متانول، که به عنوان الکل چوب شناخته می‌شود، به شدت سمی است و مصرف آن می‌تواند عواقب بسیار خطرناک و حتی مرگبار به همراه داشته باشد. از این رو، افزایش آگاهی عمومی در زمینه مسمومیت با الکل امری حیاتی به شمار می‌آید.
طبق گزارش ایسنا به نقل از وبدا، دکتر ابراهیم محمدی، عضو هیات علمی و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی کردستان بر خطرات جدی ناشی از متانول تأکید کرده و توضیح داد که اتانول و متانول از نظر اثرات شیمیایی و نقش‌های خود در بدن متفاوت هستند و در علوم پزشکی و سم‌شناسی از اهمیت بالایی برخوردارند. اتانول به عنوان الکل طبی شناخته می‌شود و مصرف آن نیز می‌تواند منجر به مسمومیت گردد.
وی توضیح داد: اگرچه متانول و اتانول هر دو جزء خانواده الکل‌ها محسوب می‌شوند، اما در بُعد شیمیایی تفاوت‌هایی با یکدیگر دارند. متانول، که ساده‌ترین نوع الکل تک کربنه است، به الکل چوب معروفی است، درحالی‌که اتانول، که یک الکل دو کربنه است، بیشتر به عنوان الکل طبی شناخته می‌شود. این دو ماده در صنایع مختلف کاربردهای فراوانی دارند. از متانول به عنوان حلال در رنگ‌ها، جلا دهنده در محصولات لاک، مایعات ظهور عکس و حتی به عنوان ضدیخ استفاده می‌شود. اما اتانول از کاربردهای وسیع‌تری بهره‌مند است؛ از جمله به عنوان آنتی سپتیک در بهداشت، ضدعفونی‌کننده، آنتی‌دوت در زمینه پزشکی و حلال داروها در صنعت داروسازی.
دکتر محمدی به نکات کلیدی در رابطه با تفاوت‌های این دو ماده اشاره کرد و بیان نمود: متانول در زمینه پزشكی کاربردی ندارد، در حالی که اتانول به دلیل نقش‌های پزشکی خود به عنوان الکل طبی شناخته می‌شود.
علائم مسمومیت با متانول چیست؟
وی به علائم مربوط به مسمومیت با متانول اشاره کرد و گفت: این مسمومیت دارای علائم بالینی متنوعی می‌باشد که ناشی از خود متانول و متابولیت‌هایش هستند. متانول می‌تواند به عنوان یک سرکوب‌کننده سیستم عصبی مرکزی (CNS) عمل کرده، و علائمی مشابه آنچه در مسمومیت با اتانول مشاهده می‌شود را به وجود آورد. این علائم ممکن است شامل مستی خفیف و گذرا باشد که می‌تواند فرد را در تشخیص ماده مصرفی دچار اشتباه کند.
وی اضافه کرد: یکی از خطرات عمده مصرف متانول این است که در مراحل اولیه مسمومیت، فرد ممکن است علامت‌های بارز را نبیند. در بدن، متانول به یک متابولیت خطرناک به نام اسید فرمیک تبدیل می‌شود که می‌تواند به بروز اسیدوز لاکتیک منجر گردد. این وضعیت می‌تواند آثار مخربی بر روی سلول‌های شبکیه و دیسک اپتیک داشته باشد.
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی کردستان بیان کرد: با افزایش سطح اسیدوز، شدت این آثار نیز بیشتر می‌شود و ممکن است منجر به اختلال در بینایی شود که در اصطلاح به آن “دید زمینه برفی” می‌گویند. در این حالت، فرد ممکن است دچار تاری دید و کدورت در بینایی گردد.
دکتر محمدی ادامه داد: مسمومیت با متانول علائمی دارد که به تدریج ظاهر می‌شوند و شامل مشکلات چشمی، دردهای شکمی، اختلالات گوارشی، سردرد و در برخی موارد درد در قفسه سینه است. در صورت عدم درمان، این وضعیت می‌تواند به کما، ایست تنفسی و حتی مرگ منجر شود. معمولاً بین ۱۲ تا ۲۴ ساعت طول می‌کشد تا علائم مسمومیت بروز کنند. در این زمان، متانول به متابولیت اصلی خود یعنی اسید فرمیک تبدیل می‌شود که به عوارض بینایی منجر می‌گردد و در صورت عدم مداخله مناسب، به کوری منجر خواهد شد.
وی در مورد زمان طلایی (گلدن تایم) در درمان این مسمومیت تأکید کرد: هرچه زودتر تشخیص و درمان آغاز شود، نتایج به مراتب بهتری حاصل می‌شود. با این حال، مشکلی که وجود دارد این است که بسیاری از افرادی که مسموم شده‌اند، تنها هنگامی به اورژانس مراجعه می‌کنند که متانول به محصول نهایی خود (اسید فرمیک) تبدیل شده و آسیب‌های بیشتری به سلول‌های چشمی وارد آورده است.
درمان مسمومیت با متانول چیست؟
وی به درمان مسمومیت با متانول اشاره کرد و افزود: این درمان شامل تأمین مایعات به منظور متعادل کردن وضعیت اسید و باز (اصلاح اسیدوز) و تجویز آنتی‌دوت و همودیالیز است. آنتی‌دوت اصلی برای این نوع مسمومیت، اتانول (اتیل الکل) می‌باشد که به صورت وریدی تجویز می‌گردد. اتانول با مشغول کردن آنزیم‌های متابولیزه‌کننده متانول، سرعت اکسیداسیون آن را کاهش می‌دهد و هر چه سریع‌تر اتانول تجویز شود، اثر درمانی آن تقویت خواهد شد.
دانشیار دانشگاه علوم پزشکی کردستان متانول را به عنوان یک ماده بسیار خطرناک یاد کرده و اظهار داشت: این ماده می‌تواند تأثیراتی بسیار شدید بر روی انسان داشته باشد. دوز کشنده متانول برای انسان، بسته به عواملی نظیر وزن بدن، جنسیت، سن و قابلیت متابولیسم فرد، چرخه‌ای بین ۶۰ تا ۲۴۰ میلی‌لیتر دارد. حتی دوزی به اندازه ۱۰ میلی‌لیتر، که تقریباً معادل دو قاشق چای‌خوری است، نیز به عنوان دوز سمی شناخته می‌شود، که نشان‌دهنده سمیت بسیار بالا و خطرناک متانول در مقایسه با دیگر الکل‌ها مانند اتانول است.