فین‌تک: پلی برای ایجاد بستر رشد و پیشرفت اقتصادی در کشور

سیدمهدی حسینی، کارشناس حوزه فین‌تک و مدیرکل پیشین فناوری اطلاعات دیوان محاسبات کشور به‌عنوان مدیر علمی یکصد و پنجاه و ششمین نشست علمی-تخصصی با عنوان «نقش فناوری‌های مالی در نظام اقتصادی کشور؛ چالش‌ها و توصیه‌های سیاستی»، که به میزبانی مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری برگزار شد، با اشاره به روند گسترش و پیشرفت فناوری‌های نوین اطلاعات در سطح جهانی، بیان کرد: گسترش و نوآوری در حوزه فناوری اطلاعات آن‌قدر شتابان است که بر زندگی شخصی و اجتماعی تمامی افراد و نهادها تأثیر عمیق می‌گذارد. فناوری‌های خدمات مالی یا فین‌تک نیز به‌عنوان یکی از فناوری‌های انقلابی از مجموعه فناوری‌های چهارمین انقلاب صنعتی شناخته می‌شوند که به بهبود عملکردهای مالی، که در گذشته عموماً در دست بانک‌ها و مؤسسات دولتی بوده، کمک می‌کند. بنگاه‌های فعال در این حوزه معمولاً استارت‌آپ‌هایی هستند که به دنبال نفوذ در سیستم‌های مالی مانند بانکداری، بورس و بیمه هستند. هرچند که امروزه برخی نهادهای مالی سنتی نیز نظر به پذیرش این فناوری‌ها دارند.

وی ادامه داد: ایجاد خوشه‌ها و مجموعه‌های مالی به‌منظور همکاری و هم‌افزایی میان شرکت‌های فین‌تک اهمیت بسزایی دارد و این فناوری‌های جدید در یک اکوسیستم تعریف می‌شوند که تعاملات و اثرگذاری‌های متقابل در آن به وقوع می‌پیوندد. دولت‌ها می‌توانند بر جنبه‌های مختلف این اکوسیستم تأثیرگذار باشند و برعکس، از آن تأثیر بپذیرند. در کشورهای مختلف، تأثیرگذاری‌های دولت نسبت به بلوغ اکوسیستم فین‌تک متغیر است. دولت‌ها و نهادهای تنظیم‌گر می‌توانند با اتخاذ مجموعه‌ای از اقدامات نظیر تصویب سیاست‌های تشویقی و اجرای آن‌ها، تقویت نهادها و تنظیم‌کننده‌های نظارتی در صنعت فین‌تک و توسعه زیرساخت‌های لازم نظیر افزایش کیفیت و دسترسی به اینترنت، نقش مؤثری در این حوزه ایفا کنند.

حسینی افزود: در کشور ما مراکز متعددی از جمله مجلس شورای اسلامی، شورای‌عالی فضای مجازی، سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، مرکز توسعه تجارت الکترونیکی، بانک مرکزی، انجمن صنفی کسب‌وکارهای اینترنتی و نهادهای مختلف دیگر وجود دارند که در زمینه سیاست‌گذاری و تنظیم مقررات فین‌تک مانند تصویب و اجرای قوانین مرتبط با فعالیت‌های فین‌تک تأثیرگذار هستند.

مدیرکل پیشین فناوری اطلاعات دیوان محاسبات کشور تصریح کرد: امروز دیگر نمی‌توان فین‌تک را در ایران به‌عنوان صنعتی نوظهور تلقی کرد، زیرا سال‌هاست که فین‌تک‌ها به عرصه‌های بانکی کشور وارد شده‌اند و بسیاری از ما با کیف پول دیجیتالی ریالی و نرم‌افزارهای موبایلی برای انجام تراکنش‌های بانکی مانند پرداخت قبوض و خرید بیمه آشنایی داریم.

