عصر ایران؛ صابر گل عنبری ـ دوشنبه گذشته، عبدالله اوجالان در زندان امرلی پیامی با عنوان «فراخوانی برای صلح و جامعه دموکراتیک» منتشر کرد که به دنبال آن، احمد تورک، شهردار پیشین ماردین که به دستور دولت عزل شده است، در یک نشست خبری آن را خواند.
پیام اوجالان را می توان نشان دهنده دو عامل اصلی دانست؛ عامل اول بازنگری خود اوجالان در افکار و اندیشه هایش و همچنین مانیفست حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) است که در حقیقت موضوعی جدید به شمار نمی آید و دو فراخوان قبلی او در سال های ۲۰۱۳ و ۲۰۱۵ نیز بر این نکته صحه می گذارد. عامل دوم، شامل گفتگوهای مداوم میان او و نهادهای اطلاعاتی ترکیه، به خصوص در یک سال اخیر می باشد.
با این حال، پیام اوجالان از جنبه های دوگانه ای، هم از لحاظ محتوا و هم از لحاظ زمینه های داخلی، منطقه ای و بین المللی، با دو نامه ای که در یک دهه قبل ارسال کرده بود، تفاوت دارد. فراخوان های قبلی او همواره بر توقف عملیات نظامی علیه ترکیه تاکید داشتند، اما هیچ اشاره ای به کنار گذاشتن سلاح نکرده بودند. در حالی که پیام جدید اوجالان صراحتاً خواستار پایان وضعیت مسلحانه و همچنین انحلال پ.ک.ک و ورود به یک فرایند سیاسی شده است.
رهبر پ.ک.ک تلاش کرده است تا نتایج بازاندیشی خود در این دو دهه و اندی را در چارچوبی نظری ارائه دهد و به شکل یک مانیفست و نقشه راه جدید برای حل منازعه کردی در ترکیه با تأکید بر تاریخ و عوامل تشکیل این حزب، به تصویر بکشد. از این منظر، این پیام اگرچه به نوعی به دولت و ملت ترکیه اشاره دارد، اما مخاطب اصلی آن خود پ.ک.ک محسوب می شود.
هرچند اوجالان از اعضای حزب خواسته تا سلاح های خود را به زمین بگذارند و حزب را منحل کنند، این فراخوان به معنای اعتراف به اشتباه اولیه در به دست گرفتن سلاح نیست. او به نوعی این اقدام را به عنوان واکنشی به نادیده گرفتن واقعیت های مربوط به کردها در ترکیه و در شرایط دموکراتیک، موجه می داند. با این حال، او اعتقاد دارد که پ.ک.ک باید با استعفا دادن از شیوه های نظامی و انحلال خود، به دلیل زوال سوسیالیسم واقع گرا در دهه نود و کاهش انکار هویت کردها در ترکیه، یک رویکرد سیاسی نوین را با برنامه و استراتژی جدید آغاز کند.
وی در ادامه، هدف خود از فعالیت سیاسی را ایجاد یک جامعه و نظام سیاسی دموکراتیک معرفی می کند و به روشنی مخالفت خود را با راهکارهای چون دولتملت مجزا، فدرالیسم، خودمختاری اداری و تدابیر فرهنگی ابراز می دارد.
واقعیت این است که آنچه باعث حرکت دولت ترکیه و اوجالان به سمت صلح و آشتی شده است، نوعی بن بست است که هر دو طرف به آن واقف اند. هر دو طرف به این نتیجه رسیده اند که این حالت نظامی بالا و پایین دارد، اما نه پایانی دارد و نه برنده ای، و در نتیجه ای تنها به یک وضعیت فرسایشی بی فایده منجر شده است.
در این میان، دولت ترکیه با درک از شرایط نوین مزاج داخلی و بین المللی، نگران عقب ماندگی از چرخه توسعه در مقایسه با کشورهای عربی خلیج فارس و چالش های تداوم حکمرانی عدالت و توسعه در آینده، موجودیت کُردی و وجود پ.ک.ک را بزرگترین چالش و مانع در این خصوص می داند. به طور خاص، اردوغان به دنبال اصلاحاتی داخلی، از جمله تغییرات در قانون اساسی است که بدون حمایت تقریباً ۶۰ نماینده کُرد حزب «برابری و دموکراسی خلق ها» میسر نخواهد بود. البته خود کردها نیز از بخشی از این اصلاحات بهره مند خواهند شد.
اکنون با این حال، سوال اساسی این است که سرنوشت فراخوان اوجالان به کجا خواهد انجامید؟
آیا فرماندهان و اعضای پ.ک.ک به درخواست رهبر خود پاسخ مثبت خواهند داد و سلاح های خود را کنار خواهند گذاشت و حزب را منحل خواهند کرد؟
در حال حاضر، به سختی می توان پاسخی قطعی ارائه کرد و برای قضاوت در این مورد هنوز زود است. علی رغم اهمیت و تاریخی بودن پیام اوجالان، این موضوع همچنان آغاز یک مسیر بسیار دشوار در روند صلح ترکیه به شمار می آید که با چالش های داخلی و خارجی پیچیده ای روبرو است. همچنین، از واکنش های هواداران پ.ک.ک در ترکیه واضح است که فراخوان رهبر این حزب موافقان و مخالفانی دارد و همین موضوع، در سایه عوامل منطقه ای و بین المللی ممکن است مانع از رسیدن رهبران و اعضای آن به یک جمع بندی مشترک شود و موجب انقسام و دو دستگی گردد. مخالفان این فراخوان می گویند که هنوز مشخص نیست دولت ترکیه در ازای بر زمین گذاشتن سلاح و انحلال پ.ک.ک چه امتیازاتی ارائه می دهد و چه اصلاحاتی انجام خواهد داد.
در این راستا به نظر می رسد که دولت ترکیه در حال رصد شرایط و ارزیابی آن است. در گام بعدی، می توان به آزادی اوجالان در آینده و سخنرانی او در پارلمان و تأثیر آن بر سیاست کُردی در ترکیه اشاره کرد که می تواند نوعی پویایی جدید به تلاش های وی پدید آورد و در مقابل مخالفان را در وضعیت سختی قرار دهد.
در حال حاضر، باید منتظر آزادی احتمالی اوجالان و تاثیر آن در پیشبرد فراخوان و اهداف او بود.
کانال نویسنده (نگاه دیگر)