تأئید خبر مسمومیت ۲۹ پزشک ناشی از مصرف مشروبات الکلی تقلبی در شیراز، بار دیگر مسئله مشروبات سمی و غیرمجاز را در فضای کشور به یک موضوع داغ تبدیل کرده است.
داستان مشروبات تقلبی، قصه‌ای طولانی است که تا به امروز جان بسیاری را گرفته است و در واقعه اخیر در شیراز، منجر به فوت یک پزشک و بستری شدن دیگر مصرف‌کنندگان گشته است. اگرچه به آمار دقیقی در این مورد اشاره نمی‌شود، اما در تابستان ۱۴۰۲، عباس مسجدی آرانی، رئیس سازمان پزشکی قانونی، از فوت ۶۴۴ نفر به علت مصرف الکل تقلبی خبر داد. پس از انتشار اخبار مربوط به مسمومیت گروهی از ۲۹ نفر پزشک در شیراز، مصادر قضایی از نیت تشکیل پرونده در این باره خبر داده‌اند. برخی از انتقادات حاکی از این است که چطور این پزشکان نمی‌توانستند مشروبات تقلبی را از انواع اصل تشخیص دهند و دچار این خسارت شدید شده‌اند.
دکتر شاهین شادنیا، رئیس بخش ICU مسمومین بیمارستان لقمان حکیم تهران در این ارتباط می‌گوید: متأسفانه هیچ شیوه‌ای برای تشخیص الکل تقلبی در دسترس نیست و هر آنچه در فضای مجازی برای این موضوع ارائه شده، البته ممکن است به نحو کوچکی کمک‌کننده باشد، اما به هیچ وجه نمی‌توان تایید قطعی برای آنها قائل بود.
او ادامه می‌دهد: اگر الکل دارای بویی خاص باشد، نمی‌توان با اطمینان گفت سمی است یا خیر و اگر رنگ خاصی داشته باشد هم نمی‌توان با قاطعیت طبق آن نظر داد که تقلبی است. الکل صنعتی رنگ زرد دارد، اما افزودنی‌هایی بر آن می‌زنند که رنگ آن را سفید می‌کند. حتی اگر الکل بویی داشته باشد، ممکن است به خاطر وجود الکل طبی باشد و با این حال درصد بالایی از الکل سمی نیز در آن وجود داشته باشد. بنابراین، روش‌های آزمایشگاهی که در آنها آزمایش‌های سم‌شناسی بر روی نمونه‌های الکلی انجام می‌دهند، تنها شیوه معتبر برای تشخیص نوع الکل است.
چوب و هنر_F پلاس
این متخصص سم‌شناسی و مسمومیت‌ها در خصوص فراوانی توزیع مشروبات تقلبی در کشور می‌گوید: آمار دقیقی در دست ندارم، اما در سال‌های مختلف، موارد مسمومیت با الکل سمی در مناطق مختلفی به ثبت رسیده است. این مشکل در شهرهایی مانند بندرعباس، قم و شیراز مشاهده شده و در دوران کرونا نیز مصرف الکل‌های سمی افزایش پیدا کرد. ما تنها شاهد تعداد بیماران هستیم و در بعضی مواقع این تعداد به صورت قابل توجهی افزایش می‌یابد و سپس دوباره کاهش می‌یابد.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا وقوع این موج‌ها دلایل خاصی دارد، می‌افزاید: این وضعیت به زمان یا فصل خاصی ارتباط ندارد و به صورت تصادفی و در دوره‌های مختلف پدیدار می‌شود.
رئیس بخش ICU مسمومین بیمارستان لقمان حکیم تهران در پاسخ به اینکه برخی مصرف‌کنندگان به دلیل مشکلات قانونی به مراکز درمانی مراجعه نمی‌کنند و ممکن است در معرض خطر بیشتری قرار گیرند، بیان می‌کند: در این زمینه مسایل قانونی وجود ندارد و بیمارستان‌ها تنها در مقام ارائه خدمات درمانی حاضر هستند. بیمارانی که با مسمومیت‌های ناشی از الکل به بیمارستان‌ها مراجعه می‌کنند، فقط درمان دریافت می‌کنند، مگر اینکه خود بیمار بخواهد از کسی که مشروب تقلبی را عرضه کرده، شکایت کند. تا کنون نیز هیچ موردی نداشته‌ایم که بیمار به خاطر مصرف مشروبات تقلبی به مراکز درمانی مراجعه کرده و موضوع به مراجع قضایی اعلام شده باشد.
شادنیا علت اصلی تأخیر در مراجعات را این می‌داند که بیمار در مراحل نخستین متوجه مسمومیت ناشی از الکل نمی‌شود و در توضیحات بیشتر می‌گوید: علائم این نوع مسمومیت غیراختصاصی هستند و کسی که مشروبات سمی و تقلبی مصرف کرده، ابتدا همان علائم مشروبات الکلی معمولی را دارد. به تدریج علائمی مانند سردرد، تهوع و استفراغ بروز می‌کند و بیماران این شرایط را ناشی از مصرف الکل می‌پندارند. حدود ۱۲ تا ۲۴ ساعت بعد، علائم مسمومیت با الکل‌های سمی خود را نشان می‌دهد، اما تأخیر در زمان مصرف تا مراجعه به مرکز درمانی به وجود می‌آید.
این پزشک درباره اینکه افراد چگونه می‌توانند در مدت زمان کوتاه‌تری متوجه چنین مسمومیت‌هایی شوند، مطرح می‌کند: علائم ابتدایی مشابه نشانه‌های مصرف الکل‌های سالم و غیرسمی هستند، اما به تدریج فرد دچار سردرد، تهوع و استفراغ می‌شود. بسیاری از این بیماران با علائم بینایی مواجه می‌شوند و دچار خواب‌آلودگی و پایین آمدن سطح هوشیاری می‌شوند. اما به دلیل اینکه این علائم با تأخیر بروز می‌کنند، بیمار زمان حیاتی برای دریافت درمان را از دست می‌دهد زیرا عوارض مسمومیت و تأخیر در درمان بروز می‌کند و ممکن است امکان بهبودی نیز کاهش یابد.
وی توصیه می‌کند که در صورت مصرف مشروبات تقلبی و بروز چنین علائمی، فوراً به مراکز درمانی مراجعه شود تا بررسی‌های ابتدایی انجام گیرد. آنها نباید منتظر بروز علائم شدیدتر و تأخیری باشند، زیرا نکته کلیدی این است که زمان طلایی برای اقدام‌های درمانی از دست نرود.