جواد مرشدی: یک ماه پیش، رافائل گروسی به اصفهان سفر کرده و در نمایشگاه دستاوردهای هسته‌ای ایران شرکت نمود. مدیرکل آژانس انرژی اتمی در این رویداد بیان داشت که از طریق این کنفرانس، می‌توانیم با همکاری یکدیگر، نتایج تحقیقات خود را در فضایی مبتنی بر اعتماد به نمایش بگذاریم. او اعلام کرد که باید بر چالش‌ها غلبه کرده و از موانع بزرگ عبور کنیم تا به همکاری مؤثر میان ایران و جامعه جهانی دست یابیم.
این کلمات، با وجود اینکه به نظر خوشایند می‌رسید، خیلی زود به صدور بیانیه‌ای علیه ایران منجر شد. همان گروسی که دل خوش‌های ایرانیان را افزایش داده بود، در وین ابراز کرد که تحت فشارهای بین‌المللی واردشده بر ایران از سوی شورای حکام و دیگر طرف‌های برجام، تهران تصمیم به کاهش تعهدات بین‌المللی خود دارد.
شورای حکام در بیانیه‌ای تصریح کرده که تهران به پادمان هسته‌ای و تعهدات خود در ارائه گزارش درباره مسائل باقی‌مانده عمل نکرده است.
از سوی دیگر، علی‌رغم اینکه جمهوری اسلامی بیش از ۲۰ سال به‌صورت داوطلبانه به پروتکل منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای پیوسته، به نظر می‌رسد هنوز نتوانسته اعتماد لازم را جلب کند.
برخی مقامات جمهوری اسلامی، همچون رئیس سابق سازمان انرژی اتمی، بر این عقیده‌اند که نباید میزان غنی‌سازی را کاهش داد و باید با همین رویه ادامه داد.
فریدون عباسی در گفتگو با خبر آنلاین خاطرنشان کرد که صدور این بیانیه تازگی ندارد و ممکن است یکی دو روز تأثیرگذار باشد، اما به سرعت به روال سابق بازمی‌گردیم و هیچ تغییر خاصی برای ما رخ نخواهد داد.
او به زمان‌بندی جلسات آژانس اشاره کرده و اظهار داشت که این بیانیه در دور چهاردم ریاست جمهوری و حتی در انتخابات آمریکا تأثیر چندانی نخواهد داشت.
مشروح این گفتگو را در ادامه بخوانید:
آژانس انرژی اتمی پیشتر درباره کاهش همکاری‌ها با ایران هشدارهایی داده بود و در نهایت روز چهارشنبه، درست در حالی‌که هشت کشور دیگر از ما حمایت کرده بودند، بیانیه‌ای صادر کرد. نظرتان درباره این بیانیه چیست؟
این موضوع تازگی ندارد. سه کشور اروپایی که به‌طور معمول با آمریکا همکاری می‌کنند، پیش‌نویس مفصلی را تهیه کرده و در آژانس مطرح می‌کنند که به تصویب برسد. شورای حکام به گونه‌ای تنظیم شده که عمدتاً تحت تأثیر کشورهای غربی است، و به همین دلیل قطعنامه‌هایی که آنها پیشنهاد می‌دهند معمولاً با کمی تعدیل، به رأی می‌رسد. پرونده ما بیش از ۲۰ سال است که در آنجا مطرح بوده و همیشه روند رأی‌گیری به نفع آنها صورت گرفته است. معمولاً چین و روسیه تا حدودی این قطعنامه‌ها را نادیده می‌گیرند، اما این بار دو کشور رأی مخالف دادند و بقیه نیز ممتنع رأی دادند، در حالی که نمی‌خواهند از غربی‌ها فاصله بگیرند.
واکنش ایران به این قطعنامه چگونه خواهد بود و آیا برای افزایش همکاری با آژانس اقدام خواهیم کرد؟
در واقع، تغییری اساسی در وضعیت پیش نخواهد آمد. آنها از ما درخواست‌های غیرمنصفانه‌ای دارند و به‌طور عرصه‌ای می‌خواهند به ما دیکته کنند بدون اینکه به حقایق قانونی ما در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی توجه کنند. آنها می‌خواهند که برجام را اجرا کنیم، در حالی که خودشان از تعهدات خود سرپیچی می‌کنند. به‌عنوان مثال، هنگامی که آمریکایی‌ها از برجام خارج شدند، عملاً برجامی برای ما باقی نمانده است و اقداماتی که ما در راستای کاهش تعهدات خود انجام داده‌ایم کافی نبوده است. ما باید به‌طور جدی‌تری با آنها برخورد کنیم چراکه آنها معاهده را پاره کردند. در واقع، ما باید درصد غنی‌سازی‌مان را بیشتر کنیم. باید هم غنای مواد را بالا ببریم و هم از نظر حجم، اورانیوم غنی‌شده‌ای را با غنای بالاتر انباشته کنیم تا بتوانیم سوخت لازم برای پیشران‌های هسته‌ای را تأمین کنیم. برای سامانه‌های زیر دریایی، نیاز به اورانیوم با غنای بالای ۹۰ درصد داریم.
