تهیه‌کننده نمایش «فصل شیدایی» اظهار داشت: این نمایش شامل سه فصل است: فصل انبیا که داستان پیامبران را روایت می‌کند؛ فصل صدر اسلام که از بعثت تا کربلا را به تصویر می‌کشد و بخش معاصر که به انقلاب و دفاع مقدس و مدافعین حرم اختصاص دارد. در قسمت شیدایی، هر بار که به شهری دعوت شویم، این بخش پایانی را به‌طور خاص برای آن شهر بومی می‌کنیم.
، نمایش میدانی «فصل شیدایی» تاکنون ۲۲ بار به روی صحنه رفته و این بار نوبت به اجرا در شهر همدان رسیده است. این نمایش به کارگردانی سعید اسماعیلی و تهیه‌کنندگی علیرضا کوهفر، محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج است که تولید، طراحی و اجرا توسط موسسه مهنا انجام می‌شود.
به مناسبت اجرای جدید «فصل شیدایی»، گفت‌وگویی با تهیه‌کننده آن انجام داده‌ایم که در ادامه متن کامل آن را خواهید خواند:
*هدف و علت اجرای نمایش میدانی فصل شیدایی در همدان چیست؟
استان‌ها به‌صورت دوره‌ای کنگره شهدا را در سال برگزار می‌کنند و این روال یک سنت ثابت است. همدان برای نخستین‌بار در دهه ۸۰ این کنگره را برپا کرد و اکنون دومین بار است که میزبانی این کنگره را بر عهده گرفته است. بنابراین ما به دعوت ستاد کنگره به‌عنوان یک گروه هنری به اینجا آمده‌ایم.
*چه تغییراتی در روایت فصل شیدایی در همدان ایجاد شده است؟
در نمایش فصل شیدایی تمایل داریم که قسمت معاصر را متناسب با ویژگی‌های محلی هر استان بومی‌سازی کنیم. این نمایش شامل سه فصل است: فصل انبیا که داستان پیامبران را روایت می‌کند؛ فصل صدر اسلام که از بعثت تا کربلا را به تصویر می‌کشد و بخش معاصر که به انقلاب و دفاع مقدس و مدافعین حرم مربوط می‌شود. در نمایش فصل شیدایی، داستان‌های انقلاب و جنگ و قصص مربوط به همدان مورد بررسی قرار می‌گیرد، بدین ترتیب به رزمندگان و شهدای همدان پرداخته و نقش لشکر همدان در عملیات مرصاد بازنمایی می‌شود. برای بخش انقلاب نیز به حضور مبارزین همدانی مثل آیت‌الله مدنی و حوادثی که در زمان انقلاب در همدان روی داده، توجه می‌شود. در تئاتر معمولاً یک گروه هر جا دعوت شوند، نمایش را بدون تغییر اجرا می‌کنند؛ حتی گاهی به زبان اصلی در جوامع دیگر، اما ما در فصل شیدایی خود را ملزم کرده‌ایم که هرگاه به شهری یا کشوری دیگر (عراق و سوریه را در نظر بگیرید) می‌رویم، داستان‌ها و زبان را بومی‌سازی کنیم. به‌عنوان مثال، نمایش ما در عراق به زبان عربی بود و در استان‌های مختلف از لهجه‌های محلی استفاده کرده‌ایم، چرا که این بومی‌سازی برای مردم منطقه جذاب است و حس می‌کند که یہ گروه هنری برای آن‌ها به‌طور اختصاصی اجرا می‌کند.
*برای طراحی فصل شیدایی از چه منابعی استفاده می‌شود؟
رسالت بوذری و علی اسماعیلی به‌عنوان نویسندگان کار از منابع مختلفی بهره‌وری می‌کنند و ممکن است داستان کربلا از یک کتاب و داستان حضرت نوح از کتابی دیگر استخراج شود. در طول سال‌های گذشته کتاب‌ها و منابع متعددی استفاده شده و نمی‌توان تنها به یک یا دو منبع اشاره کرد. برای همدان حدود ۶ کتاب درباره عملیات مرصاد و تاریخ جنگ و تاریخ شفاهی همدان مطالعه شده که فهرست بلندی به‌دست آمده است.
