مسمومیت غذایی یکی از واکنش‌های ناخوشایند گوارشی است که به طور معمول ناشی از مصرف غذاهایی است که فاسد شده‌اند یا به روش‌های غیر بهداشتی نگهداری می‌شوند. در برخی موارد خطرناک، این نوع مسمومیت می‌تواند به مرگ منجر شود. بروز این وضعیت به ویژه در ماه‌های گرم تابستان و اوج گرما شایع‌تر است.
در این راستا، گفت‌وگویی با دکتر مجید حسن قمی، نایب رئیس انجمن تغذیه، درباره مسمومیت غذایی، علل و نشانه‌های آن، غذاهایی که بیشتر در فصل تابستان ممکن است باعث بروز این مشکل شوند و چگونگی درمان و پیشگیری از مسمومیت‌ها، داشته‌ایم که در ادامه به آن می‌پردازیم.
این پزشک متخصص در توضیحاتی به تشریح مفهوم مسمومیت غذایی که در فصول گرم بیشتر مشاهده می‌شود، پرداخت و گفت: مسمومیت غذایی به هر نوع بیماری گفته می‌شود که ناشی از خوردن غذاهای آلوده باشد. این آلودگی‌ها می‌توانند به دسته‌های مختلفی تقسیم‌بندی شوند: آلودگی‌های ناشی از باکتری‌ها، ویروس‌ها، انگل‌ها یا حتی مواد سمی. هر یک از این موارد آلودگی می‌تواند مشکلات خاصی را برای سلامتی فرد ایجاد کند. به عنوان مثال، باکتری‌هایی نظیر کمپیلوباکتر، سالمونلا و اشریشیاکلی می‌توانند عوارض جدی ایجاد کنند.
او در ادامه در مورد منابع ایجاد مسمومیت‌های غذایی توضیح داد: اکثر مواقع، مسمومیت‌ها به دلیل روش‌های نادرست در نگهداری یا آماده‌سازی غذا به وجود می‌آیند. برخی اوقات سموم یا مواد شیمیایی می‌توانند به غذا نفوذ کنند که این مسئله می‌تواند ناشی از فرایند تولید در کارخانه‌ها یا نوع بسته‌بندی مواد غذایی باشد. این نوع مسمومیت‌ها می‌توانند مشکلات گوارشی و علائمی مانند بثورات پوستی و نوسانات فشار خون را به همراه داشته باشند.
دکتر مجید حسن قمی به مهم‌ترین علائم مسمومیت غذایی اشاره کرد و گفت: حالت تهوع، درد در ناحیه شکم، اسهال، استفراغ، بی‌اشتهایی، احساس ضعف و بی‌حالی از جمله این علائم هستند.
دکتر قمی در توضیحات خود افزود: ممکن است این علائم به سرعت برطرف شوند، به عنوان مثال، در موارد مسمومیت‌های خفیف. اما در برخی مواقع مسمومیت می‌تواند شدیدتر و نشانه‌های آن طولانی‌مدت باشد، مانند اسهالی که چند روز ادامه پیدا می‌کند یا تب بالا و حتی مشکلاتی در تکلم و بینایی. بنابراین مشکلات ناشی از مسمومیت می‌تواند به طور جدی سلامتی فرد را تحت تأثیر قرار دهد و نباید آن‌ها را نادیده گرفت و از پزشک غافل شد.
نایب رئیس انجمن تغذیه ایران در مورد عوامل موثر در بروز مسمومیت‌ها گفت: این عوامل می‌توانند باکتریایی مانند سالمونلا، شیگلا، لیستریا و حتی بوتولیسم باشند که در کنسروهایی که آسیب‌دیده یا باد کرده‌اند، می‌تواند آزاد شود و بسیار خطرناک است. همچنین این مسمومیت‌ها ممکن است ناشی از انگل‌هایی همچون اکسیور یا کرمک باشد که از طریق دست افرادی که به این انگل‌ها آلوده هستند، به غذا منتقل می‌شود. همچنین توکسوپلاسما نیز ممکن است ایجاد مسمومیت کند که این انگل می‌تواند عوارضی جدی نظیر نابینایی ایجاد کند و به ویژه در خانم‌های باردار موجب سقط جنین شود. اگر فردی به این انگل‌ها مبتلا شود، باید مدت زمان طولانی تحت درمان قرار گیرد تا عفونت از بدنش خارج شود. دیگر موارد می‌توانند شامل ویروس‌هایی مانند هپاتیت A باشند که از طریق مصرف غذا یا آب آلوده منتقل می‌شوند.