آیا فکر می‌کنید این اقدام ممکن است باعث ایجاد اصطکاک بیشتری با غرب شود، به‌خصوص اینکه آنها ظاهراً در پی فعال‌سازی مکانیسم ماشه هستند؟
خیر، ما باید واقعیت‌ها را درک کنیم و برای تأمین نیازهای کشور اقدام به غنی‌سازی اورانیوم کنیم. در گذشته، برای خرید سوخت از بازار جهانی به‌قیمت تجاری نه به‌قیمت سیاه، کمتر از ۵ درصد غنی‌سازی می‌کردیم، چراکه هدف ما تأمین سوخت برای راکتور بوشهر بود و به آن دست یافتیم. پس از آن، برای راکتور تهران به غنای ۲۰ درصد نیاز داشتیم که کشورهایی مانند آمریکا و آرژانتین، صادرکننده آن بودند و وقتی آنها همکاری نکردند، ما به کشوری تبدیل شدیم که قادر به تولید اورانیوم با غنای ۲۰ درصد با استانداردهای هسته‌ای بود. برای پیشران‌های دریایی که مطمئناً در اختیار ما قرار نمی‌دادند، اقدام به غنی‌سازی تا ۶۰ درصد کردیم، و این کار تحت نظارت آژانس صورت گرفت. وقتی تحت نظارت آژانس باشیم، نباید تنش‌زا باشد. مکانیسم ماشه مناسب کشورهایی است که از لحاظ سیاسی، اقتصادی و نظامی ضعیف هستند، و ما چنین وضعیتی نداریم.
آیا این موضوع تنها به لحاظ تأثیر بر انتخابات ایران نیست؟
خیر، زیرا جلسات شورای حکام زمان مشخصی دارند، مثلاً هر سه ماه یک بار یا به‌حسب ضرورت تشکیل می‌شوند. اخیراً آقای گروسی در کنفرانسی بین‌المللی در اصفهان سخنرانی کرد و من به این نکته اشاره کردم که ممکن است او چیزی را بگوید که در آژانس با آن مخالف باشد. واقعاً وقتی به آژانس برمی‌گردد، درباره فعالیت‌های بازرسی‌ای که انجام شده گزارش خواهد داد. ما به تعهدات برجامی خود پایبند نبوده و به غنی‌سازی تا ۶۰ درصد ادامه می‌دهیم. به‌این ترتیب، میزان ذخایر ما افزایش یافته است و آنها این موضوع را برای خود بزرگنمایی می‌کنند و ادعا می‌کنند که ذخایر ایران زیاد شده و فاصله آن برای تولید سلاح کاهش یافته، در حالی که اساساً این ادعاها نادرست هستند و ما هرگز به دنبال سلاح نیستیم و نبوده‌ایم. آنها به جعلی بودن تهدیدات خود ادامه می‌دهند، ولی این واقعیت که نتوانستند جلوی حمله ایران به رژیم صهیونیستی را بگیرند به‌وضوح بیانگر ضعف آنهاست. مکانیسم ماشه چه معنایی دارد؟ آنها بیشتر می‌خواهند از این موضوع برای ایجاد جو روانی در داخل کشور و تأثیر بر دردهای اقتصادی ما استفاده کنند که خود این موضوع نیز گذراست. ممکن است بیانیه‌ای یکی دو روز مؤثر باشد، اما دوباره به همان روند سابق بازمی‌گردیم و هیچ تغییر خاصی برای ما رخ نمی‌دهد.
خبرهای مرتبط
در ابتدا نماینده آمریکا سکوت کرده بود اما به‌یکباره موافقت کرده و این بیانیه را قرائت کرد. با توجه به نزدیکی انتخابات آمریکا، فکر می‌کنید نتیجه این اقدام چه خواهد بود؟ آیا آنها به‌خاطر نزدیکی به انتخابات، فشار بیشتری به ما وارد خواهند کرد؟
فشار آوردن به ایران یا وارد نکردن آن تأثیری بر نتیجه انتخابات آمریکا نخواهد داشت. آنچه برای مردم آمریکا اهمیت دارد، وضعیت اقتصادی‌شان است. حتی یک درصد تورم نیز برای آنها مهم است و نمی‌خواهند با مالیاتی که می‌دهند درگیر جنگ شوند. بنابراین، آمریکا باید به گونه‌ای عمل کند که نشان دهد وارد جنگ نخواهد شد. البته اگر لازم باشد که در جنگی وارد شود، باید منفعتی برای آمریکا داشته باشد، مثل تأمین نفت یا طلا.
به خاطر کارنامه درخشان بایدن، گفته‌ام که او می‌خواهد به ترامپ و دیگر رقبا بگوید که من به ایران فشار آورده‌ام و از افزایش غنی‌سازی آن جلوگیری کرده‌ام.