*چقدر به نوآوری در محتوای فصل شیدایی توجه دارید؟
علاوه بر بومی‌سازی، در این ۱۵ سال اخیر داستان‌ها را تغییر داده و ثابت نکرده‌ایم که یک داستان را به‌طور یکسان روایت کنیم. به‌عنوان مثال، بخش کربلا تا کنون ۵ نسخه مختلف داشته است. علاوه بر این، در بخش انبیا تغییرات چشم‌گیری داشته‌ایم؛ برخی اجراها شامل داستان حضرت مسیح (ع) بوده و در قسمتی دیگر حضرت موسی (ع) مورد بررسی قرار گرفته است. این بدین معناست که داستان‌ها همواره رنگ و بوی تازه‌ای به خود می‌گیرند. در تصاویر پس‌زمینه و موشن‌های میان نمایش نیز به‌طور مداوم به‌روز می‌شویم. این موضوع برای ما حائز اهمیت است و تلاش می‌کنیم در تمامی موارد از فرم و محتوا به‌روز بمانیم.
*آیا الگویی از نمایش‌های خارجی داشته‌اید؟
می‌توان گفت که این ژانر نمایش، نمونه مشابهی در خارج از کشور ندارد. در کشورهای دیگر پروژه‌های بزرگ‌تری وجود دارد اما آن‌ها داستان محور نیستند، بلکه رویدادهای بزرگ و کارناوال‌های شادی دارند. در ایران، این نوع نمایش‌ها قدرت تولید و سبک خاص خود را دارند که ما آن را با همکاری آقای بهزادپور در شب آفتابی تجربه کرده و اکنون در ستاره صبح، آوای نور و فصل شیدایی ادامه می‌دهیم. شخصاً در دنیا نمونه‌ای از تولیدات داستان محور میدانی به این سبک و سیاق نمی‌شناسم، مگر اینکه به روز بودن و ایده‌های خلاقانه‌ای را که در خارج از کشور رصد می‌کنیم، به کار بگیریم. ما تکنیک‌های جدیدی را از تئاترهای روز دنیا دریافت می‌کنیم و وقتی می‌بینیم در نمایشی از تکنیک خاصی استفاده شده، آن را با شرایط خودمان تطبیق می‌دهیم. کنسرت‌ها، رویدادها و افتتاحیه‌های المیپیک از جمله الگوهایی هستند که در کار خود به آن‌ها توجه می‌کنیم.
*هدف اصلی شما از اجرای مداوم نمایش فصل شیدایی چیست؟
یکی از اهداف اجرای این نمایش بزرگ، ابراز هنری و ارائه یک اثر فاخر به مردم است. حتی اگر این اثر صرفاً به‌عنوان یک اوقات فراغت خوب برای آن‌ها باشد، کافی است؛ به‌خصوص در زمانی که وضعیت اجتماعی و اقتصادی چندان مساعد نیست و مردم از این منظر احساس خوبی ندارند. فصل شیدایی نمایشی است که توجه ۵ حس مخاطبان را متمرکز می‌کند. هر یک از ۱۰ اپیزود نمایش هدف خاص خود را دنبال می‌کند و به مسائل مختلف اعتقادی و اخلاقی می‌پردازد. به‌عنوان مثال، در داستان حضرت آدم به توسل به ۵ تن اشاره می‌شود و ابهاماتی که وهابیت درباره توسل به اهل بیت مطرح می‌کنند با ارجاع به آیات و روایت روشنگری می‌شود. در هر آیتم چند هدف محتوایی مد نظر قرار می‌گیرد، اما اگر بخواهم به‌طور کلی بگویم، شناسایی جبهه حق و باطل از آغاز خلق و از زمان انبیا هدف اصلی است.