این صاحب‌نظر حوزه فین‌تک به تأثیر هوش مصنوعی و بیگ دیتا بر خدمات فناوری مالی در آینده اشاره کرد و یادآور شد: امروزه بحث ورود شرکت‌های دانش‌بنیان فناور و نوآور به فرابورس و بورس نیز به کرات مطرح است. شرکت‌های فین‌تک علاوه بر خدمات ذکرشده می‌توانند بر خدمات شرکت‌های دانش‌بنیان و استارت‌آپ‌ها نیز اثر مستقیم گذاشته و در واقع رشد و توسعه فین‌تک می‌تواند به شکوفایی بیشتر این گروه از فعالان اقتصادی کمک کند.

حسینی در خصوص ارائه خدمات فین‌تک‌ها تصریح کرد: خدمات فناوری‌های فین‌تک فقط به مردم محدود نمی‌شود، بلکه این خدمات می‌تواند به سازمان‌ها و نهادهای دولتی نیز ارائه گردد. فناوری مالی قابلیت‌هایی دارد که می‌تواند در نظام بودجه‌ریزی کشور و شفافیت و انضباط مالی نقش pivotal ایفا کند. از سوی دیگر، فین‌تک با چالش‌های متعددی مواجه است که مسائل امنیتی و حفاظت از داده‌ها و حریم خصوصی کاربران از جمله آن‌ها به شمار می‌روند.

وی همچنین خاطر نشان کرد: در مرحله بعد، توسعه فین‌تک باید هم‌راستا با رشد زیرساخت‌های فرهنگی و فنّی انجام گیرد. در گام سوم می‌بایست کنترل‌ها و سختگیری‌های لازم طبق قوانین کشور بر فعالیت‌های فین‌تک‌ها اعمال شود.

وی ادامه داد: امیدوارم با شناسایی بهتر دغدغه‌ها و محدودیت‌های تنظیم‌گر از یک سو و مشکلات شرکت‌های فین‌تک از سوی دیگر، گام‌های مؤثری در این مسیر برداشته شود و همکاری‌های نزدیک‌تری میان شرکت‌های فین‌تک و نهادهای تنظیم‌گر شکل گیرد تا شاهد تأثیرات مثبت‌تری از فناوری‌های مالی در نظام اقتصادی کشور باشیم.

در ادامه این نشست، احمد تقوایی نجیب، رئیس مرکز فناوری اطلاعات، امنیت فضای مجازی و اقتصاد هوشمند وزارت امور اقتصاد و دارایی، به تبیین مؤلفه‌های کلیدی بهره‌برداری از فناوری‌های نوین مالی پرداخت و گفت: این مؤلفه‌ها شامل سهولت دسترسی به خدمات، کیفیت و سرعت دسترسی به خدمات، شخصی‌سازی، شفافیت، کنترل‌پذیری، پایداری و امنیت خدمات، و قابلیت پیش‌بینی‌پذیری در ارائه خدمات می‌شود.

تقوایی نجیب اضافه کرد: به کارگیری فناوری‌های مالی فرصتی را فراهم می‌آورد که بتوانیم به طور هم‌زمان از بانک‌های اطلاعاتی مختلف و همچنین از توانایی تقاطع‌گیری داده‌ها بهره‌مند شویم. ما در شرایطی قرار داریم که همزمان با نگاه سنتی و نوین مواجه هستیم؛ در حال حاضر، داده‌محوری و اتخاذ تصمیمات مبتنی بر داده از اولویت‌های اصلی محسوب می‌شود. اگر قصد داریم از فناوری‌های نوین مالی بهره‌مند شویم، باید مؤلفه‌های کلیدی این فناوری را مدنظر قرار دهیم.

