عمومی جهان اسلام ارتقا یافته و کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس نیز به این نتیجه رسیدهاند که پایگاههای نظامی آمریکا در سرزمینشان، بهجای آنکه امنیتآفرین باشند، ممکن است با تبدیل شدن به نقطهای برای حمله به ایران و حمایت از اسرائیل، خودشان را در معرض خطر قرار دهند.
او سپس هشدار داده بود که آمریکا و اسرائیل برای تغییر این برداشت تلاش خواهند کرد و بر این نکته تأکید کرده بود که ایران باید با گشادهرویی، پرهیز از تهدید و فراهمکردن بستر همکاریهای درازمدت سیاسی، اقتصادی و امنیتی، این فرصت را به یک دستاورد پایدار تبدیل کند.
او در این مقاله تصریح کرده بود که در کنار ابتکارهایی مانند پیمان عدم تجاوز، ابتکار هرمز، مودت و مناره، باید تشکیل یک ائتلاف چندجانبه سیاسی نیز در دستور کار قرار بگیرد؛ ائتلافی که هسته اصلی آن را ایران، ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان تشکیل دهند و قطر، عمان، اندونزی، مالزی و سایر کشورهای همسو نیز در آن مشارکت داشته باشند.
مدیر اندیشکده پایاب با طرح یک نقشه راه در ای مقاله تاکید کرد: ایجاد یک ائتلاف چندجانبه سیاسی با هسته کانونی ایران، ترکیه، عربستان، مصر و پاکستان و با همکاری قطر، عمان، اندونزی، مالزی و دیگر کشورهای همسو برای جلوگیری از کشورگشایی اسرائیل در دستور کار قرار گیرد.
به نوشته ظریف، غایت اصلی این ائتلاف باید «پیشگیری سیاسی جهانی از کشورگشایی رژیم و به ویژه طرح اسرائیل بزرگ» باشد.
ظریف در مقاله خود همچنین بر این نکته پافشاری کرده بود که روابط گسترده، چندلایه و عمیق با همسایگان باید به محور سیاست خارجی ایران تبدیل شود و همکاری با کشورهای منطقه، چین، روسیه و جنوب جهانی در قالب سیاستی برای ایجاد «توازن فراگیر» دنبال شود. از نظر او، چنین رویکردی قادر است ایران را از وضعیت مبتنی بر تهدید به سمت سیاستی مبتنی بر فرصت سوق دهد.
315