*بازیگران نمایش چگونه انتخاب می‌شوند؟
در هر شهری که می‌رویم از جوانان ساکن آنجا بهره‌مند می‌شویم که بیشتر آن‌ها سربازان وظیفه هستند. در همدان نیز با همین رویکرد عمل می‌کنیم و ستاد کنگره شهدا سربازان عزیز را برای نمایش در اختیار ما قرار داده است که از میان ۱۵۰ هنرور، ۱۰۰ نفر سرباز هستند و ۵۰ نفر دیگر از نیروهای داوطلب به انتخاب ما ملحق شده‌اند.
*زمان تمرین برای این نمایش چقدر است؟
برخلاف تئاتر که نیاز به تمرین طولانی دارد، ما با صرف دو هفته زمان به اجرا می‌رسیم، چرا که نمایش به‌صورت پلی بک است و فرمت و اجرا شخصیت‌محور نیست. برخی بازیگران ثابت و مسلط به کار عموماً نیازی به تمرین طولانی ندارند.
*انگیزه شما برای همکاری مداوم با رسالت بوذری چیست؟
رسالت بوذری از ابتدا با این نمایش همراه بوده است و ایشان در تیم اولیه طراحی نمایش از جوانی حضور داشتند (این موضوع به ۱۵ سال پیش برمی‌گردد) و ما با هم ادامه داده‌ایم و انتخاب امروز نیستند. ایشان محقق، نویسنده و فردی با دانش در حوزه تاریخ و تاریخ اسلام هستند که از قلم و اطلاعات خوبی برخوردارند. او اجرای خوب و بیان چشم‌نوازی دارد و به زبان عربی تسلط کامل دارد و آیات و روایت را به درستی ادا می‌کند.
*تا به امروز استقبال از نمایش در استان همدان چگونه بوده است؟
محل اجرای نمایش ظرفیت بالایی دارد و می‌تواند بیش از ۵ هزار نفر را پذیرش کند. معمولاً در شب‌های اول و دوم، دو سوم سالن پر می‌شود اما در استان همدان با سالن کاملاً پر، اجرا را آغاز کردیم و ۵ هزار نفر مخاطب داشتیم و سایت نماتیکت بلافاصله پس از باز شدن ظرفیتش پر می‌شود.
*آیا دو هفته برای اجرای در همدان کافی است؟
محل اجرای نمایش (محوطه نمایشگاه بین المللی همدان) کافی به‌اندازه بزرگ است که قادر به میزبانی تعداد زیادی هستیم؛ ضمن اینکه این نوع نمایش هزینه‌های خود را دارد و هر شب یک هزینه قابل توجه است. بنابراین اگر محل اجرا می‌تواند ۵۰۰۰ نفر را در هر شب بپذیرد، دو هفته زمان کمی محسوب نمی‌شود.
*فکر می‌کنید که این اجرا تمدید خواهد شد؟
تمدید یک نمایش به میزان استقبال و نیاز استان بستگی دارد و از آنجایی که اجرای کار ما در نزدیکی ایام اربعین قرار دارد، خودمان تمایلی نداریم که در این ایام به اجرا ادامه دهیم، اما باید دید که چه پیش خواهد آمد.
*شهر بعدی که نمایش را برگزار خواهید کرد، کجاست؟
در حال حاضر برنامه‌ای برای اجرای نمایش در داخل کشور نداریم، مگر اینکه دعوت به عمل آید و برنامه‌ریزی صورت گیرد؛ اما برای خارج از کشور برنامه داریم و قرار است پس از اربعین در عراق و شهر موصل اجرا برویم.
*چرا بیشتر نمایش‌های میدانی در تهران اجرا می‌شود؟
در بوستان ولایت تهران یک سالن دائمی برای نمایش‌های میدانی ایجاد شده است که ویژه این نوع نمایش‌هاست و اجراهای مختلفی در آن انجام می‌شود و این کار مؤسسه ققنوس است. تا پیش از ایجاد این سالن دائمی، در تهران فقط ۳ یا ۴ سال یکبار نمایش داشتیم. دوستان زیرساخت‌های لازم را فراهم کرده‌اند و این سالن دائمی محلی برای برگزاری نمایش‌ها شده است و ممکن است شهرهای دیگر نیز الگو بگیرند و چنین اقداماتی را انجام دهند.