وال استریت ژورنال نوشت: حملات موشکی حوثی‌ها باعث شده است که خطوط هوایی، پروازهای خود را از طریق حریم هوایی عربستان سعودی، که یکی از پیوندهای کلیدی بین اروپا و آسیاست، کاهش دهند.
به گزارش «انتخاب»؛ در ادامه این مطلب آمده است: سفرهای هوایی تجاری به جبهه‌های درگیری‌های رو به گسترش در سراسر جهان کشانده شده‌اند؛ به طوری که فرودگاه‌ها، هواپیماها و حریم هوایی به هدف مستقیم حملات موشکی و پهپادی در ابعادی که پیش‌تر دیده نشده بود، تبدیل شده‌اند.
از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل جنگ با ایران را در ماه فوریه آغاز کردند، فرودگاه‌های بزرگ در سراسر خاورمیانه به‌طور مکرر هدف قرار گرفته‌اند. هواپیماهای پارک‌شده توسط موشک‌ها یا بقایای سقوط‌کرده از سیستم‌های پدافندی مورد اصابت قرار گرفته و منجر به کشته شدن خدمه و مسافران شده است. این تهدیدات روز شنبه با حمله موشکی حوثی‌ها به فرودگاه بین‌المللی ملک خالد ریاض به اوج خود رسید که دست‌کم ۱۲ کشته و بیش از ۳۰۰ زخمی بر جای گذاشت.
این حمله که مرگبارترین حمله به عربستان سعودی در بیش از یک دهه اخیر و یکی از بدترین حملات موشکی مستقیم به یک فرودگاه غیرنظامی محسوب می‌شود، باعث شد شرکت‌های هواپیمایی به تکاپو بیفتند تا ده‌ها هواپیما را تغییر مسیر داده و بیش از ۱۰۰۰ پرواز دیگر را لغو کنند. سایر فرودگاه‌های بزرگ عربستان نیز هدف قرار گرفته‌اند که عملاً باعث فروپاشی یکی از دو کریدور اصلی هوایی باقی‌مانده برای اتصال اروپا به آسیا شده است.
دولت‌هایی از جمله ایالات متحده، بریتانیا و استرالیا به شهروندان خود توصیه می‌کنند که پس از این حمله، از فرودگاه ریاض اجتناب کنند. فرانسه، کانادا و آلمان به شرکت‌های هواپیمایی هشدار می‌دهند که پرواز بر فراز تمام یا بخش‌های بزرگی از حریم هوایی عربستان دیگر امن نیست.
هدف قرار دادن فعال هواپیماها و فرودگاه‌ها در سال جاری توسط موشک‌های متعارف و پهپادهای دوربرد، از نظر فراوانی و آسیب‌های وارده به فرودگاه‌های بزرگ، بی‌سابقه است و این تهدید با کاهش ذخایر موشک‌های پدافند هوایی تشدید شده است. کارشناسان و مدافعان ایمنی می‌گویند که مسافران نباید تصمیم یک شرکت هواپیمایی برای انجام پرواز را به عنوان تضمینی برای امنیت آن مسیر تلقی کنند.
مت بوری، مدیر ارشد اطلاعات در شرکت متخصص امنیت هوانوردی «اسپری فلایت سُلوشنز» (Osprey Flight Solutions) گفت: «همه این‌ها به کشور مدیریت‌کننده حریم هوایی و شرکت هواپیمایی بستگی دارد که ارزیابی ریسک خود را انجام دهد.» وی افزود: «آن‌ها روی این حساب می‌کنند که کشور مربوطه اقدامات لازم برای ایمن نگه داشتن حریم هوایی را انجام داده باشد.» او توصیه کرد که مسافران باید با توصیه‌های مسافرتی دولت‌های خود مشورت کنند.
گستره خطرات
حملات حوثی‌ها – و اعلام این گروه مبنی بر اینکه فرودگاه‌های تجاری بیشتری را هدف قرار خواهد داد – پس از تلاش ناموفق خلبان شرکت «فلای‌دبی» (Flydubai) برای ربودن هواپیمایی که در مسیر اسرائیل بود در ماه جاری و کوبیدن آن به فرودگاه تل‌آویو رخ داد؛ واقعه‌ای که گستره جدیدی از خطرات را از داخل کابین پرواز نشان داد.