این متخصص تغذیه به غذاهایی که می‌توانند در فصل تابستان موجب مسمومیت شوند اشاره کرد و اظهار داشت: انواع گوشت‌ها، به ویژه گوشت خام، مرغ و ماکیان که سطح پوست آن‌ها ممکن است آلوده به باکتری باشد، در صورت عدم شست‌وشوی مناسب یا نعمت نگهداری در دمای مناسب می‌توانند خطرآفرین باشند. تخم‌مرغ های نپخته نیز به عنوان عواملی در ایجاد مسمومیت شناخته می‌شوند. گوشت چرخ‌کرده نیز در صورتی که آلودگی آن ناشی از تماس با دستان آلوده باشد، خطرناک است. شیرهای غیرپاستوریزه و خام که به صورت فله‌ای عرضه می‌شوند ممکن است باعث بروز تب مالت شوند. این شیرها به ویژه در فصل تابستان می‌توانند مشکلات زیادی ایجاد کنند. غذاهایی مانند پنیرها و گوشت‌های پخته‌نشده یا بهدرستی از حالت انجماد خارج‌نشده نیز در ایجاد مسمومیت نقش دارند. همچنین باید در انتخاب ساندویچ‌ها به ویژه ساندویچ الویه که به دلیل روش تهیه‌اش در بوفه‌های مدارس غیرمجاز است دقت کرد، چراکه ممکن است از دست‌های کثیف فردی که سیب‌زمینی‌ها را می‌زند، میکروبی به آن منتقل شود. همچنین دیگر انواع ساندویچ‌ها نیز می‌توانند در فصل تابستان موجب بروز مسمومیت شوند.
این پزشک متخصص در ادامه به مسمومیت ناشی از میوه‌های تابستانی اشاره کرد و گفت: مصرف میوه‌ها یا سبزیجاتی که به درستی شسته نشده‌اند، بخصوص میوه‌های تابستانی یا میوه‌هایی که در حین برداشت، سموم آن‌ها از بین نرفته، می‌تواند منجر به مسمومیت شود. سمومی که برای برخی انواع توت‌ها مانند شاتوت و توت سفید استفاده می‌شود، ممکن است درون میوه نفوذ کند و اگر این میوه‌ها خوب شسته نشوند، می‌توانند موجب عوارضی شوند.
این متخصص تغذیه همچنین روند درمان مسمومیت غذایی را تشریح کرد و گفت: علائم مسمومیت غذایی معمولاً بین ۲ تا ۶ ساعت پس از مصرف غذا ظاهر می‌شوند. اگر فرد در ابتدا دچار اسهال شود، نباید از داروهایی استفاده کند که اسهال را متوقف کند، زیرا که این علائم به خروج مواد غذایی فاسد از بدن کمک می‌کنند. همچنین باید به تأمین آب و الکترولیت‌های بدن توجه کرد و به همین دلیل توصیه می‌شود که اگر فردی با اسهال مزمن مواجه است و نمی‌خواهد به پزشک مراجعه کند، می‌تواند از محلول‌های آبرسانی مانند «او آر اس» که در تمامی داروخانه‌ها موجود است، استفاده کند.
او در توضیحات خود افزود: فرد باید این محلول را به آرامی بنوشد تا از افت قند خون و عدم تعادل در سدیم، پتاسیم و کلسیم بدن جلوگیری کند. افراد مبتلا به مسمومیت غذایی بهتر است از مصرف مواد غذایی مانند چای و قهوه خودداری کنند و از خوردن غذاهای سنگین، تند، چرب و فرآوری شده، سوسیس و کالباس پرهیز نمایند. در عوض باید به غذاهای مغذی که در بهبود وضعیت آن‌ها مؤثر است، توجه نمایند؛ مانند برنج کته یا برنج با ماست برای کمک به کاهش عوارض اسهال و استفراغ. همچنین مصرف موز و سیب زمینی آب‌پز توصیه می‌شود. در صورت مشاهده افزایش ضربان قلب و ایجاد گودی زیر چشم، یا اگر پوست فرد به دلیل اسهال و استفراغ به حالت خشکی در آمده است، باید فوراً به پزشک مراجعه کند. خانم‌های باردار و افرادی با سیستم ایمنی ضعیف و تب بالا نیز باید هر چه سریع‌تر خود را به پزشک برسانند.
او در پایان به روش‌های پیشگیری از مسمومیت اشاره کرد و گفت: برای جلوگیری از مسمومیت باید به تاریخ انقضای مواد غذایی توجه کرد و از خرید مواد غذایی با برچسب مخدوش خودداری نمود. همچنین در زمان بیرون آوردن غذا از فریزر، بهتر است این کار به تدریج انجام شود تا از رشد باکتری‌ها جلوگیری گردد. همچنین تخم‌مرغ‌های شکسته یا کثیف را نباید خریداری کرد. حتماً باید مواد غذایی، بخصوص گوشت‌ها را از فروشگاه‌های معتبر تهیه کنیم. در رستوران‌ها نیز باید از خوردن سالادها و سبزیجاتی که ممکن است به خوبی شسته نشده باشند، اجتناب کرد. به منظور جلوگیری از رشد باکتری‌ها، دمای یخچال باید زیر ۱۵ درجه و دمای فریزر نیز زیر ۵ درجه نگهداری شود تا مواد غذایی به صورت مایع نباشند که شرایط لازم برای رشد باکتری‌ها فراهم شود.