آمریکا یک سیاست کلی دارد که وابسته به دموکرات‌ها یا جمهوری‌خواهان نیست. به‌طور کلی مراکز تصمیم‌گیری در آمریکا هستند که سیاست‌ها را تعیین می‌کنند. بسته به موقعیت، یک مشی خاص به سایر کشورها نشان داده می‌شود. فرقی ندارد که دموکرات باشد یا جمهوری‌خواه، آنها به روش‌های مختلف این کار را انجام می‌دهند. در مواردی که لازم است، برای بازگرداندن اعتبار از دست رفته، افرادی مانند اوباما که ظاهراً مسلمان یا آفریقایی‌تبار است، به‌عنوان چهره‌ای مثبت انتخاب می‌کنند. یا ممکن است شخصیتی مانند ترامپ را به‌قدرت برسانند که غیرقابل پیش‌بینی باشد. در واقع، همه این تصمیمات تحت هدایت مراکز تصمیم‌گیری آمریکاست. حالا یکی از این احزاب با تناسب بالا به‌دولت می‌آید و ما نباید خود را درگیر بازی‌های آمریکا کنیم. بهتر است راهبرد خود را دنبال کنیم. اگر ما از موضع قدرت عمل کنیم، آنها مجبور به عقب‌نشینی خواهند بود. نظریه مقاومت نشان داده که وقتی بر اصول خود پافشاری کنیم، آنها ناچار خواهند شد خود را با ما همسو کنند. هر بار که ما بر اصول خود اصرار کردیم و دست از حقایق خود نکشیدیم، آنها عقب نشینی کرده‌اند. اما هنگامی که ما مماشات کنیم و تصور کنیم آنها برترند و باید با آنها سازش کنیم، ضربه خواهیم خورد. به‌عبارتی اگر یک قدم عقب بیاییم، آنها ده قدم جلو می‌روند.
در این بیانیه آمده که ایران تعهدات خود در زمینه پادمان‌های پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را نقض کرده است. آیا واقعاً چنین چیزی اتفاق افتاده است؟
خیر. آنچه آنها می‌گویند و رسانه‌های آنها مطرح می‌کنند صحت ندارد. ما تحت بازرسی آژانس هستیم و هیچ نشانه‌ای از خروج ما از ان‌پی‌تی وجود ندارد و حتی در جامعه ما صحبت از خروج از ان‌پی‌تی به‌ندرت شنیده می‌شود. بنابراین وقتی ما هنوز در ان‌پی‌تی هستیم، ما به‌طور طبیعی به تعهدات عدم گسترش سلاح پایبندیم. وقتی ما در “سی‌تی‌بی‌تی‌او” هستیم (البته هنوز تصویب مجلس به تأخیر افتاده و تنها در این صورت لازم‌الاجرا خواهد بود)، بسیاری از کشورها نیز موفق به تصویب “سی‌تی‌پی‌تی” در قوه قانون‌گذاری خود نشده‌اند. ما هم مانند آنها هستیم، اما به‌عنوان دومین کشوری که معاهده منع جامع سلاح هسته‌ای “سی‌تی‌بی‌تی‌او” را امضا کرده‌ایم، نشاندهنده این است که ما نه تولید سلاح می‌کنیم، نه گسترش داده و نه آزمایش می‌کنیم. در نتیجه، دلیلی برای قرار گرفتن تحت بند هفت وجود ندارد. این‌ها بیشتر به‌عنوان مانور سیاسی از سوی این چهار کشور غربی است که به ما می‌گویند که ما حمله خواهیم کرد. طبق منشور ملل متحد، آنها حق انجام چنین کاری را ندارند و دیگر قدرت اصلی دنیا نیستند. به‌دلیل وجود قدرت‌هایی همچون چین، روسیه، هند و کره شمالی، اکنون پاکستان نیز دارای سلاح هسته‌ای است و آنها نتوانسته‌اند جلوی گسترش سلاح‌های هسته‌ای را بگیرند. درست است که این کشورها در “ان‌پی‌تی” نمی‌باشند، اما می‌توانستند به طرق دیگری جلوی این کشورها را بگیرند. اما ما شاهد این بودیم که بلافاصله هند سلاح هسته‌ای خود را آزمایش کرد و پاکستان بلافاصله پس از آن دست به آزمایش زد. کشورهای غربی به‌جهت اینکه تهدید به حمله هسته‌ای می‌کنند، خود سبب می‌شوند که سایر کشورها به سمت تولید و فناوری‌های لازم رفته و به این نحو توانایی ایجاد بازدارندگی خود را افزایش دهند. اگر ما همین میزان غنی‌سازی را برای مقاصد صلح آمیز حفظ کنیم و هدف‌مان پیشران هسته‌ای باشد و راکتور اراک را فعال کنیم و در آنجا تحقیقات علمی انجام دهیم، این خود به‌عنوان یک بازدارنده به‌منظور جلوگیری از تهدیدات می‌تواند مؤثر باشد که آنها حتی جرات تهدید شفاهی هم به کشور ما برند. ما هرگز به سمت عملیات نظامی یا تهدید جدی نخواهیم رفت، بلکه بر مبنای دیپلماسی و راهبردهای منطقی پیش خواهیم رفت.
۳۱۱۲۱۲