مشاهده خون در ادرار ممکن است وحشت‌انگیز باشد، حالتی که به آن «خون ادراری» نیز اطلاق می‌شود. در بسیاری از موارد، این وضعیت بی‌خطر است، اما وجود خون در ادرار می‌تواند علامتی از یک بیماری جدی‌تر باشد.
بر اساس گزارش ایسنا به نقل از وب‌سایت تخصصی «مایو کلینیک»، خون ظاهری در ادرار به عنوان «خون‌ادراری ماکروسکوپی» شناخته می‌شود، در حالی که خونی که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده نیست، تحت عنوان «خون‌ادراری میکروسکوپی» شناخته می‌شود. خون در این وضعیت به حدی جزئی است که تنها در هنگام انجام آزمایش ادرار و با استفاده از میکروسکوپ قابل رؤیت خواهد بود. در هر شرایطی، ضروری است که علت وجود خون در ادرار مشخص شود.
متخصصان اظهار می‌کنند که درمان این عارضه به دلایل ایجاد کننده آن بستگی دارد.
* علائم
خون موجود در ادرار ممکن است به رنگ قرمز یا صورتی به نظر برسد. وجود گلبول‌های قرمز خون می‌تواند منجر به تغییر رنگ ادرار شود. حتی مقدار کمی خون نیز می‌تواند ادرار را به رنگ قرمز درآورد.
عموماً خونریزی بدون درد است، اما اگر لخته‌های خون از ادرار خارج شوند، ممکن است آسیب‌زا باشند.
* چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
به محض اینکه به نظر می‌رسد که خون در ادرار وجود دارد، باید با یک متخصص بهداشت مراجعه کنید.
ادرار قرمز همیشه از وجود گلبول‌های قرمز خون ناشی نمی‌شود. بعضی از داروها نیز می‌توانند به تغییر رنگ ادرار منجر شوند، مانند دارویی به نام «فنازوپیریدین». همچنین برخی مواد غذایی مانند چغندر و ریواس می‌توانند ادرار را به رنگ قرمز درآورند.
تشخیص اینکه آیا تغییر رنگ ادرار ناشی از خون است یا خیر، ممکن است دشوار باشد. به همین دلیل، مراجعه به پزشک برای معاینه الزامی است.
* علل
این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که کلیه‌ها یا دیگر بخش‌های دستگاه ادراری اجازه می‌دهند تا سلول‌های خونی به داخل ادرار نفوذ کنند. دلایل مختلفی می‌تواند موجب این حالت شود، از جمله:
– عفونت‌های دستگاه ادراری (UTIs): این عفونت‌ها زمانی رخ می‌دهند که باکتری‌ها به مجرای ادرار نفوذ کرده و در مثانه تکثیر می‌شوند. عفونت‌های دستگاه ادراری می‌توانند خونریزی ایجاد کرده و ادرار را به رنگ قرمز، صورتی یا قهوه‌ای درآورند. در صورت داشتن عفونت ادراری، ممکن است نیاز شدید به ادرار کردن احساس کنید که این حس معمولاً مدتی ادامه خواهد داشت. همچنین ممکن است در زمان ادرار کردن دچار درد و سوزش شوید یا ادرار شما بوی بسیار شدیدی داشته باشد.
– عفونت کلیه: این التهاب که به «پیلونفریت» شناخته می‌شود، می‌تواند زمانی ایجاد شود که باکتری‌ها از خون به کلیه‌ها وارد شوند. همچنین این عفونت می‌تواند زمانی اتفاق بیفتد که باکتری‌ها از طریق لوله‌های متصل کننده کلیه‌ها به مثانه، به آن‌ها منتقل شوند. عفونت‌های کلیوی ممکن است علائمی مشابه عفونت‌های ادراری داشته باشند، اما احتمال بروز تب و درد در ناحیه پشت، پهلو یا کشاله ران افزایش می‌یابد.
– سنگ مثانه یا کلیه: مواد معدنی موجود در ادرار می‌توانند به شکل کریستال بر روی دیواره‌های کلیه یا مثانه جمع شوند. با گذشت زمان، این کریستال‌ها به سنگ‌های کوچک و سخت تبدیل می‌شوند. معمولاً این سنگ‌ها بدون درد هستند، اما در صورت انسداد یا دفع از طریق ادرار، می‌توانند آسیب‌زا باشند. سنگ‌های مثانه یا کلیه می‌توانند باعث خونریزی در ادرار شوند که با چشم غیرمسلح قابل مشاهده است و همچنین بخشی از خونریزی که تنها در آزمایشگاه قابل تشخیص است.