رئیس مرکز فناوری اطلاعات، امنیت فضای مجازی و اقتصاد هوشمند وزارت امور اقتصاد و دارایی، خاطر نشان کرد: ما زمانی می‌توانیم خدمات خود را بر اساس فناوری‌های نوین ادعا کنیم که دسترسی، کیفیت، امنیت، پایداری و شفافیت خدمات در سطحی قابل قبول قرار داشته باشد. اگر سیاست‌گذاری‌ها در حوزه فناوری مالی نوین بر اساس این مؤلفه‌ها صورت گیرد، به یقین موجب رضایت عمومی خواهد شد.

احمد تقوایی نجیب در ادامه به بیان چالش‌های مربوط به به‌کارگیری خدمات فناوری نوین مالی پرداخت و گفت: چالش‌هایی از قبیل تنظیم‌گری که به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها در فناوری‌های نوین مالی مطرح است، سیاست‌گذاری مناسب و به‌موقع، کمبود نیروی انسانی متخصص در این حوزه، امنیت اطلاعات مردم و فرهنگ استفاده از داده‌ها در فناوری‌های نوین مالی، عدم وجود زیرساخت‌های منعطف و قابل‌اعتماد در نظام اقتصادی، ریسک‌پذیری مسئولان فناوری نوین مالی، و ناکافی بودن سرمایه‌گذاری بر زیرساخت‌ها و اقدامات در این حوزه از چالش‌های عمده محسوب می‌شوند. در نهایت، به نظر می‌رسد که ساماندهی و اصلاح نظام اقتصادی کشور بدون بهره‌مندی از فناوری‌های نوین مالی غیر ممکن است و این امر به هیچ عنوان به نتیجه مطلوبی نخواهد انجامید.

در پایان نشست، علیرضا محرابی، کارشناس حوزه فین‌تک و تحلیل‌های مالی، در مورد وضعیت فعالیت‌های مالی و فین‌تک اظهار داشت: به دنبال رشد تکنولوژی، در مقاطعی، فعالیت‌های مالی و اقتصادی نسبت به تکنولوژی فین‌تک عقب افتاده‌اند. در برخی مناطق کشور، متأسفانه به حدی تعلل می‌کنیم که به ناچار به آگاهی‌هایی اجباری برسیم. به‌عبارتی، زمانی که تغییری در جهان رخ می‌دهد، اگر با آن تغییرات وفق پیدا کنیم، قادر خواهیم بود جزو پیشگامان آن عرصه باشیم و از مزایای آن بهره‌مند شویم؛ و در غیر این صورت، مجبور خواهیم بود به اجبار خود را با شرایط موجود وفق داده و صرفاً به عنوان مصرف‌کننده این تغییرات عمل کنیم. اکثر کشورهای جهان، به ویژه اقتصادهای نوظهور مانند هنگ‌کنگ، سنگاپور، دبی و عربستان، در حال سرمایه‌گذاری برای پیشرفت در این حوزه هستند و به‌عنوان هاب‌های فناوری تبدیل شده‌اند.

محرابی بیان کرد: یکی از حوزه‌های جدید فناوری مالی، بلاکچین است که بعضی آن را با نام بیت کوین می‌شناسند. در این زمینه، فرصت‌های بی‌نظیری در کشور وجود دارد که متأسفانه نادیده گرفته شده است. در شرایطی که تحریم‌ها و محدودیت‌های مالی و اقتصادی بر کشور تحمیل شده، فین‌تک و بلاکچین می‌توانند فرصت‌های بی‌نظیری برای شکوفایی اقتصادی بوجود آورند. به عنوان مثال، می‌توان زیرساخت‌هایی ایجاد کرد که به مردم اجازه دهد به‌جای انتقال سرمایه‌های خود به صرافی‌های خارج از کشور، در صرافی‌های داخلی خدمات خود را دریافت کنند و حتی فراتر از آن، کشور ایران می‌تواند به مرکز (هاب) ارائه خدمات مالی بین‌المللی بدل گردد به‌جای کشورهای مانند هنگ‌کنگ و امارات.

در پایان جلسه، کارشناسان و صاحب‌نظران حاضر در نشست به بیان نظرات و سؤال‌های خود پرداختند.