از اواخر فوریه، ایران مخازن سوخت را منفجر کرده و به هواپیماهای پارک‌شده، باندها و زیرساخت‌های کنترل ترافیک هوایی در فرودگاه‌های بزرگ دبی، قطر، بحرین، کویت و جاهای دیگر آسیب رسانده است. در ماه مارس، سه جت شخصی توسط بقایای موشک‌های ایران در باند فرودگاه تل‌آویو مورد اصابت قرار گرفتند که منجر به بسته شدن موقت حریم هوایی اسرائیل شد.
در همین حال، حملات اسرائیل اهدافی را در فرودگاه بیروت هدف قرار داده است و عربستان سعودی نیز در ماه ژوئیه فرودگاه صنعا در یمن را بمباران کرد تا از فرود هواپیمایی که هیئتی از حوثی‌ها را از مراسم خاکسپاری رهبر ایران، بازمی‌گرداند، جلوگیری کند.
اوکراین نیز تلاش‌هایی را برای بستن آسمان روسیه با حملات مداوم پهپادی آغاز کرده و از مسکو انتقاد کرده که گام‌های لازم برای اعلام ناامن بودن حریم هوایی برای پروازهای غیرنظامی را برنداششته است؛ کاری که اوکراین در آغاز جنگ در سال ۲۰۲۲ انجام داد.
دولت‌ها معمولاً در هشدار به شرکت‌های هواپیمایی یا بستن فرودگاه‌ها و حریم هوایی در مواجهه با یک حمله فعال، کند عمل کرده‌اند. بسیاری از آن‌ها اصلاً هیچ هشدار یا محدودیتی اعمال نکرده‌اند.
در آستانه حمله روز شنبه، عربستان سعودی تمایلی به بستن کامل حریم هوایی یا فرودگاه‌های خود نداشت. به جز تعطیلی‌های کوتاه هنگام اصابت موشک‌های حوثی‌ها، فرودگاه‌های این کشور عمدتاً برای پروازها و فرودها باز مانده بودند.
این وضعیت پس از حمله مرگبار روز شنبه به ترمینال ۳ فرودگاه ریاض تغییر کرد. این فرودگاه از آن زمان بسته شده است، اما بر اساس اطلاعیه‌ای که فرودگاه به اپراتورها داده، قرار است تا نیمه‌شب یکشنبه بازگشایی شود تا مقامات ابعاد خسارت را بررسی کنند. مقامات همچنین در سایر فرودگاه‌ها محدودیت‌هایی اعمال کرده‌اند.
افزایش تهدید علیه هواپیماهای غیرنظامی، هشدارهای نادری را از سوی سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ایکائو)، نهاد سازمان ملل که بر سفرهای هوایی جهانی نظارت دارد، به همراه داشته است؛ نهادی که ماه گذشته بار دیگر از کشورهای عضو خواست تا از کشانده شدن هوانوردی به درگیری‌های جاری جلوگیری کنند.
این آژانس سازمان ملل اعلام کرد: «اگرچه صنعت هوانوردی قادر است پروازها را تغییر مسیر دهد و عملیات خود را در طول درگیری‌ها حفظ کند، اما این انعطاف‌پذیری عملیاتی، تهدید امنیتی بنیادین را برطرف نمی‌کند.»
رگبار موشک‌های شبه‌نظامیان یمنی به عربستان سعودی از ماه گذشته همچنین مخازن سوخت در فرودگاه پایتخت را هدف قرار داده، به انبارهای فرودگاه آسیب زده، یک فروند هواپیمای ایرباس A320 پارک‌شده را منهدم کرده، به دست‌کم پنج هواپیمای دیگر آسیب رسانده و چندین کارگر خطوط هوایی، از جمله یک کاپیتان شرکت هواپیمایی ملی این کشور را کشته است.
حریم هوایی خطرناک‌تر
این حملات باعث شد رگولاتور هوانوردی اتحادیه اروپا هفته گذشته هشداری درباره پرواز بر فراز بخش‌هایی از حریم هوایی عربستان صادر کند. این اطلاعیه‌ها به دنبال هشدار ۵ اکتبر حوثی‌ها صادر شد که اعلام کرده بودند آسمان عربستان به «تئاتری برای عملیات نیروهای مسلح ما» تبدیل خواهد شد.
گروه ایمنی هوانوردی مستقل «اُپس‌گروپ» (OpsGroup) در هشدار روز جمعه اعلام کرد: «حوثی‌ها هم در عمل و هم در پیام‌های خود بسیار روشن کرده‌اند که هوانوردی غیرنظامی را هدف قرار می‌دهند» و به شرکت‌های هواپیمایی توصیه کرد از پرواز در تمام ارتفاعات بر فراز هر بخشی از حریم هوایی عربستان خودداری کنند.
هشدارها در مورد آسمان عربستان سعودی که به عنوان یکی از معدود مسیرهای امن در خاورمیانه شناخته می‌شد، شرکت‌های هواپیمایی را وادار می‌کند تا پروازهای خود را در یکی از دو کریدور اصلی باقی‌مانده که اروپا و آسیا را به هم متصل می‌کند، کاهش دهند.
شرکت‌های هواپیمایی بارها مجبور شده‌اند مسیرهای پروازی خود را برای مقابله با درگیری‌های جهانی تغییر دهند؛ کاهش سریع حریم هوایی در زمانی که قیمت سوخت جت حدود دو برابر قیمت سال گذشته در همین زمان است، دردناک است.
این تغییرات در واقع با بسته شدن آسمان اوکراین در اوایل سال ۲۰۲۲ و متعاقب آن ممنوعیت استفاده از آسمان روسیه برای خطوط هوایی اروپایی، آمریکایی و دیگر کشورها آغاز شد. بسته شدن یک کریدور حیاتی بر فراز عراق در آغاز جنگ با ایران در سال جاری، شرکت‌های هواپیمایی بیشتری را وادار کرد تا از حریم هوایی عربستان عبور کنند. به‌طور فزاینده‌ای، شرکت‌های هواپیمایی به باریکه‌ای از حریم هوایی که از فراز گرجستان، آذربایجان و ترکمنستان می‌گذرد تا بین اروپا و آسیا سفر کنند، متکی شده‌اند.
برای مثال، ویرجین آتلانتیک از اواخر سپتامبر پرواز روزانه دو بار خود از بمبئی به لندن را از طریق آسیای مرکزی انجام می‌دهد. این شرکت هواپیمایی پیش‌تر آن را به‌طور مکرر از طریق مصر و عربستان سعودی مسیریابی می‌کرد.
این گزینه جایگزین با وجود داشتن خطرات خاص خود، از جمله احتمال سرایت جنگ روسیه و اوکراین، دچار ازدحام شده است. این مسیر معمولاً از فراز افغانستان می‌گذرد که تحت حاکمیت طالبان، کنترل ترافیک هوایی فعالی ارائه نمی‌دهد و از نزدیکی درگیری‌های فعال در امتداد مرز پاکستان عبور می‌کند.
شرکت‌های هواپیمایی اغلب با گزینه‌های خوبی مواجه نیستند. ایر ایندیا و ترکیش ایرلاینز برخی از مسیرهای خود را تغییر داده‌اند تا هواپیماهایشان در امتداد مرز عربستان و عراق و دورتر از تهدیدات حملات حوثی‌ها پرواز کنند. اما آن مسیرهای پروازی معمولاً از نزدیکی دمشق، پایتخت سوریه، می‌گذرند که همچنان منطقه‌ای پرخطر تلقی می‌شود.
تغییرات مسیر همچنین ارکستر پیچیده‌ای را که توسط تیم‌های برنامه‌ریزی پرواز شرکت‌های هواپیمایی چیده شده است، مختل می‌کند؛ تیم‌هایی که باید همه چیز از محدودیت ساعات کاری خدمه تا توازن دقیق پروازهای اتصالی را در نظر بگیرند.
برای مثال، کانتاس استرالیا اوایل امسال پرواز مستقیم خود از پرت به لندن را پس از محاسبه اینکه پرواز ۱۷ ساعته بدون عبور از خاورمیانه عملی نیست، به حالت تعلیق درآورد. این شرکت اکنون این مسیر را با توقف سوخت‌گیری در سنگاپور انجام می‌دهد که تا چهار ساعت به طول سفر اضافه می‌کند.