– پروستات بزرگ‌شده: غده پروستات در زیر مثانه واقع شده و قسمتی از مجرای ادرار را احاطه کرده است. این غده معمولاً در سنین میانسالی بزرگتر می‌شود و این افزایش حجم می‌تواند فشار را بر روی مجرای ادرار وارد کرده و جریان ادرار را مسدود کند. با بزرگ‌شدن پروستات، ممکن است شما نیاز مکرر یا دائمی به ادرار کردن داشته باشید یا با خون در ادرار مواجه شوید. عفونت پروستات که به «پروستاتیت» معروف است نیز می‌تواند علائم مشابهی ایجاد کند.
– بیماری کلیوی: وجود خون در ادرار که تنها در آزمایشگاه قابل مشاهده است، یکی از نشانه‌های شایع بیماری کلیوی به نام «گلومرولونفریت» محسوب می‌شود. در این بیماری، فیلترهای ریز در کلیه‌ها که وظیفه حذف مواد زائد از خون را دارند، دچار التهاب می‌شوند. گلومرولونفریت ممکن است نتیجه یک بیماری زمینه‌ای مانند دیابت باشد که تمامی بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
– سرطان: وجود خون در ادرار که با چشم غیرمسلح قابل دیده شدن است، ممکن است علامتی از سرطان پیشرفته در کلیه، مثانه یا پروستات باشد.
– بیماری‌های ارثی: بیماری‌های ژنتیکی که بر سلول‌های خونی تأثیر می‌گذارند، مانند «کم‌خونی داسی شکل»، می‌توانند منجر به وجود خون در ادرار شوند. همچنین اختلالی که به رگ‌های خونی کوچک در کلیه‌ها آسیب می‌زند، به نام «نشانگان آلپورت»، نیز می‌تواند موجب خونریزی در ادرار شود.
– آسیب کلیه: ضربه یا آسیب‌های دیگر به کلیه‌ها که ممکن است در اثر تصادف یا فعالیت ورزشی رخ دهد، می‌تواند به وجود خون در ادرار منجر شود.
– داروها: مصرف داروی ضد سرطان «سیکلوفسفامید» (سیتوکسان) و داروی آنتی‌بیوتیک پنی‌سیلین با وجود خون در ادرار مرتبط برشمرده شده‌اند. همچنین داروهایی که لخته شدن خون را کاهش می‌دهند، می‌توانند منجر به خونریزی در ادرار شوند. داروهایی که خون را رقیق می‌کنند، نظیر هپارین، نیز ممکن است علت ایجاد این مشکل باشند.
– ورزش سنگین: مشاهده خون در ادرار پس از انجام فعالیت‌های ورزشی مانند فوتبال امکان‌پذیر است. این پدیده ممکن است ناشی از آسیب به مثانه به خاطر ضربه باشد. همچنین، در فعالیت‌های ورزشی طولانی‌مدت نظیر دوی ماراتن نیز ممکن است این عارضه بروز کند. وقتی خون در ادرار ناشی از فعالیت شدید باشد، معمولاً به‌طور خودبه‌خود ظرف یک هفته برطرف می‌شود.
با این حال، اگر پس از ورزش کردن وجود خون در ادرار خود را دیدید، نباید این حالت را نادیده بگیرید و بهتر است به پزشک مراجعه کنید.
علاوه بر این، متخصصان تأکید می‌کنند که در بسیاری از موارد، منبع خون‌ادراری شناسایی نمی‌شود.
* عوامل خطر
تقریباً هر کسی ممکن است گلبول‌های قرمز را در ادرار خود مشاهده کند. این مسئله شامل کودکان و نوجوانان نیز می‌شود. برخی عواملی که ممکن است ریسک وجود خون در ادرار را افزایش دهند، شامل:
– سن: مردان میانسال و مسن ممکن است به دلیل بزرگ شدن غده پروستات، دچار خون ادراری شوند. خطر بروز برخی انواع سرطان‌ها که می‌توانند باعث خون در ادرار شوند، ممکن است پس از ۵۰ سالگی افزایش یابد.
– عفونت‌های مجاری ادراری: این عفونت‌ها یکی از مهم‌ترین دلایل وجود خون در ادرار در کودکان به شمار می‌روند.
– سابقه خانوادگی: اگر اعضای خانواده شما دچار بیماری کلیوی باشند، شانس بروز خون در ادرار ممکن است افزایش یابد.
– داروهای خاص: بعضی داروهای مسکن، رقیق‌کننده‌های خون و آنتی‌بیوتیک‌ها ممکن است ریسک وجود خون در ادرار را بالا ببرند.
– ورزش سنگین: اصطلاح «خون ادراری دونده ماراتن» به وجود خون در ادرار مرتبط با فعالیت‌های ورزشی سنگین اطلاق می‌شود. این گونه فعالیت‌ها می‌توانند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهند.